მთავარ შინაარსზე გადასვლა
საგამოცდო რვეული
მენიუ

სივრცითი სხეულები და მოცულობა

ყველა ტერმინი (ლექსიკონი) →

§1. მრავალწახნაგა: წვეროები, წიბოები, წახნაგები

ამ ნაწილის ტერმინები (7)
ეილერის ფორმულა
ამოზნექილ მრავალწახნაგაში წვეროები − წიბოები + წახნაგები = 2.მაგალითი: კუბი: 8−12+6=28 - 12 + 6 = 2.
მრავალწახნაგა
სხეული, რომლის ზედაპირი მხოლოდ ბრტყელი მრავალკუთხედებისგან შედგება.მაგალითი: კუბი და პირამიდა მრავალწახნაგებია, ცილინდრი — არა.
პირამიდა
მრავალწახნაგა, რომლის ფუძე მრავალკუთხედია, ხოლო გვერდითი წახნაგები ერთ წვეროში შეყრილი სამკუთხედებია.მაგალითი: ოთხკუთხა პირამიდას 5 წვერო, 8 წიბო და 5 წახნაგი აქვს.
პრიზმა
მრავალწახნაგა ორი ტოლი პარალელური ფუძით; მართი პრიზმის გვერდითი წახნაგები მართკუთხედებია.მაგალითი: ექვსკუთხა პრიზმას 12 წვერო, 18 წიბო და 8 წახნაგი აქვს.
წახნაგი
მრავალწახნაგას ზედაპირის ერთი ბრტყელი მრავალკუთხედი.მაგალითი: კუბს 6 წახნაგი აქვს, ყოველი ტოლი კვადრატია.
წვერო
წერტილი, სადაც მრავალწახნაგას წიბოები ერთმანეთს ხვდება.მაგალითი: კუბს 8 წვერო აქვს.
წიბო
მონაკვეთი, სადაც მრავალწახნაგას ორი წახნაგი ერთმანეთს ხვდება.მაგალითი: კუბს 12 წიბო აქვს.

მრავალწახნაგა არის სხეული, რომლის ზედაპირი მრავალკუთხედებისგან შედგება. ეს მრავალკუთხედები მისი წახნაგებია; წახნაგების გვერდები — წიბოები; წიბოების ბოლოები — წვეროები.

  • კუბი — მრავალწახნაგა, რომლის 6 წახნაგი ტოლი კვადრატია. მართკუთხა პარალელეპიპედი — მრავალწახნაგა, რომლის 6 წახნაგი მართკუთხედია.
  • მართი პრიზმა — მრავალწახნაგა, რომელსაც ორი ტოლი, პარალელური ფუძე (მრავალკუთხედი) და მართკუთხედის ფორმის გვერდითი წახნაგები აქვს. ფუძე nn-კუთხედია — პრიზმას nn-კუთხა პრიზმა ჰქვია.
  • პირამიდა — მრავალწახნაგა, რომლის ფუძე მრავალკუთხედია, ხოლო გვერდითი წახნაგები სამკუთხედებია და ერთ საერთო წვეროში იკვეთება. ფუძე nn-კუთხედია — პირამიდას nn-კუთხა პირამიდა ჰქვია.
  • ცილინდრი და კონუსი მრავალწახნაგები არ არის: მათი ზედაპირი ნაწილობრივ მრუდეა.

ელემენტების რაოდენობა. nn-კუთხა პრიზმისთვის: ფუძეებს თითო nn წვერო და თითო nn წიბო აქვს, პლუს nn გვერდითი წიბო; წახნაგებია 2 ფუძე და nn გვერდითი. nn-კუთხა პირამიდისთვის: ფუძეს nn წვერო აქვს, პლუს ერთი ზედა წვერო; წიბოები — nn ფუძის და nn გვერდითი; წახნაგები — ფუძე და nn გვერდითი.

