§1. პროცენტი და რიცხვის ნაწილი
ამ ნაწილის ტერმინები (1)
- პროცენტი
- რიცხვის მეასედი ნაწილი; სიტყვა „პროცენტი“ ნიშნავს „ასიდან“.მაგალითი: 1% = 1/100 = 0,01; 200-ის 1% არის 2.
პროცენტი არის რიცხვის მეასედი ნაწილი: . სიტყვა „პროცენტი" ნიშნავს „ასიდან". 100% თვით რიცხვია, 50% — ნახევარი, 200% — ორჯერ მეტი.
პროცენტიდან ათწილადზე გადასვლისას მძიმეს ორი ნიშნით ვწევთ მარცხნივ: ; ; . ხშირი შესაბამისობებია:
| პროცენტი | 10% | 20% | 25% | 50% | 75% |
|---|---|---|---|---|---|
| წილადი | |||||
| ათწილადი | 0,1 | 0,2 | 0,25 | 0,5 | 0,75 |
რიცხვის ნაწილის პოვნა. -ის ნაწილი არის ; -ის არის .
რამდენი პროცენტია რიცხვისა -დან. ვყოფთ ნაწილს მთელზე და ვამრავლებთ 100%-ზე: . წილადის ჩაწერაც პროცენტით ასე ხდება.
მაგალითი 1
იპოვეთ 240-ის 35%.
ამოხსნა
- .
- .
- შემოწმება: 10% = 24, 30% = 72, 5% = 12; .
პასუხი: 84
მაგალითი 2
ჩაწერეთ პროცენტის სახით.
ამოხსნა
- .
- .
პასუხი: 37,5%
მაგალითი 3
რამდენი პროცენტია 36 რიცხვი 120-ისა?
ამოხსნა
- ნაწილია 36, მთელია 120: .
- ვკვეცთ 12-ზე: .
- .
- შემოწმება: 120-ის 30% = .
პასუხი: 30%
მაგალითი 4
კლასში 28 მოსწავლეა. მათი ბიჭია. რამდენი გოგოა?
ამოხსნა
- ბიჭები: .
- გოგოები: .
პასუხი: 16
შეამოწმე თავი
- იპოვეთ 60-ის 15%.
- რამდენი პროცენტია 7 რიცხვი 28-ისა?
- ჩაწერეთ პროცენტის სახით.
პასუხები: 1) 9 2) 25% 3) 40%
§2. რიცხვის პოვნა მისი ნაწილით ან პროცენტით
თუ ცნობილია რიცხვის ნაწილი, მთელი რიცხვი ამ ნაწილზე დიდია. ნაწილი მიღებულია გამრავლებით, ამიტომ მთელის საპოვნელად ვყოფთ:
„დარჩა" ამოცანებში ჯერ ვპოულობთ, რამდენი პროცენტი დარჩა: ვაკლებთ 100%-ს გამოყენებულ პროცენტებს.
მაგალითი 5
რომელი რიცხვის 18% არის 45?
ამოხსნა
- ცნობილია რიცხვის ნაწილი, ამიტომ ვყოფთ: .
- .
- შემოწმება: .
პასუხი: 250
მაგალითი 6
რიცხვის ნაწილი 21-ია. იპოვეთ ეს რიცხვი.
ამოხსნა
- წილადზე გაყოფისას ვამრავლებთ შებრუნებულ წილადზე: .
- .
- შემოწმება: .
პასუხი: 49
მაგალითი 7
მოსწავლემ წიგნის 35% პირველ დღეს წაიკითხა, 25% — მეორე დღეს. დარჩა 120 გვერდი. რამდენი გვერდია წიგნში?
ამოხსნა
- ორ დღეში წაიკითხა: .
- დარჩა: .
- 40% არის 120 გვერდი, ამიტომ მთელი წიგნია გვერდი.
- შემოწმება: 300-ის 60% = 180; .
პასუხი: 300 გვერდი
მაგალითი 8
ბაღში 24 ვაშლის ხეა, ეს ბაღის ყველა ხის 40%-ია. ხეების 25% მსხალია. რამდენი მსხლის ხეა?
ამოხსნა
- ყველა ხე: .
