მთავარ შინაარსზე გადასვლა
საგამოცდო რვეული
მენიუ

განტოლებები და ტექსტური ამოცანები

ყველა ტერმინი (ლექსიკონი) →

§1. განტოლება და მისი ამოხსნა

ამ ნაწილის ტერმინები (7)
ამონახსნი
უცნობის ის მნიშვნელობა, რომლის ჩასმისას განტოლება სწორი ტოლობა ხდება (ფესვი).მაგალითი: 2x + 3 = 11-ის ამონახსნია 4, რადგან 2 × 4 + 3 = 11.
განტოლება
ტოლობა, რომელშიც უცნობი რიცხვია და მისი პოვნა გვჭირდება.მაგალითი: 2x + 3 = 11 — უცნობია x.
პირობის საკმარისობა
პირობა საკმარისია, თუ მისი მეშვეობით ერთადერთი პასუხი გამოდის და ის ყველა შესაძლო რიცხვისთვის ერთი და იგივეა.მაგალითი: x ნატურალურია და 2x + 3 = 11: x = 4 ერთადერთი პასუხია, პირობა საკმარისია.
ტოლფასი განტოლებები
განტოლებები, რომლებსაც ერთი და იგივე ამონახსნი აქვს.მაგალითი: 2x = 16 და x = 8 ტოლფასია: ორივეს ამონახსნი 8-ია.
უსჯ
უმცირესი საერთო ჯერადი: ყველაზე პატარა რიცხვი, რომელიც ყველა მოცემულ რიცხვზე იყოფა.მაგალითი: 4-ისა და 6-ის უსჯ 12-ია.
წევრის გადატანა
წევრის გადაყვანა განტოლების მეორე მხარეს ნიშნის შეცვლით.მაგალითი: x − 5 = 3 → x = 3 + 5 = 8.
წრფივი განტოლება
განტოლება, რომელშიც უცნობი მხოლოდ პირველ ხარისხშია, ანუ ax + b = c სახისაა.მაგალითი: 5x − 7 = 3x + 9 წრფივია; x² = 16 — არა.

განტოლება — ეს არის ტოლობა, რომელშიც უცნობი რიცხვია (ჩვეულებრივ xx): 2x+3=112x + 3 = 11. უცნობის იმ მნიშვნელობას, რომლის ჩასმისას ტოლობა სწორი ხდება, ამონახსნი (ფესვი) ჰქვია. 2x+3=112x + 3 = 11-ის ამონახსნია x=4x = 4, რადგან 2×4+3=112 \times 4 + 3 = 11. განტოლების ამოხსნა ნიშნავს ყველა ამონახსნის პოვნას.

წრფივი განტოლება — განტოლება, რომელშიც უცნობი მხოლოდ პირველ ხარისხშია: ax+b=cax + b = c.

ტოლფასი განტოლებები — განტოლებები, რომლებსაც ერთი და იგივე ამონახსნი აქვს. განტოლების ამოხსნა ნიშნავს მის ისეთ ტოლფას განტოლებებად გარდაქმნას, რომლებიც სულ უფრო მარტივია. ტოლფას განტოლებას გვაძლევს ორი ქმედება:

  1. ორივე მხარეს ერთსა და იმავე რიცხვს ვუმატებთ ან ვაკლებთ. x−5=3x - 5 = 3 → ორივე მხარეს ვუმატებთ 5-ს: x=8x = 8. ამის შედეგია წევრის გადატანა: წევრს მეორე მხარეს ნიშნის შეცვლით გადავიტანთ.
  2. ორივე მხარეს ერთსა და იმავე არანულოვან რიცხვზე ვამრავლებთ ან ვყოფთ. 3x=123x = 12 → ორივე მხარეს ვყოფთ 3-ზე: x=4x = 4. ნულზე გამრავლება არ შეიძლება: მაშინ ორივე მხარე 0 ხდება და xx-ის ყველა მნიშვნელობისთვის სწორია.

ამოხსნის ბიჯები:

  1. ფრჩხილებს ვხსნით.
  2. თუ განტოლებაში წილადებია, ორივე მხარის ყველა წევრს ვამრავლებთ მნიშვნელების უსჯ-ზე.
  3. xx-იან წევრებს ერთ მხარეს ვაგროვებთ, რიცხვებს — მეორე მხარეს.
  4. მსგავს წევრებს ვაერთიანებთ.
  5. ვყოფთ xx-ის კოეფიციენტზე.
  6. ვამოწმებთ: ამონახსნს საწყის განტოლებაში ვსვამთ და ორივე მხარეს ვთვლით.

