§1. საგამოცდო დავალება და მისი შეფასება
ამ ნაწილის ტერმინები (9)
- „+“ (შეფასების ნიშანი)
- საგამოცდო ღია დავალებაში ქულების დასათვლელი ნიშანი: მითითებული და შესწორებული შეცდომა 2 „+“-ს იძლევა.მაგალითი: 5 შეცდომა × 2 „+“ = 10 „+“, ეს 3 ქულაა.
- გამოთვლის შეცდომა
- შეცდომა, როცა მეთოდი სწორია, მაგრამ ერთი შედეგი არასწორად არის გამოთვლილი.მაგალითი: — ეს გამოთვლის შეცდომაა, სწორია 112.
- გასაყოფი, გამყოფი, განაყოფი, ნაშთი
- გაყოფის ნაწილები: რას ვყოფთ, რაზე ვყოფთ, რა გამოვიდა და რა დარჩა; ნაშთი გამყოფზე ყოველთვის ნაკლებია.მაგალითი: : გასაყოფი 83, გამყოფი 9, განაყოფი 9, ნაშთი 2, რადგან .
- მოდელის შეცდომა
- შეცდომა, როცა ამოცანის პირობა არასწორი მოქმედებით ან განტოლებით არის ჩაწერილი.მაგალითი: „24 ლარი, 4-ჯერ იაფია“ ჩაწერილია , სწორია .
- ფრჩხილის გახსნა
- ფრჩხილიანი გამოსახულების ფრჩხილების გარეშე ჩაწერა; „−“ ნიშნის შემდეგ ფრჩხილში ყველა ნიშანი იცვლება.მაგალითი: .
- შებრუნებული მოქმედებით შემოწმება
- პასუხზე იმ მოქმედების შებრუნებულის შესრულება, რომლითაც ის მივიღეთ; თუ საწყისს მივიღეთ, პასუხი სწორია.მაგალითი: ; შემოწმება: .
- შესწორებული ვარიანტი
- მოსწავლის არასწორი სტრიქონის ნაცვლად ჩაწერილი სწორი სტრიქონი და სწორი შედეგი.მაგალითი: მოსწავლემ დაწერა ; შესწორებული ვარიანტია .
- შუალედი (ბოძებს შორის)
- ორ მეზობელ ბოძს შორის მონაკვეთი; ბოძებს ერთით მეტი აქვთ, ვიდრე შუალედებს.მაგალითი: 30 მ ღობე, ბოძები ყოველ 5 მ-ზე: შუალედი, ბოძი.
- წესის შეცდომა
- შეცდომა, როცა მოსწავლემ წესი არასწორად გამოიყენა.მაგალითი: : მოსწავლემ მნიშვნელებიც შეკრიბა, სწორია .
დავალების სახე. ტესტის ბოლოს ღია დავალებაა (3 ქულა). მოცემულია 4–5 სავარჯიშო და ერთ-ერთი მოსწავლის ნამუშევარი. ნაშრომში ჩვეულებრივ 5 შეცდომაა (2025 წლის ივლისის ტესტში — 6), ზოგი სავარჯიშო ან მისი ნაწილი კი სწორად არის ამოხსნილი. დავალება ყოველთვის ერთია: მიუთითეთ მოსწავლის მიერ დაშვებული თითოეული შეცდომა და ჩაწერეთ შესწორებული სახით.
შეფასება „+“-ებით (მოქმედი სქემა, მაქსიმუმ 10 „+“):
- შეცდომა მითითებულია და სწორად შესწორებულია — 2 „+“;
- შეცდომა მითითებული არ არის, მაგრამ ეს სავარჯიშო თქვენ თვითონ სწორად ამოხსენით — 1 „+“;
- მოსწავლის სწორი ნაბიჯი შეცდომად ჩათვალეთ — საერთო ჯამს 1 „+“ აკლდება.
| „+“-ების ჯამი | 9–10 | 6–8 | 3–5 | 0–2 |
|---|---|---|---|---|
| ქულა | 3 | 2 | 1 | 0 |
ძველ ტესტებში (2022) სქემა სხვა იყო: მაქსიმუმ 15 „+“ და 4 ქულა. ეს გაკვეთილი ახალ სქემას ეყრდნობს. შეცდომის მიზეზის ახსნა „+“-ს არ ამატებს, მაგრამ გეხმარებათ შეცდომის პოვნასა და სწორ შესწორებაში.
ალგორითმი.
- ნაშრომის წაკითხვამდე თითოეული სავარჯიშო თვითონ ამოხსენით.
- თუ მოსწავლის პასუხი თქვენსას არ ემთხვევა, მოძებნეთ პირველი არასწორი სტრიქონი.
- თითოეული შეცდომისთვის ჩაწერეთ: სად არის (სავარჯიშოს ნომერი), რა წერია, რა უნდა იყოს და სწორი პასუხი.
- სწორ სტრიქონებს ნუ შეეხებით.
- თქვენი შესწორება შეამოწმეთ (შებრუნებული მოქმედებით ან ჩასმით).
შეცდომის სახეები.