სხეულიწვეროებიწიბოებიწახნაგები
nn-კუთხა პრიზმა2n2n3n3nn+2n + 2
nn-კუთხა პირამიდაn+1n + 12n2nn+1n + 1
სამკუთხა პრიზმა (n=3n = 3)695
კუბი, მართკუთხა პარალელეპიპედი (n=4n = 4)8126
ოთხკუთხა პირამიდა (n=4n = 4)585
სამკუთხა პირამიდა (n=3n = 3)464

ეილერის ფორმულა. ამოზნექილი მრავალწახნაგასთვის წვეროები − წიბოები + წახნაგები = 2. მაგალითად, კუბი: 8−12+6=28 - 12 + 6 = 2.

მაგალითი 1

ექვსკუთხა მართი პრიზმისთვის იპოვეთ წვეროების, წიბოებისა და წახნაგების რაოდენობა და შეამოწმეთ ეილერის ფორმულა.

ამოხსნა

  1. n=6n = 6. წვეროები: 2n=122n = 12.
  2. წიბოები: 3n=183n = 18 (12 ფუძის წიბო და 6 გვერდითი).
  3. წახნაგები: n+2=8n + 2 = 8 (2 ფუძე და 6 გვერდითი წახნაგი).
  4. ეილერი: 12−18+8=212 - 18 + 8 = 2.

პასუხი: 12 წვერო, 18 წიბო, 8 წახნაგი.

მაგალითი 2

ჩამოთვლილთაგან რომლის ტოლი შეიძლება იყოს პირამიდის წიბოებისა და წვეროების რაოდენობათა ჯამი: 17, 18, 19, 20?

ამოხსნა

  1. nn-კუთხა პირამიდას 2n2n წიბო და n+1n + 1 წვერო აქვს. ჯამია 2n+(n+1)=3n+12n + (n + 1) = 3n + 1.
  2. ამიტომ ჯამს 3-ზე გაყოფისას ნაშთად 1 უნდა დარჩეს.
  3. 17=3×5+217 = 3 \times 5 + 2 — არა; 18=3×618 = 3 \times 6 — არა; 19=3×6+119 = 3 \times 6 + 1 — კი (3n+1=193n + 1 = 19, n=6n = 6); 20=3×6+220 = 3 \times 6 + 2 — არა.
  4. შემოწმება: ექვსკუთხა პირამიდას 1212 წიბო და 77 წვერო აქვს, 12+7=1912 + 7 = 19.

პასუხი: 19

მაგალითი 3

ჩამოთვლილთაგან რომლის ტოლი შეიძლება იყოს მართი პრიზმის წახნაგებისა და წიბოების რაოდენობათა ჯამი: 33, 34, 35, 36?

ამოხსნა

  1. nn-კუთხა პრიზმას n+2n + 2 წახნაგი და 3n3n წიბო აქვს. ჯამია (n+2)+3n=4n+2(n + 2) + 3n = 4n + 2.
  2. თუ ჯამს 2-ს გამოვაკლებთ, მიიღება 4n4n; ამიტომ მოცემულ რიცხვს გამოკლებული 2 უნდა იყოფოდეს 4-ზე.
  3. 33−2=3133 - 2 = 31, 34−2=3234 - 2 = 32, 35−2=3335 - 2 = 33, 36−2=3436 - 2 = 34. 4-ზე იყოფა მხოლოდ 32: n=32÷4=8n = 32 \div 4 = 8.
  4. შემოწმება: რვაკუთხა პრიზმას 1010 წახნაგი და 2424 წიბო აქვს, 10+24=3410 + 24 = 34.

პასუხი: 34

მაგალითი 4

პრიზმის წვეროების რაოდენობა 3-ჯერ მეტია პირამიდის წიბოების რაოდენობაზე. რამდენჯერ მეტია პრიზმის წიბოების რაოდენობა პირამიდის წიბოების რაოდენობაზე?

