მთავარ შინაარსზე გადასვლა
საგამოცდო რვეული
მენიუ

გაყოფადობა, გამყოფი და ჯერადი

ყველა ტერმინი (ლექსიკონი) →

§1. გამყოფი, ჯერადი, მარტივი და შედგენილი რიცხვები

ამ ნაწილის ტერმინები (6)
გამყოფი
რიცხვი, რომელზეც მოცემული რიცხვი ნაშთის გარეშე იყოფა.მაგალითი: 18 ÷ 6 = 3, ამიტომ 6 არის 18-ის გამყოფი.
გაყოფადობის ნიშანი
წესი, რომლითაც ვხვდებით, იყოფა თუ არა რიცხვი მოცემულ რიცხვზე, გაყოფის გარეშე.მაგალითი: 465-ის ციფრთა ჯამი 4 + 6 + 5 = 15 იყოფა 3-ზე, ამიტომ 465 იყოფა 3-ზე.
მარტივი რიცხვი
რიცხვი, რომელსაც ზუსტად ორი გამყოფი აქვს: 1 და თავისი თავი.მაგალითი: 13-ის გამყოფებია მხოლოდ 1 და 13, ამიტომ 13 მარტივია.
შედგენილი რიცხვი
რიცხვი, რომელსაც ორზე მეტი გამყოფი აქვს.მაგალითი: 12-ის გამყოფებია 1, 2, 3, 4, 6, 12 — ექვსი, ამიტომ 12 შედგენილია.
ციფრთა ჯამი
რიცხვის ყველა ციფრის შეკრებით მიღებული რიცხვი.მაგალითი: 738-ის ციფრთა ჯამია 7 + 3 + 8 = 18.
ჯერადი
რიცხვი, რომელიც მოცემულ რიცხვზე ნაშთის გარეშე იყოფა; მოცემული რიცხვის გამრავლებით 1, 2, 3, … -ზე მიიღება.მაგალითი: 7-ის ჯერადებია 7, 14, 21, 28, …

გამყოფი. bb არის aa-ს გამყოფი, თუ aa იყოფა bb-ზე უნაშთოდ. 6 არის 18-ის გამყოფი, რადგან 18÷6=318 \div 6 = 3.

ჯერადი. თუ aa იყოფა bb-ზე, მაშინ aa არის bb-ს ჯერადი. 18 არის 6-ის ჯერადი. 6-ის ჯერადებია 6, 12, 18, 24, … ანუ 6×16 \times 1, 6×26 \times 2, 6×36 \times 3, …

მარტივი რიცხვი — ორი გამყოფი აქვს: 1 და თავისი თავი. მარტივებია: 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47. შედგენილი რიცხვი — ორზე მეტი გამყოფი აქვს. რიცხვი 1 არც მარტივია და არც შედგენილი: მას ერთი გამყოფი აქვს. 2 ერთადერთი ლუწი მარტივი რიცხვია.

როგორ ვამოწმებთ, მარტივია თუ არა nn. ვამოწმებთ, იყოფა თუ არა nn იმ მარტივ რიცხვებზე, რომელთა კვადრატი nn-ს არ აღემატება. თუ არც ერთზე არ იყოფა, nn მარტივია. მაგალითად, 91-ისთვის საკმარისია 2, 3, 5, 7: 91=7×1391 = 7 \times 13, ამიტომ 91 შედგენილია.

ჯამისა და სხვაობის წესი. თუ aa და bb იყოფა nn-ზე, მაშინ a+ba + b და a−ba - b ასევე იყოფა nn-ზე. თუ aa იყოფა nn-ზე, მაშინ a×ca \times c ნებისმიერი ნატურალური cc-სთვის იყოფა nn-ზე.

მაგალითი 1

იპოვეთ 36-ის ყველა გამყოფი.