- გამოთვლის შეცდომა — მეთოდი სწორია, ერთი შედეგი არასწორია ().
- წესის შეცდომა — მოსწავლემ წესი არასწორად გამოიყენა (ფრჩხილის გახსნა, მძიმის ადგილი, წილადების შეკრება).
- მოდელის შეცდომა — ამოცანის პირობა არასწორი მოქმედებით ან განტოლებით ჩაწერა.
- ერთეულის შეცდომა — სმ, მ, სთ, წთ და მათი კავშირები აერია.
- პასუხის შეცდომა — ამოხსნა სწორად დაიწყო, მაგრამ ბოლო მოქმედება გამოტოვა ან სხვა შეკითხვას უპასუხა.
მაგალითი 1
მოსწავლეს შესთავაზეს: I. ; II. . მისი ნამუშევარი:
- I. .
- II. .
იპოვეთ შეცდომა და შეასწორეთ.
ამოხსნა
- ჯერ თვითონ ვხსნით: I. . II. , .
- I სწორია, მას არ ვეხებით.
- II-ში შეცდომა მეორე ტოლობაშია: დაწერილია .
- სწორია : ორ რიცხვს ზედიზედ რომ ვაკლებთ, მათ ჯამს ვაკლებთ.
- მიზეზი: მოსწავლემ შეკრების წესი () გამოკლებაზეც გადაიტანა. რიცხვებით ჩანს, რომ ასე არ შეიძლება: , ხოლო .
პასუხი: შეცდომა II-ში: ფრჩხილში უნდა იყოს ; სწორი პასუხია 400 (I სწორია: 88).
მაგალითი 2
ნაშრომში 5 შეცდომაა. აპლიკანტმა 3 შეცდომა მიუთითა და სწორად შეასწორა; ერთი შეცდომა არ მიუთითებია, მაგრამ ის სავარჯიშო თვითონ სწორად ამოხსნა; ბოლო შეცდომა ვერ იპოვა; ერთი სწორი სტრიქონი შეცდომად ჩათვალა. რამდენი „+“ და რამდენი ქულა მიიღო?
ამოხსნა
- მითითებული და შესწორებული: „+“.
- თვითონ ამოხსნილი: „+“.
- ვერ ნაპოვნი შეცდომა: „+“.
- სწორი სტრიქონი შეცდომად ჩათვალა: „+“.
- ჯამი: „+“. ცხრილის მიხედვით 6–8 „+“ — 2 ქულაა.
პასუხი: 6 „+“, 2 ქულა.
მაგალითი 3
ამოცანა: ამოხსენით განტოლება . მოსწავლემ დაწერა:
რამდენი შეცდომაა და როგორია სწორი ამოხსნა?
ამოხსნა
- თვითონ: , . შემოწმება: .
- შეცდომა პირველ სტრიქონშია: 6 მარცხენა მხარეს მიმატებულია, ამიტომ მის მოსაშორებლად 6 უნდა გამოვაკლოთ: და არა .
- მეორე სტრიქონი () თავისთავად სწორია: მოსწავლემ 26 სწორად გაყო 2-ზე. ეს მეორე შეცდომა არ არის, ის პირველის შედეგია.
- მეორე სტრიქონს რომ შეცდომად დავასახელებდით, სწორ ნაბიჯს შეცდომად ჩავთვლიდით და 1 „+“ დაგვეკლებოდა.
პასუხი: ერთი შეცდომაა ( უნდა იყოს ); სწორია .
შეამოწმე თავი
- ნაშრომში 5 შეცდომაა. აპლიკანტმა 4 შეცდომა მიუთითა და სწორად შეასწორა, მეხუთე ვერ იპოვა, სწორი სტრიქონი არ შეხებია. რამდენი „+“ და რამდენი ქულა მიიღო?
- მოსწავლემ დაწერა . რა არის სწორი პასუხი?
- მოსწავლემ განტოლება ასე ამოხსნა: . რა არის -ის სწორი მნიშვნელობა?
პასუხები: 1) 8 „+“, 2 ქულა 2) 400 3)
§2. არითმეტიკული შეცდომები
სავარჯიშოებში ყველაზე ხშირად ეს წესებია გამოყენებული:
- მოქმედებათა თანმიმდევრობა: ფრჩხილები; შემდეგ გამრავლება და გაყოფა მარცხნიდან მარჯვნივ; ბოლოს შეკრება და გამოკლება მარცხნიდან მარჯვნივ.
- ფრჩხილის გახსნა: ფრჩხილის წინ „+“ ნიშნებს არ ცვლის, „−“ კი ფრჩხილში ყველა რიცხვის ნიშანს ცვლის: .
- სვეტური გაყოფა: თუ ჩამოწერილი რიცხვი გამყოფზე ნაკლებია, განაყოფში ვწერთ 0-ს. ნაშთი გამყოფზე ყოველთვის ნაკლებია, ხოლო გასაყოფი = გამყოფი × განაყოფი + ნაშთი.