ამოხსნა

  1. პრიზმა იყოს nn-კუთხა, პირამიდა — mm-კუთხა. პრიზმის წვეროებია 2n2n, პირამიდის წიბოებია 2m2m.
  2. პირობით 2n=3×2m=6m2n = 3 \times 2m = 6m, ამიტომ n=3mn = 3m.
  3. პრიზმის წიბოებია 3n=9m3n = 9m, პირამიდისა — 2m2m.
  4. შეფარდება: 9m2m=4,5\dfrac{9m}{2m} = 4{,}5 (mm მცირდება, ამიტომ პასუხი mm-ზე არ არის დამოკიდებული).
  5. შემოწმება: m=3m = 3 (სამკუთხა პირამიდა, 6 წიბო) და n=9n = 9 (ცხრაკუთხა პრიზმა). პრიზმას 18 წვერო აქვს, 18=3×618 = 3 \times 6; პრიზმის წიბოებია 27, 27÷6=4,527 \div 6 = 4{,}5.

პასუხი: 4,5-ჯერ

მაგალითი 5

მოცემულია მართი პრიზმა და მის შესახებ ორი პირობა: I. პრიზმის წვეროების რაოდენობა ისე შეეფარდება წიბოების რაოდენობას, როგორც 2:32 : 3. II. პრიზმის წახნაგების რაოდენობა 10-ის ტოლია. იმის გასარკვევად, რამდენი წიბო აქვს პრიზმას, რომელი პირობაა საკმარისი?

ამოხსნა

  1. პირობა I: nn-კუთხა პრიზმაში წვეროებია 2n2n, წიბოებია 3n3n; შეფარდება 2n:3n=2:32n : 3n = 2 : 3 ყოველთვის ასეა, ამიტომ ის nn-ს არ განსაზღვრავს. I არ არის საკმარისი.
  2. პირობა II: n+2=10n + 2 = 10, n=8n = 8. წიბოებია 3×8=243 \times 8 = 24. II საკმარისია.

პასუხი: საკმარისია მხოლოდ II პირობა; წიბოები: 24.

შეამოწმე თავი

  1. სამკუთხა პრიზმას რამდენი წვერო, წიბო და წახნაგი აქვს?
  2. რამდენი წიბო აქვს ხუთკუთხა პირამიდას?
  3. მრავალწახნაგას 7 წვერო და 12 წიბო აქვს. რამდენი წახნაგი აქვს მას?

პასუხები: 1) 6 წვერო, 9 წიბო, 5 წახნაგი 2) 10 3) 7 (F=2−7+12F = 2 - 7 + 12)

§2. სხეულების შლილები

ამ ნაწილის ტერმინები (2)
სრული ზედაპირი
სხეულის ყველა წახნაგის ფართობთა ჯამი.მაგალითი: კუბი წიბოთი 5 სმ: S=6×52=150S = 6 \times 5^2 = 150 სმ².
შლილი
სხეულის ზედაპირი, გაშლილი ბრტყელ ფიგურად.მაგალითი: ცილინდრის შლილი: ორი წრე და ერთი მართკუთხედი.

შლილი არის სხეულის ზედაპირი, გაშლილი ბრტყელ ფიგურად. შლილში ყველა წახნაგი ერთხელ შედის, ამიტომ შლილის ფართობი სხეულის სრული ზედაპირის ფართობის ტოლია.

სხეულიშლილი შედგება
კუბი6 ტოლი კვადრატისგან (ასეთი სხვადასხვა შლილი 11-ია)
მართკუთხა პარალელეპიპედი6 მართკუთხედისგან; ისინი სამ წყვილად იყოფა, თითოეულ წყვილში ორი ტოლი მართკუთხედია
მართი nn-კუთხა პრიზმა2 ტოლი ფუძისგან (მრავალკუთხედები) და nn მართკუთხედისგან (გვერდითი წახნაგები)
nn-კუთხა პირამიდაერთი ფუძისგან (მრავალკუთხედი) და nn სამკუთხედისგან
ცილინდრი2 ტოლი წრისგან და ერთი მართკუთხედისგან: მისი ერთი გვერდი ფუძის წრეწირის სიგრძის ტოლია, მეორე — ცილინდრის სიმაღლის
კონუსიერთი წრისგან (ფუძე) და ერთი სექტორისგან

კუბის შლილი. ექვსი კვადრატი ყოველთვის კუბის შლილი არ არის: დაკეცვისას ექვსივე კვადრატი კუბის სხვადასხვა წახნაგზე უნდა მოექცეს.