მაგალითი 1

ამოხსენით განტოლება: 5x−7=3x+95x - 7 = 3x + 9.

ამოხსნა

  1. xx-იანი წევრები მარცხნივ, რიცხვები მარჯვნივ (გადატანისას ნიშანი იცვლება): 5x−3x=9+75x - 3x = 9 + 7.
  2. ვაერთიანებთ: 2x=162x = 16.
  3. ვყოფთ 2-ზე: x=8x = 8.
  4. შემოწმება: მარცხენა მხარე 5×8−7=335 \times 8 - 7 = 33, მარჯვენა 3×8+9=333 \times 8 + 9 = 33.

პასუხი: x=8x = 8

მაგალითი 2

ამოხსენით განტოლება: 3(x−4)=2x+53(x - 4) = 2x + 5.

ამოხსნა

  1. ფრჩხილს ვხსნით: 3x−12=2x+53x - 12 = 2x + 5.
  2. xx-იანები მარცხნივ, რიცხვები მარჯვნივ: 3x−2x=5+123x - 2x = 5 + 12.
  3. x=17x = 17.
  4. შემოწმება: მარცხენა 3×(17−4)=3×13=393 \times (17 - 4) = 3 \times 13 = 39, მარჯვენა 2×17+5=392 \times 17 + 5 = 39.

პასუხი: x=17x = 17

მაგალითი 3

ამოხსენით განტოლება: x4+x6=10\dfrac{x}{4} + \dfrac{x}{6} = 10.

ამოხსნა

  1. მნიშვნელებია 4 და 6; მათი უსჯ 12-ია.
  2. ორივე მხარის ყველა წევრს ვამრავლებთ 12-ზე: 12×x4+12×x6=12×1012 \times \dfrac{x}{4} + 12 \times \dfrac{x}{6} = 12 \times 10.
  3. 3x+2x=1203x + 2x = 120.
  4. 5x=1205x = 120, ამიტომ x=24x = 24.
  5. შემოწმება: 244+246=6+4=10\dfrac{24}{4} + \dfrac{24}{6} = 6 + 4 = 10.

პასუხი: x=24x = 24

მაგალითი 4

ამოხსენით განტოლება: 2x−13=x+42\dfrac{2x - 1}{3} = \dfrac{x + 4}{2}.

ამოხსნა

  1. მნიშვნელებია 3 და 2; მათი უსჯ 6-ია. ორივე მხარეს ვამრავლებთ 6-ზე: 6×2x−13=6×x+426 \times \dfrac{2x - 1}{3} = 6 \times \dfrac{x + 4}{2}.
  2. 2(2x−1)=3(x+4)2(2x - 1) = 3(x + 4).
  3. ფრჩხილებს ვხსნით: 4x−2=3x+124x - 2 = 3x + 12.
  4. 4x−3x=12+24x - 3x = 12 + 2, ამიტომ x=14x = 14.
  5. შემოწმება: მარცხნივ 28−13=9\dfrac{28 - 1}{3} = 9, მარჯვნივ 14+42=9\dfrac{14 + 4}{2} = 9.

პასუხი: x=14x = 14

მაგალითი 5

ამოხსენით განტოლებები: (ა) 2(x+3)=2x+52(x + 3) = 2x + 5; (ბ) 2(x+3)=2x+62(x + 3) = 2x + 6.

ამოხსნა

  1. (ა) ფრჩხილს ვხსნით: 2x+6=2x+52x + 6 = 2x + 5. ორივე მხარეს ვაკლებთ 2x2x-ს: 6=56 = 5. ეს ტოლობა არასწორია xx-ის არცერთი მნიშვნელობისთვის.
  2. (ბ) ფრჩხილს ვხსნით: 2x+6=2x+62x + 6 = 2x + 6. ორივე მხარე ერთი და იგივეა.
  3. შემოწმება: (ბ)-ში x=0x = 0-ზე 6=66 = 6, x=10x = 10-ზე 26=2626 = 26.

პასუხი: (ა) ამონახსნი არ აქვს; (ბ) ამონახსნია ნებისმიერი რიცხვი.