ამოხსნა

  1. გამყოფებს წყვილებად ვეძებთ: 36=1×36=2×18=3×12=4×9=6×636 = 1 \times 36 = 2 \times 18 = 3 \times 12 = 4 \times 9 = 6 \times 6.
  2. წყვილში 6×66 \times 6 ორივე მამრავლი ერთი რიცხვია და ერთხელ ითვლება.
  3. გამყოფებია: 1, 2, 3, 4, 6, 9, 12, 18, 36 — სულ 9.

პასუხი: 9 გამყოფი

მაგალითი 2

რამდენი მარტივი რიცხვია 20-სა და 40-ს შორის?

ამოხსნა

  1. ლუწი რიცხვები (ბოლო ციფრი 0, 2, 4, 6, 8) მარტივი არ არის. დარჩა: 21, 23, 25, 27, 29, 31, 33, 35, 37, 39.
  2. 72=49>407^2 = 49 > 40, ამიტომ საკმარისია 3-ზე და 5-ზე შემოწმება.
  3. 5-ზე იყოფა 25 და 35. 3-ზე იყოფა 21, 27, 33, 39 (ციფრთა ჯამი 3, 9, 6, 12).
  4. დარჩა: 23, 29, 31, 37.

პასუხი: 4 რიცხვი

მაგალითი 3

mm და nn ნატურალური რიცხვებია. m−2m - 2 და m+10m + 10 ორივე იყოფა nn-ზე. რომელი რიცხვის ტოლი ვერ იქნება nn: 3, 4, 5 თუ 6?

ამოხსნა

  1. თუ ორი რიცხვი იყოფა nn-ზე, მათი სხვაობაც იყოფა nn-ზე.
  2. (m+10)−(m−2)=12(m + 10) - (m - 2) = 12, ამიტომ nn არის 12-ის გამყოფი.
  3. 12-ის გამყოფებია: 1, 2, 3, 4, 6, 12. ამ სიაში 5 არ არის.
  4. შემოწმება: m=14m = 14 იძლევა 12-ს და 24-ს, ორივე იყოფა 3-ზე, 4-ზე და 6-ზე.

პასუხი: 5

მაგალითი 4

aa არის 6-ის ჯერადი, bb არის ლუწი რიცხვი, რომელიც 3-ზე არ იყოფა. რომელი გამოსახულება იქნება აუცილებლად 6-ის ჯერადი: (ა) a+ba + b; (ბ) 2a+b2a + b; (გ) 5a+3b5a + 3b; (დ) a+2ba + 2b?

ამოხსნა

  1. aa იყოფა 6-ზე, ამიტომ 5a5a და 2a2a იყოფა 6-ზე. bb არ იყოფა 6-ზე (3-ზე არ იყოფა).
  2. (ა) და (ბ): aa და 2a2a იყოფა 6-ზე, bb — არა, ამიტომ ჯამი არ იყოფა.
  3. (დ): b=2b = 2-ისთვის a+2b=a+4a + 2b = a + 4 — 6-ზე არ იყოფა.
  4. (გ): 5a5a იყოფა 6-ზე. bb ლუწია, ე.ი. b=2tb = 2t და 3b=6t3b = 6t იყოფა 6-ზე. ორი რიცხვის ჯამი იყოფა 6-ზე.

პასუხი: (გ)

მაგალითი 5

ნინოს 5 ლარი და 20 თეთრი ჰქონდა. მან რამდენიმე ფანქარი და რამდენიმე კალამი იყიდა. ფანქარი 30 თეთრი ღირს, კალამი — 60 თეთრი. რა თანხა შეიძლება დარჩენოდა: 20, 30, 40 თუ 50 თეთრი?