მაგალითი 6

რამდენი და რა სახის ფიგურისგან შედგება ხუთკუთხა მართი პრიზმის შლილი? შეამოწმეთ წახნაგების რაოდენობით.

ამოხსნა

  1. ფუძეებია ორი ტოლი ხუთკუთხედი.
  2. გვერდითი წახნაგებია 5 მართკუთხედი.
  3. სულ: 2+5=72 + 5 = 7 ფიგურა.
  4. შემოწმება: nn-კუთხა პრიზმას n+2n + 2 წახნაგი აქვს, 5+2=75 + 2 = 7.

პასუხი: 2 ხუთკუთხედი და 5 მართკუთხედი, სულ 7 ფიგურა.

მაგალითი 7

ექვსი ტოლი კვადრატი ერთ რიგშია გვერდიგვერდ. შეიძლება თუ არა ამ ფიგურის დაკეცვით კუბის მიღება? ხოლო ფიგურისგან, რომელშიც ოთხი კვადრატი ერთ რიგშია, ორი კვადრატი კი რიგის მეორე კვადრატზეა მიბმული — ერთი ზემოდან, ერთი ქვემოდან?

ამოხსნა

  1. პირველი ფიგურა. დავკეცოთ რიგი: პირველი ოთხი კვადრატი კუბის გარშემო „სარტყელს" ქმნის (4 გვერდითი წახნაგი). მეხუთე კვადრატი დაემთხვევა იმავე წახნაგს, რომელზეც პირველი კვადრატია, მეექვსე — მეორისას. ზედა და ქვედა წახნაგი დარჩება ღია. კუბი არ მიიღება.
  2. მეორე ფიგურა. ოთხი კვადრატი რიგში — 4 გვერდითი წახნაგია, ზემოდან მიბმული კვადრატი — ზედა წახნაგი, ქვემოდან — ქვედა. ექვსივე წახნაგი სხვადასხვაა. კუბი მიიღება.

პასუხი: პირველი ფიგურიდან — არა; მეორედან — კი.

მაგალითი 8

მართკუთხა პარალელეპიპედის განზომილებებია 5 სმ, 4 სმ და 3 სმ. იპოვეთ მისი შლილის ფართობი.

ამოხსნა

  1. შლილში ექვსი მართკუთხედია: ორი 5×45 \times 4, ორი 4×34 \times 3 და ორი 5×35 \times 3.
  2. ფართობები: 5×4=205 \times 4 = 20, 4×3=124 \times 3 = 12, 5×3=155 \times 3 = 15 (სმ²).
  3. შლილის ფართობი: 2×(20+12+15)=2×47=942 \times (20 + 12 + 15) = 2 \times 47 = 94 სმ².

პასუხი: 94 სმ²

მაგალითი 9

ცილინდრის ფუძის წრეწირის სიგრძეა 20 სმ, სიმაღლე — 7 სმ. რა ფიგურაა მისი გვერდითი ზედაპირის შლილი და რას უდრის მისი ფართობი?

ამოხსნა

  1. გვერდითი ზედაპირის შლილი მართკუთხედია.
  2. მისი ერთი გვერდი ფუძის წრეწირის სიგრძის ტოლია — 20 სმ, მეორე — ცილინდრის სიმაღლის — 7 სმ.
  3. ფართობი: 20×7=14020 \times 7 = 140 სმ².

პასუხი: მართკუთხედი 20×720 \times 7; 140 სმ².

შეამოწმე თავი

  1. რა ორი ფიგურისგან შედგება კონუსის შლილი?
  2. რამდენი მართკუთხედია სამკუთხა პრიზმის შლილში?
  3. კუბის წიბო 4 სმ-ია. რას უდრის მისი შლილის ფართობი?

პასუხები: 1) წრე და სექტორი 2) 3 3) 96 სმ²

§3. მოცულობა და ერთეულები

ამ ნაწილის ტერმინები (1)
მოცულობა
სხეულის მიერ დაკავებული სივრცის სიდიდე; იზომება კუბურ ერთეულებში.მაგალითი: ზომებით 5, 4, 3 სმ სხეულის მოცულობაა 5×4×3=605 \times 4 \times 3 = 60 სმ³.