შეამოწმე თავი

  1. ამოხსენით: 7x+4=3x+207x + 4 = 3x + 20.
  2. ამოხსენით: 2(x+5)=3x−12(x + 5) = 3x - 1.
  3. ამოხსენით: x3+x5=16\dfrac{x}{3} + \dfrac{x}{5} = 16.

პასუხები: 1) x=4x = 4 2) x=11x = 11 3) x=30x = 30

§2. ტექსტური ამოცანა განტოლებით

რა ვაკეთებთ:

  1. უცნობად xx-ს ვწერთ იმ სიდიდეზე, რომელიც ამოცანაში ყველაზე მარტივად გამოისახება (ხშირად ესაა ის, რასაც ამოცანა ეკითხება), და ვწერთ: „xx არის …".
  2. დანარჩენ სიდიდეებს xx-ით გამოვსახავთ: „aa-ით მეტი" — x+ax + a; „aa-ჯერ მეტი" — a×xa \times x.
  3. ვწერთ განტოლებას: ორ გამოსახულებას, რომლებიც პირობით ტოლია, ტოლობის ნიშნით ვაერთებთ.
  4. ვხსნით.
  5. ვამოწმებთ ამოცანის პირობით (და არა მხოლოდ განტოლებით) და პასუხს ვწერთ იმაზე, რასაც ამოცანა ეკითხება.

ბოლოდან დათვლა. თუ ცნობილია მოქმედებების შედეგი, უცნობს თავიდან გამოვსახავთ და ყოველი მოქმედების შემდეგ ახალ გამოსახულებას ვწერთ.

მაგალითი 6

ორი რიცხვის ჯამია 74. ერთი მათგანი მეორეზე 18-ით მეტია. იპოვეთ ეს რიცხვები.

ამოხსნა

  1. პატარა რიცხვი იყოს xx. მაშინ დიდია x+18x + 18.
  2. ჯამი 74-ია: x+(x+18)=74x + (x + 18) = 74.
  3. 2x+18=742x + 18 = 74, 2x=562x = 56, x=28x = 28.
  4. დიდი რიცხვი: 28+18=4628 + 18 = 46.
  5. შემოწმება: 28+46=7428 + 46 = 74 და 46−28=1846 - 28 = 18.

პასუხი: 28 და 46

მაგალითი 7

სპექტაკლისთვის 20 ბილეთი იყიდეს, სულ 78 ლარად. ბავშვის ბილეთი 3 ლარი ღირს, მოზრდილის — 5 ლარი. რამდენი მოზრდილის ბილეთი იყიდეს?

ამოხსნა

  1. მოზრდილის ბილეთების რაოდენობა იყოს xx. მაშინ ბავშვის ბილეთები 20−x20 - x იქნება.
  2. მოზრდილების ბილეთები ღირს 5x5x ლარი, ბავშვების — 3(20−x)3(20 - x) ლარი.
  3. განტოლება: 5x+3(20−x)=785x + 3(20 - x) = 78.
  4. ფრჩხილს ვხსნით: 5x+60−3x=785x + 60 - 3x = 78, ე.ი. 2x+60=782x + 60 = 78.
  5. 2x=182x = 18, x=9x = 9.
  6. შემოწმება: 9 მოზრდილი და 11 ბავშვი: 9×5+11×3=45+33=789 \times 5 + 11 \times 3 = 45 + 33 = 78.

პასუხი: 9 მოზრდილის ბილეთი

მაგალითი 8

მამა შვილზე 4-ჯერ უფროსია. 6 წლის შემდეგ მამა შვილზე 3-ჯერ უფროსი იქნება. რამდენი წლისაა შვილი ახლა?

ამოხსნა

  1. შვილის ასაკი ახლა იყოს xx, მაშინ მამის ასაკია 4x4x.
  2. 6 წლის შემდეგ შვილი იქნება x+6x + 6, მამა — 4x+64x + 6.
  3. პირობით: 4x+6=3(x+6)4x + 6 = 3(x + 6).
  4. ფრჩხილს ვხსნით: 4x+6=3x+184x + 6 = 3x + 18.
  5. 4x−3x=18−64x - 3x = 18 - 6, ე.ი. x=12x = 12.
  6. შემოწმება: ახლა შვილი 12 წლისაა, მამა 48-ის. 6 წლის შემდეგ 18 და 54, 54÷18=354 \div 18 = 3.