ამოხსნა

  1. 55 ლარი და 2020 თეთრი =520= 520 თეთრი.
  2. 60=2×3060 = 2 \times 30, ამიტომ ყოველი ფასი 30-ზე იყოფა და დახარჯული თანხა 30-ის ჯერადია.
  3. 520=30×17+10520 = 30 \times 17 + 10. დარჩენილი თანხა უდრის 520−30k520 - 30k, ამიტომ ის 30-ზე გაყოფისას იძლევა ნაშთს 10: 10, 40, 70, …
  4. ვამოწმებთ: 520−20=500520 - 20 = 500 (30-ზე არ იყოფა), 520−30=490520 - 30 = 490 (არა), 520−40=480=30×16520 - 40 = 480 = 30 \times 16 (კი), 520−50=470520 - 50 = 470 (არა).
  5. შემოწმება: 16 ფანქარი ღირს 16×30=48016 \times 30 = 480 თეთრი, დარჩება 40 თეთრი.

პასუხი: 40 თეთრი

შეამოწმე თავი

  1. რამდენი გამყოფი აქვს რიცხვს 20?
  2. რამდენი მარტივი რიცხვია 1-დან 20-მდე?
  3. რომელია 50-ზე მეტი უმცირესი რიცხვი, რომელიც 7-ის ჯერადია?

პასუხები: 1) 6 2) 8 3) 56

§2. გაყოფადობის ნიშნები

ამ ნაწილის ტერმინები (1)
ურთიერთმარტივი რიცხვები
რიცხვები, რომელთა უსგ 1-ია, ანუ 1-ის გარდა საერთო გამყოფი არა აქვთ.მაგალითი: 8 და 15 ურთიერთმარტივია: უსგ(8; 15) = 1.
რიცხვზენიშანიმაგალითი
2ბოლო ციფრი ლუწია (0, 2, 4, 6, 8)1374
5ბოლო ციფრია 0 ან 51245
10ბოლო ციფრია 0360
4ბოლო ორი ციფრით შედგენილი რიცხვი იყოფა 4-ზე3124: 24 ÷ 4 = 6
25ბოლო ორი ციფრია 00, 25, 50 ან 753175
8ბოლო სამი ციფრით შედგენილი რიცხვი იყოფა 8-ზე5120: 120 ÷ 8 = 15
3ციფრთა ჯამი იყოფა 3-ზე465: 4 + 6 + 5 = 15
9ციფრთა ჯამი იყოფა 9-ზე738: 7 + 3 + 8 = 18
6იყოფა 2-ზეც და 3-ზეც522

შედგენილი რიცხვები. რიცხვი იყოფა 12-ზე, თუ ის იყოფა 3-ზეც და 4-ზეც. ასე შეიძლება მხოლოდ ისეთი ორი რიცხვით, რომლებსაც 1-ის გარდა საერთო გამყოფი არა აქვთ (ურთიერთმარტივი რიცხვებით): 6=2×36 = 2 \times 3, 12=3×412 = 3 \times 4, 15=3×515 = 3 \times 5, 18=2×918 = 2 \times 9, 36=4×936 = 4 \times 9.

რატომ მუშაობს ნიშნები? რიცხვები 10, 100, 1000, … იყოფა 2-ზე და 5-ზე; 100, 1000, … იყოფა 4-ზე და 25-ზე (100=4×25100 = 4 \times 25); 1000, 10 000, … იყოფა 8-ზე (1000=8×1251000 = 8 \times 125). ამიტომ 4-ზე გაყოფადობას მხოლოდ ბოლო ორი ციფრი წყვეტს: 3124=3100+243124 = 3100 + 24, 3100 იყოფა 4-ზე, ამიტომ 3124 იყოფა მაშინ, როცა 24 იყოფა.

3-ისა და 9-ის ნიშნისთვის: 10=9+110 = 9 + 1, 100=99+1100 = 99 + 1, 1000=999+11000 = 999 + 1. ამიტომ 4725=4×999+7×99+2×9+(4+7+2+5).4725 = 4 \times 999 + 7 \times 99 + 2 \times 9 + (4 + 7 + 2 + 5). პირველი სამი შესაკრები 9-ზე (და 3-ზეც) იყოფა, ამიტომ 4725 გაყოფისას იმავე ნაშთს იძლევა, რასაც ციფრთა ჯამი 1818: 18 იყოფა 9-ზე, ე.ი. 4725 იყოფა 9-ზე (4725=9×5254725 = 9 \times 525).