მოცულობა არის სხეულის მიერ დაკავებული სივრცის სიდიდე. ის იზომება კუბურ ერთეულებში: სმ³, დმ³, მ³. 1 სმ³ არის კუბის მოცულობა, რომლის წიბო 1 სმ-ია.

  • კუბი წიბოთი aa: V=a×a×a=a3V = a \times a \times a = a^3.
  • მართკუთხა პარალელეპიპედი განზომილებებით aa, bb, cc: V=a×b×cV = a \times b \times c.
  • ფუძითა და სიმაღლით: მართკუთხა პარალელეპიპედის მოცულობა = ფუძის ფართობი × სიმაღლე, ამიტომ სიმაღლე = მოცულობა ÷\div ფუძის ფართობი.
  • რთული სხეულის მოცულობა მისი ნაწილების მოცულობათა ჯამია. თუ ნაწილი ამოჭრილია, ვაკლებთ ამოჭრილი ნაწილის მოცულობას.
  • ტოლი სხეულების მოცულობა ტოლია. თუ დიდი სხეული ტოლ პატარა სხეულებად იყოფა, მათი რაოდენობაა დიდის მოცულობა ÷\div პატარას მოცულობა.

ერთეულები: 1 დმ³ = 10×10×10=100010 \times 10 \times 10 = 1000 სმ³; 1 მ³ = 1000 დმ³ = 1 000 0001\,000\,000 სმ³. 1 ლიტრი = 1 დმ³ = 1000 სმ³, ამიტომ 1 მ³ = 1000 ლ.

მაგალითი 10

აკვარიუმი მართკუთხა პარალელეპიპედის ფორმისაა: სიგრძე 50 სმ, სიგანე 30 სმ, სიმაღლე 40 სმ. რამდენი ლიტრი წყალი ჩაესხმება მასში, თუ მას სიმაღლის 34\dfrac{3}{4}-მდე შეავსებენ?

ამოხსნა

  1. აკვარიუმის მოცულობა: 50×30×40=60 00050 \times 30 \times 40 = 60\,000 სმ³.
  2. 1 ლ = 1000 სმ³, ამიტომ 60 00060\,000 სმ³ = 60 ლ.
  3. სიმაღლის 34\dfrac{3}{4} ნიშნავს მოცულობის 34\dfrac{3}{4}-ს: 60×34=4560 \times \dfrac{3}{4} = 45 ლ.
  4. შემოწმება: წყლის სიმაღლე 40×34=3040 \times \dfrac{3}{4} = 30 სმ, მოცულობა 50×30×30=45 00050 \times 30 \times 30 = 45\,000 სმ³ = 45 ლ.

პასუხი: 45 ლიტრი

მაგალითი 11

კვადრატული ფორმის თუნუქის ფურცელს, რომლის გვერდია 6 დმ, კუთხეებში ჩამოაჭრეს 1,5 დმ გვერდის მქონე კვადრატები. დარჩენილი ფურცლის გვერდები ზემოთ აღმართეს და ღია ყუთი მიიღეს. რას უდრის ყუთის მოცულობა?

ამოხსნა

  1. ყუთის სიმაღლე არის აკეცილი ნაწილის სიგანე: 1,5 დმ.
  2. ფუძის გვერდი: 6−2×1,5=36 - 2 \times 1{,}5 = 3 დმ (ორივე ბოლოდან ჩამოაჭრეს 1,5 დმ).
  3. ფუძის ფართობი: 3×3=93 \times 3 = 9 დმ².
  4. მოცულობა: 9×1,5=13,59 \times 1{,}5 = 13{,}5 დმ³.

პასუხი: 13,5 დმ³

მაგალითი 12

ხის 12 ერთნაირი ძელაკისგან ააწყვეს მართკუთხა პარალელეპიპედი, რომლის ზომებია 6 სმ × 4 სმ × 5 სმ. რამდენი ასეთი ძელაკია საჭირო მართკუთხა პარალელეპიპედის ასაწყობად, რომლის ზომებია 10 სმ × 12 სმ × 8 სმ?