- მსხალი: .
პასუხი: 15
შეამოწმე თავი
- რიცხვის 30% არის 12. იპოვეთ რიცხვი.
- რიცხვის ნაწილი 35-ია. იპოვეთ რიცხვი.
- ფულის 20% პირველ დღეს დახარჯეს, 30% — მეორე დღეს. დარჩა 60 ლარი. რამდენი ლარი იყო თავიდან?
პასუხები: 1) 40 2) 56 3) 120 ლარი
§3. გაზრდა და შემცირება პროცენტით
ამ ნაწილის ტერმინები (1)
- ფასდაკლება
- ფასის შემცირება პროცენტით; ახალი ფასი საწყისი ფასის დარჩენილი პროცენტია.მაგალითი: 200 ლარის 15%-იანი ფასდაკლების შემდეგ ფასია 200 × 0,85 = 170 ლარი.
რიცხვის გაზრდა -ით ნიშნავს, რომ ვიღებთ -ს, ამიტომ ვამრავლებთ -ზე. შემცირება -ით ნიშნავს -ს, ამიტომ ვამრავლებთ -ზე.
ზედიზედ ცვლილებებისას კოეფიციენტები ერთმანეთზე მრავლდება. ყოველი შემდეგი პროცენტი ახალი რიცხვიდან გამოითვლება და არა საწყისიდან.
რამდენი პროცენტით მეტია ან ნაკლებია. სხვაობას ვყოფთ იმ რიცხვზე, რომელთანაც ვადარებთ (სიტყვა „-ზე", „-თან შედარებით" მიუთითებს მასზე): .
მაგალითი 9
ტელეფონის ფასი 80 ლარი იყო. ჯერ 25%-ით შეამცირეს, შემდეგ ახალი ფასი 10%-ით გაზარდეს. რა გახდა ბოლო ფასი?
ამოხსნა
- შემცირების კოეფიციენტი: . ახალი ფასი: ლარი.
- გაზრდის კოეფიციენტი: . ბოლო ფასი: ლარი.
- შემოწმება: 60-ის 10% = 6; .
პასუხი: 66 ლარი
მაგალითი 10
ფასი 50 ლარიდან 62,5 ლარამდე გაიზარდა. რამდენი პროცენტით გაიზარდა?
ამოხსნა
- სხვაობა: .
- ვადარებთ საწყის ფასს (50): .
- .
პასუხი: 25%
მაგალითი 11
რიცხვი -ზე 25%-ით მეტია. რამდენი პროცენტით არის ნაკლები -ზე?
ამოხსნა
- ავიღოთ . მაშინ .
- ნაკლებია -ზე -ით.
- ახლა ვადარებთ -ს (100): .
პასუხი: 20%
მაგალითი 12
ფასდაკლების შემდეგ (15%-ით) ქურთუკი 170 ლარი ღირს. რა ღირდა ფასდაკლებამდე?
ამოხსნა
- ფასდაკლების შემდეგ რჩება , ანუ 0,85.
- 170 არის საწყისი ფასის 85%, ამიტომ ვყოფთ: .
- შემოწმება: .
პასუხი: 200 ლარი
შეამოწმე თავი
- გაზარდეთ 400 რიცხვი 15%-ით.
- რამდენი პროცენტით არის 75 მეტი 60-ზე?
- 200 ლარს 10%-ით ამცირებენ, შემდეგ ახალ ფასს 10%-ით ზრდიან. რა მიიღება?
პასუხები: 1) 460 2) 25% 3) 198 ლარი
§4. პროცენტული წილი, ხსნარები და ნარევები
ამ ნაწილის ტერმინები (4)
- ნარევი
- ორი ან მეტი ხსნარის (ან ნივთიერების) შერევით მიღებული ხსნარი.მაგალითი: 200 გ 10%-იანი და 300 გ 20%-იანი ხსნარის ნარევი 500 გ-ია და 16%-იანია.
- პროცენტული შემცველობა
- რამდენ პროცენტს შეადგენს გახსნილი ნივთიერების მასა ხსნარის მასიდან.მაგალითი: 300 გ ხსნარში 24 გ მარილია: 24/300 × 100% = 8%.