მაგალითი 6

რომელ რიცხვებზე იყოფა 5124: 2, 3, 4, 6, 8, 9?

ამოხსნა

  1. 2-ზე: ბოლო ციფრი 4 ლუწია — იყოფა.
  2. 3-ზე და 9-ზე: ციფრთა ჯამი 5+1+2+4=125 + 1 + 2 + 4 = 12. 12 იყოფა 3-ზე, 9-ზე — არა.
  3. 4-ზე: ბოლო ორი ციფრია 24, 24÷4=624 \div 4 = 6 — იყოფა.
  4. 6-ზე: იყოფა 2-ზეც და 3-ზეც — იყოფა.
  5. 8-ზე: ბოლო სამი ციფრია 124, 124÷8=15,5124 \div 8 = 15{,}5 — არ იყოფა.

პასუხი: იყოფა 2-ზე, 3-ზე, 4-ზე და 6-ზე; არ იყოფა 8-ზე და 9-ზე

მაგალითი 7

რომელი ციფრი უნდა ჩაიწეროს ვარსკვლავის ადგილას, რომ რიცხვი 52∗52* გაიყოს 6-ზე?

ამოხსნა

  1. 6-ზე გაყოფისთვის რიცხვი უნდა იყოფოდეს 2-ზეც და 3-ზეც.
  2. 2-ზე გაყოფისთვის ბოლო ციფრი ლუწია: 0, 2, 4, 6 ან 8.
  3. 3-ზე გაყოფისთვის 5+2+∗=7+∗5 + 2 + * = 7 + * უნდა იყოფოდეს 3-ზე.
  4. ვამოწმებთ: 0 → 7 (არა), 2 → 9 (კი), 4 → 11 (არა), 6 → 13 (არა), 8 → 15 (კი).
  5. შემოწმება: 522÷6=87522 \div 6 = 87 და 528÷6=88528 \div 6 = 88.

პასუხი: 2 ან 8

მაგალითი 8

რომელი ციფრი უნდა ჩაიწეროს ვარსკვლავის ადგილას, რომ 7∗27*2 გაიყოს 12-ზე?

ამოხსნა

  1. 12=3×412 = 3 \times 4, ამიტომ რიცხვი უნდა იყოფოდეს 3-ზეც და 4-ზეც.
  2. 4-ზე: ბოლო ორი ციფრია ∗2*2. 4-ზე იყოფა 12, 32, 52, 72, 92, ე.ი. ∗=1,3,5,7,9* = 1, 3, 5, 7, 9.
  3. 3-ზე: 7+∗+2=9+∗7 + * + 2 = 9 + * იყოფა 3-ზე, როცა ∗=0,3,6,9* = 0, 3, 6, 9.
  4. ორივე პირობას აკმაყოფილებს ∗=3* = 3 და ∗=9* = 9.
  5. შემოწმება: 732÷12=61732 \div 12 = 61 და 792÷12=66792 \div 12 = 66.

პასუხი: 3 ან 9

მაგალითი 9

იპოვეთ უმცირესი ოთხნიშნა რიცხვი, რომელიც იყოფა 18-ზე.

ამოხსნა

  1. 18=2×918 = 2 \times 9 და 2, 9 ურთიერთმარტივია. რიცხვი უნდა იყოს ლუწი და მისი ციფრთა ჯამი უნდა იყოფოდეს 9-ზე.
  2. უმცირესი ოთხნიშნა რიცხვია 1000, მისი ციფრთა ჯამი 1-ია. რიცხვების 1001, …, 1007 ციფრთა ჯამებია 2, …, 8 — არც ერთი არ იყოფა 9-ზე.
  3. 1008: ციფრთა ჯამი 1+0+0+8=91 + 0 + 0 + 8 = 9 და ბოლო ციფრი ლუწია.
  4. შემოწმება: 1008÷18=561008 \div 18 = 56.