- ათწილადების ნამრავლი: ჯერ მძიმეების გარეშე ვამრავლებთ, ნამრავლში კი მძიმის შემდეგ იმდენ ციფრს ვტოვებთ, რამდენიც ორივე მამრავლს ერთად აქვს.
- ათწილადზე გაყოფა: გასაყოფსა და გამყოფს ერთსა და იმავე რიცხვზე ვამრავლებთ (10, 100, …), სანამ გამყოფი მთელი არ გახდება.
- წილადების შეკრება: მიგვყავს საერთო მნიშვნელზე; მნიშვნელები არ იკრიბება. გაყოფისას ვამრავლებთ შებრუნებულ წილადზე.
- უმცირესი საერთო ჯერადი (უსჯ) ორი რიცხვის ნამრავლი არ არის: ნამრავლი საერთო ჯერადია, უსჯ კი — საერთო ჯერადებიდან უმცირესი.
მაგალითი 4
ამოცანა: გამოთვალეთ I. ; II. . მოსწავლემ დაწერა:
- I.
- II.
იპოვეთ შეცდომები და შეასწორეთ.
ამოხსნა
- I: ჯერ გამრავლებაა: , შემდეგ . მოსწავლემ მოქმედებები მარცხნიდან მარჯვნივ შეასრულა და გამოკლება გამრავლებამდე გააკეთა.
- II: გაყოფას მარცხნიდან მარჯვნივ ვასრულებთ: , . მოსწავლემ ჯერ გამოთვალა, ანუ დაწერა .
- შემოწმება: I. . II. .
პასუხი: I — 10 (და არა 170); II — 4 (და არა 16).
მაგალითი 5
ამოცანა: გამოთვალეთ I. ; II. ; III. . მოსწავლემ დაწერა:
- I.
- II.
- III.
იპოვეთ შეცდომები და შეასწორეთ.
ამოხსნა
- I: . ორივე მამრავლს მძიმის შემდეგ თითო ციფრი აქვს, ამიტომ ნამრავლში ორი ციფრი უნდა იყოს მძიმის შემდეგ: . მოსწავლემ მხოლოდ ერთი ციფრი დატოვა. შემოწმება შეფასებით: 0,7 ერთზე ნაკლებ რიცხვზე (0,3-ზე) მრავლდება, ამიტომ ნამრავლი 0,7-ზე ნაკლებია, 2,1 კი მასზე მეტია.
- II: ჯერ 5-ს ვწერთ როგორც : . მოსწავლემ 5-ს 2 გამოაკლო, 0,35 კი უცვლელად გადმოწერა. შემოწმება: .
- III: მძიმეები ერთი ციფრით გადავწიეთ ( და ) და — სწორია. შემოწმება: . ამ სტრიქონს არ ვეხებით.
პასუხი: I — 0,21; II — 2,65; III სწორია (8).
მაგალითი 6
ამოცანა: გამოთვალეთ I. ; II. . მოსწავლემ დაწერა:
- I.
- II.
იპოვეთ შეცდომები და შეასწორეთ.
ამოხსნა
- I: წილადების შეკრებისას მნიშვნელები არ იკრიბება. საერთო მნიშვნელია 15: , , ჯამი .
- რატომ არ შეიძლება მოსწავლის წესი? მისი წესით , სინამდვილეში კი ორი ნახევარი მთელია: .
- II: გაყოფისას გამყოფს ვაბრუნებთ: . შემოწმება: .
პასუხი: I — ; II — 2.
მაგალითი 7
ამოცანა: I. გამოთვალეთ ; II. შეასრულეთ ნაშთიანი გაყოფა . მოსწავლემ დაწერა:
- I.
- II. (ნაშთი 11)
იპოვეთ შეცდომები და შეასწორეთ.
ამოხსნა
- I: სვეტურად: ; შემდეგი ციფრია 0, , განაყოფში ვწერთ 0-ს; ვწერთ 7-ს: და ნაშთი 1; ვწერთ 2-ს: . განაყოფი 1012. მოსწავლემ განაყოფში ნული გამოტოვა.
- შემოწმება: .
- II: ნაშთი 11 გამყოფ 9-ზე მეტია, ე.ი. განაყოფი ძალიან პატარაა: 83-ში 9 ცხრაჯერ ეტევა, , . განაყოფი 9, ნაშთი 2.
- შემოწმება: .
პასუხი: I — 1012; II — განაყოფი 9, ნაშთი 2.
მაგალითი 8
ამოცანა: ნაშრომში სამი დასკვნაა: I. 8-ისა და 12-ის უმცირესი საერთო ჯერადია ; II. 51 მარტივი რიცხვია; III. 1242 იყოფა 4-ზე, რადგან ციფრების ჯამი . იპოვეთ შეცდომები და შეასწორეთ.
ამოხსნა
- I: 96 რიცხვი 8-ის და 12-ის საერთო ჯერადია, მაგრამ უმცირესი არა. 8-ის ჯერადებია 8, 16, 24; 24 უკვე იყოფა 12-ზე (). უსჯ .
- II: (ციფრების ჯამი იყოფა 3-ზე), ამიტომ 51 შედგენილია.