პასუხი: 12 წლის

მაგალითი 9

ავტობუსში რამდენიმე მგზავრი იჯდა. პირველ გაჩერებაზე მგზავრების რაოდენობა გაორმაგდა, შემდეგ 5 მგზავრი ჩამოვიდა. მეორე გაჩერებაზე ისევ გაორმაგდა, შემდეგ ისევ 5 ჩამოვიდა. ამის შემდეგ ავტობუსში 25 მგზავრი დარჩა. რამდენი იჯდა თავდაპირველად?

ამოხსნა

  1. თავდაპირველად იყოს xx მგზავრი.
  2. პირველი გაჩერების შემდეგ: 2x2x, შემდეგ 2x−52x - 5.
  3. მეორე გაჩერების შემდეგ: 2(2x−5)=4x−102(2x - 5) = 4x - 10, შემდეგ 4x−10−5=4x−154x - 10 - 5 = 4x - 15.
  4. განტოლება: 4x−15=254x - 15 = 25, 4x=404x = 40, x=10x = 10.
  5. შემოწმება: 10→20→15→30→2510 \to 20 \to 15 \to 30 \to 25.

პასუხი: 10 მგზავრი

მაგალითი 10

ელენეს ასაკი 2 წლის წინ ვაჟასა და ლიას ასაკთა ჯამზე 5-ჯერ მეტი იყო, ახლა კი 2-ჯერ მეტია. რამდენი წლისაა ელენე ახლა?

ამოხსნა

  1. ვაჟასა და ლიას ასაკთა ჯამი ახლა იყოს ss. მაშინ ელენეს ასაკი ახლა 2s2s-ია.
  2. 2 წლის წინ ელენე იყო 2s−22s - 2. ვაჟა და ლია ორივე 2 წლით უმცროსი იყო, ამიტომ მათი ჯამი იყო s−4s - 4.
  3. პირობით: 2s−2=5(s−4)2s - 2 = 5(s - 4).
  4. ფრჩხილს ვხსნით: 2s−2=5s−202s - 2 = 5s - 20. გადავიტანთ: 20−2=5s−2s20 - 2 = 5s - 2s, ე.ი. 3s=183s = 18, s=6s = 6.
  5. ეს ჯამია; ამოცანა ელენეს ეკითხება: 2s=122s = 12.
  6. შემოწმება: 2 წლის წინ ელენე 10 წლის იყო, ვაჟასა და ლიას ჯამი 6−4=26 - 4 = 2; 10=5×210 = 5 \times 2.

პასუხი: 12 წლის

შეამოწმე თავი

  1. სამი ზედიზედ ნატურალური რიცხვის ჯამია 78. იპოვეთ ეს რიცხვები.
  2. მამა 30 წლისაა, შვილი — 6 წლის. რამდენი წლის შემდეგ იქნება მამა შვილზე 3-ჯერ უფროსი?
  3. 25 მონეტა აქვთ: ზოგი 20 თეთრიანი, დანარჩენი 50 თეთრიანი. სულ 1160 თეთრია (11 ლარი 60 თეთრი). რამდენია 20 თეთრიანი მონეტა?

პასუხები: 1) 25, 26, 27 2) 6 წლის შემდეგ 3) 3 მონეტა

§3. ამოცანები მთელი რიცხვებით

ზოგჯერ უცნობი რაოდენობაა: ადამიანების, ფურცლების, ცალების. ასეთი უცნობი მთელი რიცხვია, ამიტომ წილადი ან უარყოფითი პასუხი არ გამოდგება. ორი მეთოდი:

  • ორი უცნობი ერთი განტოლებით: ერთ უცნობს მეორით ვცვლით (y=6−xy = 6 - x) და ვხსნით ჩვეულებრივ.
  • ვარიანტების ჩამოწერა: ერთი უცნობისთვის ვცდით 1,2,3,…1, 2, 3, \dots მნიშვნელობებს, სანამ ჯამი არ გადააჭარბებს მოცემულ რიცხვს, და ვტოვებთ იმათ, რომლებზეც მეორე უცნობიც მთელი გამოდის.

მხოლოდ დამთავრებული ერთეულები. თუ ხელოსანი ერთ ნივთს 4 დღეში ამზადებს, dd დღეში დამთავრებული ნივთების რაოდენობაა d÷4d \div 4-ის მთელი ნაწილი: 17 დღეში 17÷4=4,2517 \div 4 = 4{,}25, ე.ი. 4 ნივთი.