პასუხი: 1008

შეამოწმე თავი

  1. რომელ რიცხვებზე იყოფა 3450: 3, 4, 5, 9?
  2. რომელი ციფრი უნდა ჩაიწეროს ვარსკვლავის ადგილას, რომ 41∗41* გაიყოს 9-ზე?
  3. რამდენი ციფრი ჯდება ვარსკვლავის ადგილას, რომ 6∗56*5 გაიყოს 15-ზე?

პასუხები: 1) 3-ზე და 5-ზე (ციფრთა ჯამი 12; ბოლო ორი ციფრი 50 არ იყოფა 4-ზე) 2) 4 3) 3 ციფრი (1, 4, 7)

§3. მარტივ მამრავლებად დაშლა

ამ ნაწილის ტერმინები (3)
არითმეტიკის ძირითადი თეორემა
ყოველი 1-ზე მეტი ნატურალური რიცხვი ერთადერთი გზით იშლება მარტივ მამრავლებად (რიგის გარეშე).მაგალითი: 12 = 2 × 2 × 3, სხვა მარტივი მამრავლებით 12-ის დაშლა შეუძლებელია.
მარტივ მამრავლებად დაშლა
რიცხვის ჩაწერა მარტივი რიცხვების ნამრავლის სახით.მაგალითი: 360 = 2 × 2 × 2 × 3 × 3 × 5 = 2³ × 3² × 5.
ხარისხი
ერთი და იმავე რიცხვის თავისთავზე გამრავლების შემოკლებული ჩანაწერი.მაგალითი: 2³ = 2 × 2 × 2 = 8.

მარტივ მამრავლებად დაშლა — რიცხვის ჩაწერა მარტივი რიცხვების ნამრავლად. ვყოფთ უმცირეს მარტივ რიცხვზე, რომელზეც იყოფა, სანამ 1 არ დარჩება. 12=2×2×3=22×312 = 2 \times 2 \times 3 = 2^2 \times 3.

არითმეტიკის ძირითადი თეორემა. ყოველი 1-ზე მეტი ნატურალური რიცხვი ერთადერთი გზით იშლება მარტივ მამრავლებად (მამრავლების რიგს არ ვითვალისწინებთ). მაგალითად, 12=22×312 = 2^2 \times 3 და სხვა მარტივი მამრავლები 12-ს არა აქვს.

გამყოფების რაოდენობა. თუ n=pa×qb×…n = p^a \times q^b \times \dots (სადაც p,qp, q მარტივებია), მაშინ nn-ის გამყოფების რაოდენობაა (a+1)(b+1)…(a + 1)(b + 1) \dots რატომ? ყოველი გამყოფი ასეთია: pp-ს ვიღებთ 0,1,…,a0, 1, \dots, a ხარისხით (a+1a + 1 გზა), qq-ს — 0,1,…,b0, 1, \dots, b ხარისხით (b+1b + 1 გზა), და გზებს ვამრავლებთ.

მარტივი გამყოფები — ეს მხოლოდ მარტივი რიცხვებია, რომლებიც დაშლაში გვხვდება; თითოეულს ერთხელ ვთვლით, ხარისხის მიუხედავად.

მაგალითი 10

დაშალეთ 360 მარტივ მამრავლებად.

ამოხსნა

  1. 360÷2=180360 \div 2 = 180, 180÷2=90180 \div 2 = 90, 90÷2=4590 \div 2 = 45.
  2. 45 კენტია. ციფრთა ჯამი 4+5=94 + 5 = 9, ამიტომ 3-ზე იყოფა: 45÷3=1545 \div 3 = 15, 15÷3=515 \div 3 = 5.
  3. 5 მარტივია. 360=2×2×2×3×3×5=23×32×5360 = 2 \times 2 \times 2 \times 3 \times 3 \times 5 = 2^3 \times 3^2 \times 5.
  4. შემოწმება: 8×9×5=3608 \times 9 \times 5 = 360.