- III: რიცხვი 4-ზე იყოფა, როცა მისი ბოლო ორი ციფრით შედგენილი რიცხვი იყოფა 4-ზე. აქ (ნაშთი 2), ამიტომ 1242 4-ზე არ იყოფა. ციფრების ჯამი 3-ისა და 9-ის ნიშანია და არა 4-ის.
პასუხი: I — 24; II — 51 შედგენილია (); III — 1242 4-ზე არ იყოფა.
შეამოწმე თავი
- მოსწავლემ დაწერა . რა არის სწორი პასუხი?
- მოსწავლემ დაწერა . რა არის სწორი პასუხი?
- მოსწავლემ დაწერა . რა არის სწორი პასუხი?
პასუხები: 1) 29 2) 0,2 3)
§3. ერთეულები, დრო და ფიგურების ზომები
ერთეულების კავშირი.
- სიგრძე: მ სმ; კმ მ.
- ფართობი: მ² სმ² (კვადრატის გვერდი 100 სმ-ია).
- დრო: სთ წთ; წთ წმ. დროის ერთეულები ათობითი არ არის: სთ წთ სთ და არა სთ, რადგან წთ სთ.
- დროის გამოკლებისას, თუ წუთები არ ჰყოფნის, 1 სთ-ს ვცვლით 60 წთ-ით.
ფიგურები. პერიმეტრი გვერდების ჯამია (სმ), ფართობი — ფიგურის შიგნით კვადრატების რაოდენობა (სმ²), მოცულობა — კუბების რაოდენობა (სმ³). მართკუთხედის პერიმეტრი ; სამკუთხედის ფართობი ( ფუძეა, — მასზე დაშვებული სიმაღლე); კუბის მოცულობა .
მაგალითი 9
ამოცანა: ამოხსენით I. სთ წთ სთ წთ; II. გამოხატეთ სთ საათებსა და წუთებში; III. გამოხატეთ წთ წმ წუთებში ათწილადის სახით. მოსწავლემ დაწერა:
- I. სთ წთ სთ წთ სთ წთ
- II. სთ სთ წთ
- III. წთ წმ წთ
იპოვეთ შეცდომები და შეასწორეთ.
ამოხსნა
- I: 20 წთ-დან 45 წთ-ს ვერ გამოვაკლებთ; 1 სთ-ს ვცვლით 60 წთ-ით: სთ წთ სთ წთ. შემდეგ სთ წთ სთ წთ სთ წთ. მოსწავლემ წუთები ისე გამოაკლო, რომ დიდს პატარა გამოაკლო ().
- შემოწმება: სთ წთ სთ წთ სთ წთ სთ წთ.
- II: სთ წთ, ამიტომ სთ სთ წთ. მოსწავლემ 0,5 სთ „50 წთ“-ად ჩათვალა, თითქოს საათში 100 წთ იყოს.
- III: წმ წთ, ამიტომ წთ წმ წთ. 2,15 წთ იქნებოდა წთ და წმ.
პასუხი: I — 1 სთ 35 წთ; II — 4 სთ 30 წთ; III — 2,25 წთ.
მაგალითი 10
ამოცანა: გამოხატეთ I. მ სმ მეტრებში; II. მ² კვადრატულ სანტიმეტრებში; III. კმ მეტრებში. მოსწავლემ დაწერა:
- I. მ სმ მ
- II. მ² სმ²
- III. კმ მ
იპოვეთ შეცდომები და შეასწორეთ.
ამოხსნა
- I: სმ მ, ამიტომ მ სმ მ. მ იქნებოდა მ სმ.
- II: მ² სმ², ამიტომ მ² სმ². მოსწავლემ გამრავლება 100-ზე შეასრულა, თუმცა კვადრატულ ერთეულებში 100-ის კვადრატი გვჭირდება.
- III: — სწორია.
პასუხი: I — 3,08 მ; II — 50 000 სმ²; III სწორია (2400 მ).
მაგალითი 11
ამოცანა: I. მართკუთხედის გვერდებია 9 სმ და 4 სმ. იპოვეთ მისი პერიმეტრი. II. სამკუთხედის ფუძეა 12 სმ, სიმაღლე — 5 სმ. იპოვეთ ფართობი. III. კუბის წიბოს სიგრძეა 4 სმ. იპოვეთ მოცულობა. მოსწავლემ დაწერა:
- I. სმ
- II. სმ²
- III. სმ³
იპოვეთ შეცდომები და შეასწორეთ.
ამოხსნა
- I: პერიმეტრი ოთხივე გვერდის ჯამია: სმ. მოსწავლემ ორი გვერდი () აიღო და დანარჩენი ორი გამოტოვა.
- II: არის იმ მართკუთხედის ფართობი, რომელსაც იგივე ფუძე და სიმაღლე აქვს; სამკუთხედი ამ მართკუთხედის ნახევარია. ამიტომ სმ².
- III: : ერთ ფენაში კუბია, ფენები 4-ია, სულ სმ³. მოსწავლემ დაწერა.