მაგალითი 11

6 ფურცლიდან ზოგი სამ ნაწილად დაჭრეს, დანარჩენი — ორ ნაწილად. სულ 14 ნაჭერი მიიღეს. რამდენი ფურცელი დაჭრეს სამ ნაწილად?

ამოხსნა

  1. სამად დაჭრილი ფურცლები იყოს xx. მაშინ ორად დაჭრილია 6−x6 - x.
  2. ნაჭრები: 3x+2(6−x)=143x + 2(6 - x) = 14.
  3. ფრჩხილს ვხსნით: 3x+12−2x=143x + 12 - 2x = 14, ე.ი. x+12=14x + 12 = 14 და x=2x = 2.
  4. შემოწმება: 2 ფურცელი → 6 ნაჭერი, 4 ფურცელი → 8 ნაჭერი; 6+8=146 + 8 = 14.

პასუხი: 2 ფურცელი

მაგალითი 12

ხელოსანი A ერთ სკამს 4 დღეში ამზადებს, ხელოსანი B — 6 დღეში. ისინი ცალ-ცალკე მუშაობენ და მხოლოდ დამთავრებული სკამები ითვლება. მინიმუმ რამდენ დღეში დაამზადებენ ერთად 7 სკამს?

ამოხსნა

  1. dd დღეში ორივე დაამზადებს არაუმეტეს d×(14+16)=d×512d \times \left(\dfrac{1}{4} + \dfrac{1}{6}\right) = d \times \dfrac{5}{12} სკამს.
  2. d×512≥7d \times \dfrac{5}{12} \geq 7 გვაძლევს d≥16,8d \geq 16{,}8. ამიტომ dd ნაკლები 17-ზე არ გამოდგება.
  3. d=17d = 17: A-მ დაამთავრა 44 სკამი (17÷4=4,2517 \div 4 = 4{,}25), B-მ — 22 (17÷6=2,8317 \div 6 = 2{,}83). ჯამი 4+2=64 + 2 = 6, არ გვყოფნის.
  4. d=18d = 18: A-მ დაამთავრა 18÷4=4,518 \div 4 = 4{,}5, ე.ი. 4 სკამი; B-მ 18÷6=318 \div 6 = 3 სკამი. ჯამი 4+3=74 + 3 = 7.

პასუხი: 18 დღე

მაგალითი 13

ვაშლი 3 ლარი ღირს, მსხალი — 5 ლარი. 29 ლარად იყიდეს ორივე სახის ხილი (მინიმუმ ერთი ცალი). რამდენი ვაშლი და რამდენი მსხალი იყიდეს? იპოვეთ ყველა შესაძლებლობა.

ამოხსნა

  1. მსხლების რაოდენობა იყოს bb. ვაშლების ფული: 29−5b29 - 5b. ვაშლები: (29−5b)÷3(29 - 5b) \div 3 — ის მთელი უნდა იყოს.
  2. b=1b = 1: 29−5=2429 - 5 = 24, 24÷3=824 \div 3 = 8 — გამოდგება.
  3. b=2b = 2: 29−10=1929 - 10 = 19, 3-ზე არ იყოფა. b=3b = 3: 29−15=1429 - 15 = 14, არ იყოფა.
  4. b=4b = 4: 29−20=929 - 20 = 9, 9÷3=39 \div 3 = 3 — გამოდგება.
  5. b=5b = 5: 29−25=429 - 25 = 4, არ იყოფა. b=6b = 6-ზე 30>2930 > 29, ამიტომ ვჩერდებით.

პასუხი: 8 ვაშლი და 1 მსხალი, ან 3 ვაშლი და 4 მსხალი.

შეამოწმე თავი

  1. 7 ფურცლიდან ზოგი სამ ნაწილად დაჭრეს, დანარჩენი — ორ ნაწილად. სულ 18 ნაჭერი მიიღეს. რამდენი ფურცელი დაჭრეს სამ ნაწილად?
  2. 2-ლარიანი და 5-ლარიანი მონეტებით 16 ლარი გადაიხადეს; ორივე სახის მონეტა მინიმუმ ერთი იყო. რამდენი 2-ლარიანი და რამდენი 5-ლარიანი იყო?
  3. ხელოსანი A ერთ ღობეს 4 დღეში ღებავს, B — 6 დღეში. ისინი ცალ-ცალკე მუშაობენ და მხოლოდ დამთავრებული ღობეები ითვლება. მინიმუმ რამდენ დღეში შეღებავენ ერთად 10 ღობეს?