პასუხი: 360=23×32×5360 = 2^3 \times 3^2 \times 5

მაგალითი 11

რამდენი გამყოფი და რამდენი მარტივი გამყოფი აქვს 360-ს?

ამოხსნა

  1. 360=23×32×51360 = 2^3 \times 3^2 \times 5^1.
  2. გამყოფები: (3+1)(2+1)(1+1)=4×3×2=24(3 + 1)(2 + 1)(1 + 1) = 4 \times 3 \times 2 = 24.
  3. მარტივი გამყოფებია 2, 3, 5 — სულ 3.

პასუხი: 24 გამყოფი, 3 მარტივი გამყოფი

მაგალითი 12

m=12m = 12 და n=13n = 13. რომელს აქვს მეტი გამყოფი და მეტი მარტივი გამყოფი? გამოდის თუ არა აქედან, რომ m>nm > n?

ამოხსნა

  1. 12=22×312 = 2^2 \times 3: გამყოფები (2+1)(1+1)=6(2 + 1)(1 + 1) = 6, მარტივი გამყოფები 2 და 3 — ორი.
  2. 13 მარტივია: გამყოფები 1 და 13 — ორი, მარტივი გამყოფი ერთი.
  3. 12-ს მეტი გამყოფიც აქვს (6>26 > 2) და მეტი მარტივი გამყოფიც (2>12 > 1), მაგრამ 12<1312 < 13.
  4. გამყოფების რაოდენობა რიცხვის სიდიდეს არ განსაზღვრავს.

პასუხი: 12-ს აქვს მეტი ორივე, მაგრამ 12<1312 < 13, ამიტომ არა: m>nm > n არ გამოდის

მაგალითი 13

mm ოთხი მარტივი რიცხვის ნამრავლია (მამრავლები შეიძლება განმეორდეს). mm იყოფა 18-ზეც და 10-ზეც. იპოვეთ mm.

ამოხსნა

  1. 18=2×3×318 = 2 \times 3 \times 3 და 10=2×510 = 2 \times 5.
  2. mm-ის დაშლაში უნდა იყოს 2, 3, 3 და 5. საერთო მამრავლი 2 ერთხელ საკმარისია, რადგან ორივე პირობას აკმაყოფილებს.
  3. მამრავლებია 2, 3, 3, 5 — სწორედ ოთხი. ამიტომ m=2×3×3×5=90m = 2 \times 3 \times 3 \times 5 = 90.
  4. შემოწმება: 90÷18=590 \div 18 = 5 და 90÷10=990 \div 10 = 9.

პასუხი: 90

შეამოწმე თავი

  1. დაშალეთ 150 მარტივ მამრავლებად.
  2. რამდენი გამყოფი აქვს რიცხვს 100?
  3. რომელია უმცირესი რიცხვი, რომელსაც ზუსტად 6 გამყოფი აქვს?

პასუხები: 1) 150=2×3×52150 = 2 \times 3 \times 5^2 2) 9 3) 12

§4. უსგ და უსჯ

ამ ნაწილის ტერმინები (2)
უსგ (უდიდესი საერთო გამყოფი)
უდიდესი რიცხვი, რომელზეც ორივე მოცემული რიცხვი იყოფა.მაგალითი: 36-ისა და 60-ის საერთო გამყოფებია 1, 2, 3, 4, 6, 12; უსგ = 12.
უსჯ (უმცირესი საერთო ჯერადი)
უმცირესი რიცხვი, რომელიც ორივე მოცემულ რიცხვზე იყოფა.მაგალითი: 20-ის ჯერადებია 20, 40, 60; 30-ის — 30, 60: უსჯ = 60.

უსგ (უდიდესი საერთო გამყოფი) — უდიდესი რიცხვი, რომელზეც ორივე რიცხვი იყოფა. უსჯ (უმცირესი საერთო ჯერადი) — უმცირესი რიცხვი, რომელიც ორივე რიცხვზე იყოფა. ორი რიცხვი ურთიერთმარტივია, თუ მათი უსგ 1-ია (8 და 15).