პასუხი: I — 26 სმ; II — 30 სმ²; III — 64 სმ³.
შეამოწმე თავი
- მოსწავლემ დაწერა: სთ წთ სთ წთ სთ წთ. რა არის სწორი პასუხი?
- მოსწავლემ დაწერა: მ² სმ². რამდენი კვადრატული სანტიმეტრია სინამდვილეში?
- მოსწავლემ დაწერა: სთ წთ. რამდენი წუთია სინამდვილეში?
პასუხები: 1) 2 სთ 35 წთ 2) 30 000 სმ² 3) 12 წთ
§4. ტექსტური ამოცანებისა და განტოლების შეცდომები
ტექსტური ამოცანის წაკითხვა.
- „-ით მეტი/ნაკლები“ — შეკრება/გამოკლებაა; „-ჯერ მეტი/ნაკლები“ — გამრავლება/გაყოფაა.
- უკუპროპორციულობა: თუ ერთი სიდიდე იზრდება და მეორე მცირდება, ნამრავლი არ იცვლება. მაგალითად, მუშების რაოდენობისა და დღეების ნამრავლი მთელი სამუშაოა.
- პროცენტი: რიცხვის % არის რიცხვი ; თუ ფასი ორჯერ იცვლება, მეორე პროცენტი ახალი ფასიდან გამოითვლება.
- საშუალო არითმეტიკული .
- პასუხი იმას უნდა პასუხობდეს, რასაც ამოცანა კითხულობს: მაგალითად, ორი რიცხვიდან იმას, რომელიც მოითხოვება (დიდს თუ პატარას).
განტოლება. შებრუნებულ მოქმედებას ვასრულებთ: ნიშნავს . ფრჩხილის წინა რიცხვი ფრჩხილში ორივე წევრზე მრავლდება: .
მაგალითი 12
ამოცანა: I. წიგნი 24 ლარი ღირს. რვეული წიგნზე 4-ჯერ იაფია. რა ღირს რვეული? II. ორი რიცხვის ჯამია 47, პირველი მეორეზე 5-ით მეტია. იპოვეთ პირველი რიცხვი. მოსწავლემ დაწერა:
- I. ლარი.
- II. . პირველი რიცხვია 21.
იპოვეთ შეცდომები და შეასწორეთ.
ამოხსნა
- I: „4-ჯერ იაფია“ ნიშნავს გაყოფას: ლარი. მოსწავლემ „4-ჯერ“ „4 ლარით“ გაიგო. შემოწმება: .
- II: გამოთვლა სწორია, მაგრამ ეს მცირე რიცხვია (პირველი 5-ით მეტია). პირველი: .
- შემოწმება: , .
პასუხი: I — 6 ლარი; II — პირველი რიცხვია 26 (21 მეორე, მცირე რიცხვია).
მაგალითი 13
ამოცანა: I. 3 ტრაქტორი ყანას 12 დღეში ხნავს. რამდენ დღეში ახნავს ამავე ყანას 4 ტრაქტორი? II. იპოვეთ 60-ის 5%. III. ხელფასი 500 ლარი იყო; ის 10%-ით გაიზარდა, შემდეგ ახალი ხელფასი 10%-ით შემცირდა. რა გახდა ხელფასი? მოსწავლემ დაწერა:
- I. დღე
- II.
- III. ; ; ლარი, ანუ არ შეცვლილა.
იპოვეთ შეცდომები და შეასწორეთ.
ამოხსნა
- I: მეტი ტრაქტორი ყანას ნაკლებ დღეში ახნავს. მთელი სამუშაო ტრაქტორ-დღეა, ამიტომ 4 ტრაქტორი: დღე. შემოწმება: .
- II: რიცხვის 5% არის რიცხვი გამრავლებული 0,05-ზე: . მოსწავლემ 60 გაყო 5-ზე ( არის 60-ის , ანუ 20%). შემოწმება: .
- III: პირველი ნაბიჯი სწორია, 550 ლარი. შეცდომა მესამე ნაბიჯშია: მეორე 10% ახალი ხელფასიდან უნდა გამოითვალოს: , . შემოწმება: .
პასუხი: I — 9 დღე; II — 3; III — 495 ლარი.
მაგალითი 14
ამოცანა: I. 30 მ სიგრძის ღობეზე ბოძები დგას ყოველ 5 მ-ზე, ორივე ბოლოში ბოძია. რამდენი ბოძია საჭირო? II. იპოვეთ 4, 7 და 10 რიცხვების საშუალო არითმეტიკული. III. სალომემ რიცხვი 6-ზე გამრავლების ნაცვლად 3-ზე გაამრავლა და მიიღო 45. რა რიცხვს მიიღებდა, რომ გაემრავლებინა 6-ზე? მოსწავლემ დაწერა:
- I. ბოძი
- II.
- III.
იპოვეთ შეცდომები და შეასწორეთ.
ამოხსნა
- I: არის შუალედების რაოდენობა. ბოძები ერთით მეტია, რადგან ბოლო ბოძიც გვჭირდება: . შემოწმება: ბოძები 0, 5, 10, 15, 20, 25, 30 მეტრზეა — 7 ცალი.