პასუხები: 1) 4 ფურცელი 2) 3 მონეტა 2-ლარიანი და 2 მონეტა 5-ლარიანი 3) 24 დღე

§4. პირობების საკმარისობა

გამოცდაზე გვხვდება ამოცანა ორი პირობით, I და II. გვეკითხებიან რაიმეს (რის ტოლია xx, რომელია მეტი, დადებითია თუ უარყოფითი) და უნდა გავარკვიოთ, საკმარისია თუ არა პირობები ერთმნიშვნელოვანი პასუხისთვის. პასუხის ხუთი ვარიანტია:

  • (ა) I პირობა საკმარისია, II — არა;
  • (ბ) II პირობა საკმარისია, I — არა;
  • (გ) I და II ერთად საკმარისია, ცალ-ცალკე არც ერთი არ არის საკმარისი;
  • (დ) ცალ-ცალკე საკმარისია როგორც I, ასევე II;
  • (ე) ერთად აღებულიც კი არ არის საკმარისი.

რას ვაკეთებთ:

  1. ცალკე ვუყურებთ I-ს: ერთადერთი პასუხი გამოდის თუ არა?
  2. ცალკე ვუყურებთ II-ს.
  3. თუ არც ერთი არ გამოდგა, ვუყურებთ ორივეს ერთად.
  4. პირობა არ არის საკმარისი, თუ არსებობს ორი რიცხვი (ან ორი წყვილი), რომლებიც პირობას აკმაყოფილებს, მაგრამ პასუხი მათთვის განსხვავებულია. ასეთ მაგალითს ვპოულობთ ჩასმით.
  5. ვითვალისწინებთ, რა სახის რიცხვია xx: ნატურალური, მთელი თუ ნებისმიერი.

მაგალითი 14

xx და yy რიცხვებია. I. 2x<2y−12x < 2y - 1. II. 3x<3y+13x < 3y + 1. იმის გასარკვევად, რომელია მეტი, xx თუ yy:

ამოხსნა

  1. I: ორივე მხარეს ვყოფთ 2-ზე: x<y−12x < y - \dfrac{1}{2}. რადგან y−12<yy - \dfrac{1}{2} < y, გამოდის x<yx < y. ამიტომ I საკმარისია.
  2. II: ვყოფთ 3-ზე: x<y+13x < y + \dfrac{1}{3}. x=0x = 0, y=1y = 1 პირობას აკმაყოფილებს (0<1,330 < 1{,}33) და x<yx < y. x=0x = 0, y=0y = 0-ზეც სრულდება (0<130 < \dfrac{1}{3}), მაგრამ x=yx = y. პასუხები განსხვავებულია, ამიტომ II საკმარისი არ არის.

პასუხი: (ა)

მაგალითი 15

xx მთელი რიცხვია. I. 5x+2>2x−75x + 2 > 2x - 7. II. 4x−3<x+94x - 3 < x + 9. იმის გასარკვევად, დადებითია თუ უარყოფითი (x−6)(x - 6):

ამოხსნა

  1. I: 5x−2x>−7−25x - 2x > -7 - 2, 3x>−93x > -9, x>−3x > -3. x=0x = 0-ზე x−6=−6x - 6 = -6 უარყოფითია, x=10x = 10-ზე x−6=4x - 6 = 4 დადებითია. I საკმარისი არ არის.
  2. II: 4x−x<9+34x - x < 9 + 3, 3x<123x < 12, x<4x < 4. მაშინ x−6<4−6=−2x - 6 < 4 - 6 = -2, ე.ი. x−6x - 6 ყოველთვის უარყოფითია. II საკმარისია.

პასუხი: (ბ)

მაგალითი 16

xx და yy რიცხვებია. I. x+y=10x + y = 10. II. x−y=2x - y = 2. რის ტოლია xx?