მარტივი მამრავლებით (მუშაობს ორი და სამი რიცხვის შემთხვევაშიც):

  • უსგ = საერთო მამრავლების ნამრავლი, თითოეული უმცირეს ხარისხში;
  • უსჯ = ყველა მამრავლის ნამრავლი, თითოეული უდიდეს ხარისხში.

კავშირი: ორი რიცხვისთვის უსგ×უსჯ=a×b\text{უსგ} \times \text{უსჯ} = a \times b. თუ რიცხვები ურთიერთმარტივია, უსჯ=a×b\text{უსჯ} = a \times b.

ჯერადობის წესი. თუ რიცხვი იყოფა ორ რიცხვზე, ის იყოფა მათ უსჯ-ზე.

მაგალითი 14

იპოვეთ 84-ისა და 126-ის უსგ და უსჯ.

ამოხსნა

  1. 84=22×3×784 = 2^2 \times 3 \times 7 და 126=2×32×7126 = 2 \times 3^2 \times 7.
  2. უსგ: საერთო მამრავლები 2, 3, 7 უმცირეს ხარისხში: 2×3×7=422 \times 3 \times 7 = 42.
  3. უსჯ: ყველა მამრავლი უდიდეს ხარისხში: 22×32×7=4×9×7=2522^2 \times 3^2 \times 7 = 4 \times 9 \times 7 = 252.
  4. შემოწმება: 42×252=10 584=84×12642 \times 252 = 10\,584 = 84 \times 126.

პასუხი: უსგ = 42, უსჯ = 252

მაგალითი 15

ორი ავტობუსი გაჩერებიდან ერთად გავიდა. პირველი გაჩერებაზე ყოველ 20 წუთში ბრუნდება, მეორე — ყოველ 30 წუთში. რამდენი წუთის შემდეგ შეხვდებიან ისინი გაჩერებაზე პირველად ისევ ერთად?

ამოხსნა

  1. პირველი გაჩერებაზე იქნება 20-ის ჯერად წუთებზე, მეორე — 30-ის ჯერადზე. ერთად იქნებიან საერთო ჯერადზე, პირველად — უსჯ-ზე.
  2. 20=22×520 = 2^2 \times 5, 30=2×3×530 = 2 \times 3 \times 5.
  3. უსჯ =22×3×5=60= 2^2 \times 3 \times 5 = 60.
  4. შემოწმება: 60÷20=360 \div 20 = 3 და 60÷30=260 \div 30 = 2.

პასუხი: 60 წუთის შემდეგ

მაგალითი 16

54 წითელი და 90 ლურჯი ბურთი უნდა დაანაწილონ ერთნაირ ჯგუფებად ისე, რომ ყველა ბურთი გამოიყენონ და თითოეულ ჯგუფში ორივე ფერი იყოს. მაქსიმუმ რამდენ ჯგუფს მიიღებენ?

ამოხსნა

  1. ჯგუფების რაოდენობა უნდა იყოფოდეს 54-ზეც და 90-ზეც, ამიტომ ვეძებთ უდიდეს საერთო გამყოფს.
  2. 54=2×3354 = 2 \times 3^3 და 90=2×32×590 = 2 \times 3^2 \times 5.
  3. უსგ =2×32=18= 2 \times 3^2 = 18.
  4. თითო ჯგუფში: 54÷18=354 \div 18 = 3 წითელი და 90÷18=590 \div 18 = 5 ლურჯი ბურთი.

პასუხი: 18 ჯგუფი

მაგალითი 17

ორი ნატურალური რიცხვი, რომელთაგან თითოეული 1-ზე მეტია, ურთიერთმარტივია, ხოლო მათი უსჯ 72-ია. რისი ტოლია ამ რიცხვების ჯამი?