- პროცენტული წილი
- რამდენი პროცენტია ერთი ჯგუფი ყველა ობიექტის რაოდენობიდან.მაგალითი: 40 საგანში 16 ფანქარია: 16/40 × 100% = 40%.
- ხსნარი
- წყლისა და მასში გახსნილი ნივთიერების (მაგალითად, მარილის) ნარევი.მაგალითი: 400 გ ხსნარი შედგება 24 გ მარილისა და 376 გ წყლისგან.
ხსნარის პროცენტული შემცველობა აჩვენებს, ხსნარის მასის რამდენ პროცენტს შეადგენს გახსნილი ნივთიერება (მაგალითად, მარილი): აქედან: მარილის მასა = ხსნარის მასა .
წყლის დამატებისას მარილის მასა არ იცვლება, იზრდება მხოლოდ ხსნარის მასა. ხსნარების შერევისას მარილის მასები ჯამდება. ორივე შემთხვევაში ერთი წესით ვხსნით: ვწერთ მარილის მასას „მანამდე" და „შემდეგ" და ვატოლებთ.
მაგალითი 13
300 გ ხსნარში მარილის შემცველობა 8%-ია. ხსნარს 100 გ წყალი დაამატეს. რამდენი პროცენტია მარილი ახალ ხსნარში?
ამოხსნა
- მარილი: გ.
- ახალი ხსნარის მასა: გ. მარილი კვლავ 24 გ-ია.
- .
პასუხი: 6%
მაგალითი 14
25%-იან ხსნარს 10 კგ წყალი დაამატეს და მიიღეს 20%-იანი ხსნარი. რამდენი კგ იყო საწყისი ხსნარი?
ამოხსნა
- აღვნიშნოთ საწყისი ხსნარის მასა კგ-ით. მარილი: .
- წყლის დამატების შემდეგ ხსნარია კგ, მარილი იგივეა: .
- , აქედან და .
- შემოწმება: მარილი კგ; ახალი ხსნარი 50 კგ; .
პასუხი: 40 კგ
მაგალითი 15
ერთმანეთში შეურიეს 10%-იანი და 6%-იანი ხსნარი და მიიღეს 8,5%-იანი. როგორია პირველი და მეორე ხსნარის მასების შეფარდება?
ამოხსნა
- აღვნიშნოთ მასები და . მარილი: .
- , ანუ .
- .
- შემოწმება: 5 კგ და 3 კგ; მარილი კგ; ხსნარი 8 კგ; .
პასუხი:
მაგალითი 16
უჯრაში 24 კალამი და 16 ფანქარია. მინიმუმ რამდენი ფანქარი უნდა ჩავამატოთ, რომ ფანქრების წილი ყველა საგანში 60%-ზე მეტი გახდეს?
ამოხსნა
- ჩავამატოთ ფანქარი. ფანქარია , საგანი სულ .
- უნდა იყოს , ე.ი. .
- , აქედან . მთელია, ამიტომ მინიმუმია 21.
- შემოწმება: : , ეს 60%-ზე მეტი არ არის. : .
პასუხი: 21
შეამოწმე თავი
- 500 გ ხსნარში მარილის შემცველობა 12%-ია. რამდენი გრამია მარილი?
- 200 გ 15%-იან ხსნარს 100 გ წყალი დაამატეს. რამდენი პროცენტია მარილი?
- შეურიეს 200 გ 10%-იანი და 300 გ 20%-იანი ხსნარი. რამდენი პროცენტია მარილი ნარევში?
პასუხები: 1) 60 გ 2) 10% 3) 16%
მოკლედ
- ; -ის = .
- არის -ის .
- რიცხვი = ცნობილი ნაწილი (ვყოფთ და არა ვამრავლებთ).
- „დარჩა": გამოყენებული პროცენტები.
- გაზრდა -ით: ; შემცირება: ; ზედიზედ ცვლილებებისას კოეფიციენტები მრავლდება.
- რამდენი პროცენტით მეტია: .
- ხსნარი: მარილი = ხსნარის მასა . წყლის დამატებისას მარილი არ იცვლება; შერევისას მარილები ჯამდება.