ამოხსნა

  1. პირველი სხეულის მოცულობა: 6×4×5=1206 \times 4 \times 5 = 120 სმ³.
  2. ერთი ძელაკის მოცულობა: 120÷12=10120 \div 12 = 10 სმ³.
  3. მეორე სხეულის მოცულობა: 10×12×8=96010 \times 12 \times 8 = 960 სმ³.
  4. ძელაკების რაოდენობა: 960÷10=96960 \div 10 = 96.

პასუხი: 96

მაგალითი 13

მართკუთხა პარალელეპიპედის ფუძის ფართობია 20 სმ², ერთ-ერთი გვერდითი წახნაგის ფართობი — 12 სმ². იგი დაყოფილია ტოლ კუბებად, რომელთა წიბოა 2 სმ. რამდენ კუბადაა დაყოფილი?

ამოხსნა

  1. პარალელეპიპედის განზომილებებია aa, bb (ფუძე) და cc (სიმაღლე). წიბოთი 2 სმ კუბებად დაყოფისთვის სამივე განზომილება 2-ზე უნდა იყოფოდეს, ე.ი. ლუწი რიცხვი უნდა იყოს.
  2. a×b=20a \times b = 20 და ორივე ლუწია: წყვილები (2;10)(2; 10) და (10;2)(10; 2). (4×54 \times 5 არ გამოდგება, რადგან 5 კენტია.)
  3. გვერდითი წახნაგი არის a×ca \times c ან b×cb \times c და მისი ფართობია 12. ერთი გვერდი 10-ია, მაგრამ 12÷1012 \div 10 მთელი არ არის; მეორე გვერდი 2-ია: c=12÷2=6c = 12 \div 2 = 6 სმ, ლუწია.
  4. განზომილებებია 2, 10, 6; მოცულობა 2×10×6=1202 \times 10 \times 6 = 120 სმ³.
  5. კუბის მოცულობა 2×2×2=82 \times 2 \times 2 = 8 სმ³, ამიტომ კუბების რაოდენობა 120÷8=15120 \div 8 = 15.
  6. შემოწმება რიგებით: 2÷2=12 \div 2 = 1, 10÷2=510 \div 2 = 5, 6÷2=36 \div 2 = 3 და 1×5×3=151 \times 5 \times 3 = 15.

პასუხი: 15 კუბი

მაგალითი 14

სხეული ორი მართკუთხა პარალელეპიპედისგან შედგება: ქვედას ზომებია 8 სმ × 6 სმ × 2 სმ, ზედას — 4 სმ × 6 სმ × 3 სმ; ზედა ქვედაზე დგას. იპოვეთ სხეულის მოცულობა.

ამოხსნა

  1. ქვედა ნაწილის მოცულობა: 8×6×2=968 \times 6 \times 2 = 96 სმ³.
  2. ზედა ნაწილის მოცულობა: 4×6×3=724 \times 6 \times 3 = 72 სმ³.
  3. რთული სხეულის მოცულობა ნაწილების ჯამია: 96+72=16896 + 72 = 168 სმ³.

პასუხი: 168 სმ³

შეამოწმე თავი

  1. მართკუთხა პარალელეპიპედის განზომილებებია 8 სმ, 5 სმ და 3 სმ. იპოვეთ მოცულობა.
  2. რამდენი სმ³ არის 5 ლიტრი?
  3. კუბის წიბო 4 სმ-ია. რამდენ კუბად შეიძლება მისი დაჭრა, თუ ყოველი პატარა კუბის წიბო 2 სმ-ია?

პასუხები: 1) 120 სმ³ 2) 5000 სმ³ 3) 8

§4. სრული და გვერდითი ზედაპირი; ზომის ცვლილება

ამ ნაწილის ტერმინები (1)
გვერდითი ზედაპირი
სხეულის ზედაპირი ზედა და ქვედა ფუძეების გარეშე.მაგალითი: ოთახის კედლები: ფუძის პერიმეტრი 18 მ, სიმაღლე 3 მ — გვერდითი ზედაპირი 18×3=5418 \times 3 = 54 მ².