- II: საშუალო არითმეტიკული ჯამია გაყოფილი რიცხვების რაოდენობაზე. რიცხვები სამია: . შემოწმება: 7 ამ რიცხვებს შორისაა (), 10,5 კი უდიდეს რიცხვზე მეტია.
- III: ჯერ საწყისი რიცხვი ვიპოვოთ: . შემდეგ . მოსწავლემ 45 (შედეგი) გაამრავლა, საწყისი რიცხვი კი არ იპოვა.
- შემოწმება: და .
პასუხი: I — 7 ბოძი; II — 7; III — 90.
მაგალითი 15
ამოცანა: ამოხსენით განტოლებები I. ; II. . მოსწავლემ დაწერა:
- I. ; ;
- II.
იპოვეთ შეცდომები და შეასწორეთ.
ამოხსნა
- I: ფრჩხილის წინა 5 ორივე წევრზე მრავლდება: . მოსწავლემ 5 მხოლოდ -ზე გაამრავლა.
- სწორად: ; ; . შემოწმება: .
- II: გაყოფილია 4-ზე, ამიტომ -ის საპოვნელად 6 უნდა გავამრავლოთ 4-ზე: . მოსწავლემ 6 გაყო 4-ზე. შემოწმება: .
პასუხი: I — ; II — .
შეამოწმე თავი
- წიგნი 9 ლარი ღირს, რვეული წიგნზე 3-ჯერ ძვირია. მოსწავლემ დაწერა: . რა ღირს რვეული?
- 6 მუშა სამუშაოს 10 დღეში ასრულებს. მოსწავლემ დაწერა: 5 მუშა სამუშაოს დღეში შეასრულებს. რამდენ დღეში შეასრულებს სინამდვილეში?
- მოსწავლემ განტოლება ასე ამოხსნა: . რა არის -ის სწორი მნიშვნელობა?
პასუხები: 1) 27 ლარი 2) 12 დღე 3)
§5. როგორ ავუხსნათ მოსწავლეს შეცდომა
ამ ნაწილის ტერმინები (1)
- კონტრმაგალითი
- ერთი კონკრეტული მაგალითი, რომელიც აჩვენებს, რომ ზოგადი წესი მცდარია.მაგალითი: წესი „ნამრავლი ყოველთვის მეტია მამრავლზე“ მცდარია: , ეს 8-ზე ნაკლებია.
ახსნის სწავლა ორი მიზნით გვჭირდება: წერილობით შესწორებაში შეცდომის მიზეზის სწორად დასახელებისთვის და არჩევითპასუხიანი შეკითხვებისთვის („რა შეცდომა დაუშვა მოსწავლემ?“, „რომელი განცხადებაა მართებული?“). ასეთ შეკითხვაში სწორი ვარიანტი მათემატიკურად ზუსტია და შეცდომის ნამდვილ მიზეზს ასახელებს; მცდარი ვარიანტები ტიპური არასწორი მსჯელობებია.
კარგი ახსნის ოთხი ნაწილი.
- რა არის დაწერილი: მოსწავლის სტრიქონი.
- რატომ არის შეუძლებელი: შეამოწმეთ მარტივი რიცხვებით ან შეფასებით (მაგ., ).
- სწორი წესი კონკრეტული რიცხვით ან ნახაზით.
- ერთი მსგავსი სავარჯიშო მოსწავლეს თვითონ შესასრულებლად.
არასწორი წესები, რომლებსაც მოსწავლეები თვითონ გამოიგონებენ: „გამრავლება ყოველთვის ზრდის“, „გაყოფა ყოველთვის ამცირებს“, „დიდი მნიშვნელის მქონე წილადი დიდია“. ყოველი მათგანისთვის არსებობს რიცხვითი კონტრმაგალითი (ერთი სწორი მაგალითი, რომელიც წესს არღვევს).
მაგალითი 16
მოსწავლემ დაწერა . ოთხმა მასწავლებელმა სხვადასხვანაირად ახსნა:
- ა) „ამოხსნა არასწორია. სწორია . დაიმახსოვრე.“
- ბ) „წილადები არ იკრიბება; ეს ძალიან რთულია.“
- გ) „წესით გამოდის , ორი ნახევარი კი მთელია. ამიტომ მნიშვნელებს არ ვკრებთ. მივიყვანოთ საერთო მნიშვნელზე 12: .“
- დ) „ორი წილადის ჯამი ყოველთვის 1-ზე ნაკლებია.“
რომელი ახსნაა კარგი?
ამოხსნა
- ა) მხოლოდ სწორ პასუხს გვეუბნება და მიზეზს არ ხსნის.
- ბ) მათემატიკურად მცდარია: წილადები ჯამდება.
- დ) მცდარია: , ეს 1-ზე მეტია.
- გ) არის კარგი ახსნა: მოსწავლის წესს რიცხვით მაგალითზე უპირისპირებს (), ამბობს სწორ წესს და ბოლომდე ასრულებს: , , ჯამი .