ამოხსნა

  1. I: x=5x = 5, y=5y = 5 და x=6x = 6, y=4y = 4 ორივე გამოდგება, xx განსხვავებულია. I საკმარისი არ არის.
  2. II: x=3x = 3, y=1y = 1 და x=6x = 6, y=4y = 4 ორივე გამოდგება. II საკმარისი არ არის.
  3. ორივე ერთად: ორ ტოლობას ვკრებთ: (x+y)+(x−y)=10+2(x + y) + (x - y) = 10 + 2, ე.ი. 2x=122x = 12, x=6x = 6. ერთადერთი პასუხი გვაქვს.

პასუხი: (გ)

მაგალითი 17

xx ნატურალური რიცხვია. I. 2x+3=112x + 3 = 11. II. x2=16x^2 = 16. რის ტოლია xx?

ამოხსნა

  1. I: 2x=82x = 8, x=4x = 4. ერთადერთი პასუხია.
  2. II: x2=16x^2 = 16-ს აკმაყოფილებს 44 და −4-4. ნატურალური რიცხვი უარყოფითი არ არის, ამიტომ x=4x = 4. ერთადერთი პასუხია.

პასუხი: (დ)

მაგალითი 18

ფურცლების ნაწილი სამად დაჭრეს, დანარჩენი — ორად. I. სულ 13 ნაჭერი მიიღეს. II. სამად დაჭრილი ფურცლების რაოდენობა კენტია. რამდენი ფურცელი დაჭრეს ორად?

ამოხსნა

  1. სამად დაჭრილი ფურცლები იყოს xx, ორად დაჭრილი — yy. I: 3x+2y=133x + 2y = 13.
  2. x=1x = 1: 2y=102y = 10, y=5y = 5. x=3x = 3: 2y=42y = 4, y=2y = 2. x=2x = 2-ზე 2y=72y = 7 და x=4x = 4-ზე 2y=12y = 1 მთელი არ გამოდის. ამიტომ I-ს აკმაყოფილებს ორი წყვილი: (1;5)(1; 5) და (3;2)(3; 2). yy განსხვავებულია, I საკმარისი არ არის.
  3. II: xx კენტია, მაგრამ yy-ზე არაფერს გვეუბნება. საკმარისი არ არის.
  4. ერთად: ორივე წყვილში xx კენტია (11 და 33), ამიტომ II პირობა არაფერს ამატებს. ისევ ორი პასუხია: 5 ან 2.

პასუხი: (ე)

შეამოწმე თავი

  1. xx და yy რიცხვებია. I. x+y=7x + y = 7. II. x=y+1x = y + 1. რომელია მეტი, xx თუ yy?
  2. xx მთელი რიცხვია. I. 3x<123x < 12. II. 2x>22x > 2. რის ტოლია xx?
  3. xx ნატურალური რიცხვია. I. x<4x < 4. II. x+5>7x + 5 > 7. რის ტოლია xx?

ვარიანტები: (ა) მხოლოდ I; (ბ) მხოლოდ II; (გ) მხოლოდ ორივე ერთად; (დ) თითოეული ცალკე; (ე) ორივე ერთადაც არ არის საკმარისი.

პასუხები: 1) (ბ) 2) (ე) 3) (გ)

მოკლედ

  • განტოლების ორივე მხარეს ერთსა და იმავეს ვუკეთებთ: ვუმატებთ, ვაკლებთ, ვამრავლებთ ან ვყოფთ (ნულის გარდა). წევრის გადატანისას ნიშანი იცვლება.
  • წილადებიან განტოლებაში ორივე მხარის ყველა წევრს ვამრავლებთ მნიშვნელების უსჯ-ზე.
  • 2(x+3)=2x+52(x + 3) = 2x + 5 — ამონახსნი არ აქვს; 2(x+3)=2x+62(x + 3) = 2x + 6 — ნებისმიერი რიცხვი ამონახსნია.
  • ტექსტური ამოცანა: „xx არის …" → სხვა სიდიდეები xx-ით → განტოლება → ამოხსნა → შემოწმება პირობით → პასუხი იმაზე, რასაც ამოცანა ეკითხება.
  • რაოდენობა მთელი რიცხვია: წილადს არ ვამრგვალებთ, ვამოწმებთ და ვარიანტებს ვწერთ.
  • პირობა საკმარისია, თუ პასუხი ყველა შესაძლო რიცხვისთვის ერთია; ერთი საწინააღმდეგო წყვილი ამტკიცებს, რომ პირობა საკმარისი არ არის.