ამოხსნა

  1. ურთიერთმარტივი რიცხვებისთვის უსჯ ტოლია ნამრავლის: a×b=72a \times b = 72.
  2. 72=23×3272 = 2^3 \times 3^2. ორი რიცხვი ურთიერთმარტივია, ამიტომ 2 ერთ რიცხვში უნდა იყოს, 3 — მეორეში (სხვაგვარად რიცხვებს საერთო გამყოფი ექნებოდათ).
  3. ამიტომ a=23=8a = 2^3 = 8, b=32=9b = 3^2 = 9. (ვარიანტი 1 და 72 არ გამოდგება: რიცხვები 1-ზე მეტია.)
  4. 8+9=178 + 9 = 17.

პასუხი: 17

მაგალითი 18

aa იყოფა 6-ზეც და 15-ზეც. ამ რიცხვებიდან რომელზე იყოფა aa აუცილებლად: 3, 30, 60?

ამოხსნა

  1. aa იყოფა 6-ისა და 15-ის უსჯ-ზე. 6=2×36 = 2 \times 3, 15=3×515 = 3 \times 5, უსჯ =2×3×5=30= 2 \times 3 \times 5 = 30.
  2. aa იყოფა 30-ზე, ამიტომ იყოფა 30-ის გამყოფზე 3-ზეც.
  3. 60-ზე აუცილებლად არა: a=30a = 30 იყოფა 6-ზე და 15-ზე (30÷6=530 \div 6 = 5, 30÷15=230 \div 15 = 2), მაგრამ 60-ზე არა.

პასუხი: 3-ზეც და 30-ზეც; 60-ზე აუცილებლად არა

შეამოწმე თავი

  1. იპოვეთ 36-ისა და 60-ის უსგ და უსჯ.
  2. 40 ვაშლი და 56 მსხალი უნდა განაწილდეს ერთნაირ პარკებში ისე, რომ ყველა ხილი გამოიყენონ. მაქსიმუმ რამდენი პარკი იქნება?
  3. mm არის 12-ის, 18-ისა და 30-ის უსგ, nn — 4-ის, 6-ისა და 10-ის უსჯ. რამდენჯერ მეტია nn, ვიდრე mm?

პასუხები: 1) უსგ 12, უსჯ 180 2) 8 პარკი 3) 10-ჯერ

მოკლედ

  • გამყოფი: 18÷6=318 \div 6 = 3, ე.ი. 6 არის 18-ის გამყოფი, 18 — 6-ის ჯერადი. მარტივ რიცხვს ზუსტად ორი გამყოფი აქვს; 1 არც მარტივია, არც შედგენილი; 2 ერთადერთი ლუწი მარტივია.
  • თუ aa და bb იყოფა nn-ზე, მაშინ a+ba + b და a−ba - b იყოფა nn-ზე.
  • 2, 5, 10 — ბოლო ციფრი; 4 და 25 — ბოლო ორი ციფრი; 8 — ბოლო სამი ციფრი; 3 და 9 — ციფრთა ჯამი; 6 — 2-ზეც და 3-ზეც.
  • რიცხვი იყოფა 12-ზე, 15-ზე და ა.შ., თუ იყოფა ორ რიცხვზე, რომელთა უსგ 1-ია (3 და 4; 3 და 5), და არა 2-ზე და 6-ზე.
  • n=pa×qbn = p^a \times q^b → გამყოფების რაოდენობა (a+1)(b+1)(a + 1)(b + 1); მარტივი გამყოფები — მხოლოდ pp და qq.
  • უსგ: საერთო მამრავლები უმცირეს ხარისხში; უსჯ: ყველა მამრავლი უდიდეს ხარისხში; უსგ×უსჯ=a×b\text{უსგ} \times \text{უსჯ} = a \times b.
  • „მაქსიმუმ ჯგუფი" — უსგ; „როდის ისევ ერთად" — უსჯ. რიცხვი, რომელიც იყოფა aa-ზეც და bb-ზეც, იყოფა მათ უსჯ-ზე.