პასუხი: გ); სწორი ჯამია .
მაგალითი 17
მოსწავლე ამბობს: „გაყოფისას შედეგი ყოველთვის გასაყოფზე ნაკლებია“ და წერს . გამოთვალეთ სწორად და ახსენით.
ამოხსნა
- მოსწავლემ 6 გაყო 2-ზე. ეს 0,5-ზე გაყოფა არ არის: ნახევარია.
- კითხვა: 6-ში რამდენი ნახევარი ეტევა? ერთში 2 ნახევარია, ამიტომ 6-ში . ანუ .
- შემოწმება: .
- წესი „გაყოფა ამცირებს“ მხოლოდ 1-ზე დიდ გამყოფზე მართებულია. 1-ზე ნაკლებ გამყოფზე გაყოფისას რიცხვი იზრდება: .
პასუხი: (და არა 3); გაყოფა ყოველთვის არ ამცირებს რიცხვს.
მაგალითი 18
მოსწავლემ დაწერა . დაწერეთ სრული პასუხი: რა შეცდომაა, რა არის მიზეზი, როგორ ავუხსნათ და რა სავარჯიშო მივცეთ.
ამოხსნა
- შეცდომა: სწორია , და არა .
- მიზეზი: მოსწავლემ დაწერა, ანუ ციფრები თანრიგების გათვალისწინების გარეშე შეკრიბა: 6 მეათედია, 35 კი მეასედი.
- ახსნა ფულით: ლარი არის 60 თეთრი, ლარი — 35 თეთრი. თეთრი ლარი.
- სავარჯიშო: . პასუხი: თეთრი, ანუ .
პასუხი: სწორია ; მოსწავლემ ციფრები თანრიგების გარეშე შეკრიბა.
შეამოწმე თავი
- მოსწავლე ამბობს: „ნამრავლი ყოველთვის მეტია ორივე მამრავლზე“. მოიყვანეთ კონტრმაგალითი რიცხვებით 0,5 და 8.
- მოსწავლემ დაწერა . რა არის სწორი პასუხი?
- მოსწავლემ შერეული რიცხვი არასწორ წილადად ასე გადააქცია: . როგორია სწორი ჩაწერა არასწორი წილადის სახით?
პასუხები: 1) , ეს 8-ზე ნაკლებია 2) 0,85 3)
§6. სრული საგამოცდო ნაშრომები
ამ ნაწილში ორი ნაშრომი რეალური ტესტის ფორმატშია. ჯერ თვითონ ამოხსენით ყველა სავარჯიშო, მერე ნახეთ ამოხსნა.
მაგალითი 19
მოსწავლეებს შემდეგი სამუშაო შესთავაზეს:
-
- გამოთვალეთ: I. ; II. .
-
- გამოთვალეთ: .
-
- ორი რიცხვის სხვაობაა 18, ერთი მეორეზე 3-ჯერ მეტია. იპოვეთ რიცხვები.
-
- ფილმი 18:40 საათზე დაიწყო და 2 სთ 35 წთ გრძელდებოდა. რომელ საათზე დამთავრდა?
-
- მართკუთხედის პერიმეტრია 36 სმ, სიგრძე — 11 სმ. იპოვეთ ფართობი.
ერთ-ერთი მოსწავლის ნამუშევარი:
-
- I. ; II. .
-
- .
-
- ; რიცხვებია 6 და 18.
-
- სთ წთ .
-
- , ; სმ².
მიუთითეთ მოსწავლის თითოეული შეცდომა და ჩაწერეთ შესწორებული სახით.
ამოხსნა
-
- I: , — სწორია, არ ვეხებით.
-
- II: ; მამრავლებში მძიმის შემდეგ ორი ციფრია (), ამიტომ . მოსწავლეს მძიმე არ დაუსვამს. შემოწმება შეფასებით: ნაკლებია 7,5-ზე (0,4 ერთზე ნაკლებია), 30 კი მასზე მეტია.
-
- მოსწავლემ წილადური ნაწილები ისე გამოაკლო, რომ დიდს პატარა გამოაკლო: . სწორია: ნაკლებია -ზე, ამიტომ 1 მთელს ვცვლით: , . შემოწმება: .
-
- მოდელის შეცდომაა. თუ პატარა რიცხვია , დიდია და სხვაობა , . მოსწავლემ 18 გაყო 3-ზე, მაგრამ 18 არის , ანუ პატარა რიცხვის ორჯერადი და არა სამჯერადი. რიცხვებია 9 და 27. შემოწმება: და .
-
- , მაგრამ 75 წუთი დროის ჩანაწერში არ არსებობს: წთ სთ წთ, ამიტომ . შემოწმება: სთ წთ.
-
- სიგრძისა და სიგანის ჯამია, ამიტომ სიგანე სმ — ეს სწორია. შეცდომაა ბოლო მოქმედებაში: ფართობი ნამრავლია, სმ². შემოწმება: .
- ყველა შეცდომა მითითებულია და შესწორებულია: „+“, ანუ 3 ქულა.