სრული ზედაპირის ფართობი არის სხეულის ყველა წახნაგის ფართობთა ჯამი. გვერდითი ზედაპირი არის ზედა და ქვედა ფუძეების გარეშე დარჩენილი წახნაგების ფართობთა ჯამი.

  • კუბი წიბოთი aa: სრული ზედაპირი S=6a2S = 6a^2 (6 ტოლი კვადრატი); გვერდითი Sგვ=4a2S_{\text{გვ}} = 4a^2.
  • მართკუთხა პარალელეპიპედი განზომილებებით aa, bb, cc (ფუძე a×ba \times b, სიმაღლე cc): S=2(ab+bc+ac)S = 2(ab + bc + ac) (სამი განსხვავებული წახნაგი, თითოეული ორჯერ); გვერდითი ზედაპირი Sგვ=2(a+b)×cS_{\text{გვ}} = 2(a + b) \times c — ფუძის პერიმეტრი გამრავლებული სიმაღლეზე.

ზომის ცვლილება. თუ სხეულის ყველა სიგრძეს kk-ჯერ გავზრდით, სრული ზედაპირი k2k^2-ჯერ გაიზრდება, მოცულობა — k3k^3-ჯერ.

მაგალითი 15

მართკუთხა პარალელეპიპედის განზომილებებია 5 სმ, 4 სმ და 3 სმ. იპოვეთ სრული ზედაპირის ფართობი და გვერდითი ზედაპირის ფართობი (ფუძე 5×45 \times 4).

ამოხსნა

  1. სამი განსხვავებული წახნაგის ფართობი: 5×4=205 \times 4 = 20, 4×3=124 \times 3 = 12, 5×3=155 \times 3 = 15.
  2. თითოეული წახნაგი ორია: S=2×(20+12+15)=2×47=94S = 2 \times (20 + 12 + 15) = 2 \times 47 = 94 სმ².
  3. გვერდითი ზედაპირი: ფუძის პერიმეტრი 2×(5+4)=182 \times (5 + 4) = 18 სმ, სიმაღლე 3 სმ; Sგვ=18×3=54S_{\text{გვ}} = 18 \times 3 = 54 სმ².
  4. შემოწმება: 94−2×20=5494 - 2 \times 20 = 54 (სრულს გამოკლებული ორი ფუძე).

პასუხი: S=94S = 94 სმ²; Sგვ=54S_{\text{გვ}} = 54 სმ².

მაგალითი 16

კუბის სრული ზედაპირის ფართობია 150 სმ². იპოვეთ მისი მოცულობა.

ამოხსნა

  1. კუბს 6 ტოლი წახნაგი აქვს, ამიტომ ერთი წახნაგის ფართობი: 150÷6=25150 \div 6 = 25 სმ².
  2. წახნაგი კვადრატია, ამიტომ a2=25a^2 = 25, გვერდი a=5a = 5 სმ.
  3. მოცულობა: V=5×5×5=125V = 5 \times 5 \times 5 = 125 სმ³.

პასუხი: 125 სმ³

მაგალითი 17

ოთახის სიგრძეა 5 მ, სიგანე — 4 მ, სიმაღლე — 3 მ. კედლებიდან 6 მ² კარ-ფანჯარაა. რამდენი ქილა საღებავია საჭირო კედლებისთვის, თუ 1 ქილა 12 მ²-ს ფარავს?

ამოხსნა

  1. კედლები ოთახის გვერდითი ზედაპირია: ფუძის პერიმეტრი გამრავლებული სიმაღლეზე.
  2. ფუძის პერიმეტრი: 2×(5+4)=182 \times (5 + 4) = 18 მ.
  3. გვერდითი ზედაპირი: 18×3=5418 \times 3 = 54 მ².
  4. შესაღებია: 54−6=4854 - 6 = 48 მ².
  5. ქილების რაოდენობა: 48÷12=448 \div 12 = 4.