პასუხი: 5 შეცდომა: 1) II — 3; 2) — ; 3) — 9 და 27; 4) — 21:15; 5) — 77 სმ². 1) I სწორია.
მაგალითი 20
მოსწავლეებს შემდეგი სამუშაო შესთავაზეს:
-
- გამოთვალეთ: I. ; II. .
-
- გამოხატეთ: I. კმ მეტრებში; II. კმ მეტრებში.
-
- მოსწავლეთა 40% 18 ბავშვია. რამდენი მოსწავლეა სულ?
-
- 2,4 მ სიგრძის ფიცარი დაჭრეს 0,4 მ სიგრძის ნაჭრებად. რამდენი ჭრა გააკეთეს?
-
- დედა 36 წლისაა, ვაჟი — 8 წლის. რამდენი წლის შემდეგ იქნება დედა ვაჟზე 3-ჯერ უფროსი?
ერთ-ერთი მოსწავლის ნამუშევარი:
-
- I. ; II. .
-
- I. კმ კმ მ; II. კმ მ.
-
- მოსწავლე.
-
- ნაჭერი, ე.ი. 6 ჭრა.
-
- ; წლის შემდეგ.
მიუთითეთ მოსწავლის თითოეული შეცდომა და ჩაწერეთ შესწორებული სახით.
ამოხსნა
-
- I: , , — სწორია, არ ვეხებით.
-
- II: , ამიტომ . მოსწავლემ 8 მიუმატა და არა გამოაკლო.
-
- I: კმ მ, ამიტომ კმ კმ მ. მოსწავლემ 0,3 კმ 30 მ-ად ჩათვალა. 2) II: მ — სწორია.
-
- მოცემულია მთელის 40% (18), მთელი უნდა ვიპოვოთ: , სულ მოსწავლე. მოსწავლემ 18-ის 40% გამოთვალა. შემოწმება: .
-
- ნაჭერია. ჭრები ერთით ნაკლებია, რადგან ბოლო ნაჭერს ჭრა აღარ სჭირდება: ჭრა.
-
- ორივეს ასაკი ერთი და იმავე რაოდენობით იზრდება. წლის შემდეგ: ; ; ; . მოსწავლემ დედის ასაკი უცვლელად ჩათვალა და იპოვა, როდის იქნება ვაჟი 12 წლის (). შემოწმება: , , .
- ყველა შეცდომა მითითებულია და შესწორებულია: „+“, ანუ 3 ქულა.
პასუხი: 5 შეცდომა: 1) II — 792; 2) I — 2 კმ 300 მ; 3) — 45; 4) — 5 ჭრა; 5) — 6 წლის შემდეგ. 1) I და 2) II სწორია.
შეამოწმე თავი
- მოსწავლემ დაწერა . რა არის სწორი პასუხი?
- მოსწავლემ დაწერა სთ წთ სთ წთ სთ წთ. როგორ იწერება სწორად?
- კვადრატის პერიმეტრია 28 სმ. მოსწავლემ ფართობი ასე გამოთვალა: და სმ². რა არის სწორი ფართობი?
პასუხები: 1) 21 2) 4 სთ 15 წთ 3) 49 სმ²
მოკლედ
- საგამოცდო დავალება: იპოვეთ ყველა შეცდომა და დაწერეთ შესწორებული სახე; 2 „+“ მითითებული და შესწორებული შეცდომისთვის, 1 „+“ თვითონ სწორად ამოხსნისთვის, −1 „+“ სწორი ნაბიჯის შეცდომად ჩათვლისთვის; 9–10 „+“ — 3 ქულა, 6–8 — 2, 3–5 — 1, 0–2 — 0.
- ალგორითმი: ჯერ თვითონ ამოხსენით; მოძებნეთ პირველი არასწორი სტრიქონი; ჩაწერეთ ადგილი, რა წერია, რა უნდა იყოს, სწორი პასუხი; სწორ სტრიქონს ნუ შეეხებით; შეამოწმეთ.
- წინა შეცდომის შედეგი ახალი შეცდომა არ არის.
- ; ; ჯერ × და ÷, მერე + და −.
- ნაშთი გამყოფზე ნაკლებია; გასაყოფი გამყოფი განაყოფი ნაშთი.
- ათწილადების ნამრავლში მძიმის შემდეგ ციფრები ორივე მამრავლის ციფრების ჯამია; წილადების შეკრებისას მნიშვნელები არ იკრიბება.
- 1 სთ წთ; 1 მ² სმ²; 1 მ სმ; წმ წთ.
- ; სამკუთხედის ; კუბის .
- „-ჯერ“ — გამრავლება/გაყოფა; „-ით“ — შეკრება/გამოკლება; უკუპროპორციულობისას ნამრავლი მუდმივია; ბოძების რაოდენობა შუალედებზე ერთით მეტია; მეორე პროცენტი ახალი რიცხვიდან გამოითვლება.
- კარგი ახსნა: რა წერია; რატომ არ შეიძლება (მარტივი რიცხვით); სწორი წესი რიცხვით; ერთი მსგავსი სავარჯიშო.