პასუხი: 4 ქილა

მაგალითი 18

მართკუთხა პარალელეპიპედი დაყოფილია 12 ტოლ კუბად: სიგრძეზე 3 კუბია, სიგანეზე 2 და სიმაღლეზე 2. რამდენჯერ მეტია პარალელეპიპედის სრული ზედაპირის ფართობი ერთი კუბის სრული ზედაპირის ფართობზე?

ამოხსნა

  1. კუბის წიბო იყოს 1. მაშინ პარალელეპიპედის განზომილებებია 3, 2, 2.
  2. პარალელეპიპედის ზედაპირი: 2×(3×2+2×2+3×2)=2×(6+4+6)=322 \times (3 \times 2 + 2 \times 2 + 3 \times 2) = 2 \times (6 + 4 + 6) = 32.
  3. ერთი კუბის ზედაპირი: 6×12=66 \times 1^2 = 6.
  4. შეფარდება: 326=163=513\dfrac{32}{6} = \dfrac{16}{3} = 5\dfrac{1}{3}.

პასუხი: 5135\dfrac{1}{3}-ჯერ

მაგალითი 19

3×3×33 \times 3 \times 3 კუბი გარედან შეღებეს და 27 ტოლ პატარა კუბად დაჭრეს. რამდენ პატარა კუბს აქვს შეღებილი (ა) სამი წახნაგი; (ბ) ორი წახნაგი; (გ) ერთი წახნაგი; (დ) არც ერთი?

ამოხსნა

  1. (ა) სამი წახნაგი შეღებილი აქვს დიდი კუბის წვეროებზე მდებარე კუბებს: 8.
  2. (ბ) ორი წახნაგი აქვს წიბოების შუაში მდებარე კუბებს: ყოველ წიბოზე 1, წიბოებია 12 — 12.
  3. (გ) ერთი წახნაგი აქვს წახნაგების ცენტრებში მდებარე კუბებს: ყოველ წახნაგზე 1, წახნაგებია 6 — 6.
  4. (დ) არცერთი წახნაგი არ აქვს ცენტრში მდებარე კუბს: 1.
  5. შემოწმება: 8+12+6+1=278 + 12 + 6 + 1 = 27.

პასუხი: (ა) 8; (ბ) 12; (გ) 6; (დ) 1

შეამოწმე თავი

  1. კუბის წიბო 3 სმ-ია. იპოვეთ სრული ზედაპირის ფართობი.
  2. მართკუთხა პარალელეპიპედის განზომილებებია 2 სმ, 3 სმ და 4 სმ. იპოვეთ სრული ზედაპირის ფართობი.
  3. კუბის წიბო 2-ჯერ გავზარდეთ. რამდენჯერ გაიზრდება მოცულობა?

პასუხები: 1) 54 სმ² 2) 52 სმ² 3) 8-ჯერ

მოკლედ

  • nn-კუთხა პრიზმა: 2n2n წვერო, 3n3n წიბო, n+2n + 2 წახნაგი. nn-კუთხა პირამიდა: n+1n + 1 წვერო, 2n2n წიბო, n+1n + 1 წახნაგი.
  • ეილერის ფორმულა: წვეროები − წიბოები + წახნაგები = 2.
  • შლილი: კუბი — 6 კვადრატი; პრიზმა — 2 ფუძე და nn მართკუთხედი; პირამიდა — ფუძე და nn სამკუთხედი; ცილინდრი — 2 წრე და მართკუთხედი; კონუსი — წრე და სექტორი.
  • კუბი: V=a3V = a^3, S=6a2S = 6a^2. მართკუთხა პარალელეპიპედი: V=abcV = abc, S=2(ab+bc+ac)S = 2(ab + bc + ac), Sგვ=2(a+b)×cS_{\text{გვ}} = 2(a + b) \times c.
  • 1 ლ = 1 დმ³ = 1000 სმ³; 1 მ³ = 1000 დმ³ = 1000 ლ.
  • რთული სხეულის მოცულობა ნაწილების ჯამია; ტოლ სხეულებად დაყოფისას რაოდენობა = მოცულობათა შეფარდება.
  • ზომის kk-ჯერ გაზრდისას ზედაპირი k2k^2-ჯერ იზრდება, მოცულობა — k3k^3-ჯერ.