მთავარ შინაარსზე გადასვლა
საგამოცდო რვეული
მენიუ

რიცხვის ნაწილი და პროცენტი

ყველა ტერმინი (ლექსიკონი) →

§1. პროცენტი და რიცხვის ნაწილი

ამ ნაწილის ტერმინები (1)
პროცენტი
რიცხვის მეასედი ნაწილი; სიტყვა „პროცენტი“ ნიშნავს „ასიდან“.მაგალითი: 1% = 1/100 = 0,01; 200-ის 1% არის 2.

პროცენტი არის რიცხვის მეასედი ნაწილი: 1%=1100=0,011\% = \dfrac{1}{100} = 0{,}01. სიტყვა „პროცენტი" ნიშნავს „ასიდან". 100% თვით რიცხვია, 50% — ნახევარი, 200% — ორჯერ მეტი.

პროცენტიდან ათწილადზე გადასვლისას მძიმეს ორი ნიშნით ვწევთ მარცხნივ: 35%=0,3535\% = 0{,}35; 5%=0,055\% = 0{,}05; 120%=1,2120\% = 1{,}2. ხშირი შესაბამისობებია:

პროცენტი10%20%25%50%75%
წილადი110\dfrac{1}{10}15\dfrac{1}{5}14\dfrac{1}{4}12\dfrac{1}{2}34\dfrac{3}{4}
ათწილადი0,10,20,250,50,75

რიცხვის ნაწილის პოვნა. NN-ის mn\dfrac{m}{n} ნაწილი არის N×mnN \times \dfrac{m}{n}; NN-ის p%p\% არის N×p100N \times \dfrac{p}{100}.

რამდენი პროცენტია aa რიცხვისა bb-დან. ვყოფთ ნაწილს მთელზე და ვამრავლებთ 100%-ზე: ab×100%\dfrac{a}{b} \times 100\%. წილადის ჩაწერაც პროცენტით ასე ხდება.

მაგალითი 1

იპოვეთ 240-ის 35%.

ამოხსნა

  1. 35%=0,3535\% = 0{,}35.
  2. 240×0,35=240×35100=8400100=84240 \times 0{,}35 = \dfrac{240 \times 35}{100} = \dfrac{8400}{100} = 84.
  3. შემოწმება: 10% = 24, 30% = 72, 5% = 12; 72+12=8472 + 12 = 84.

პასუხი: 84

მაგალითი 2

ჩაწერეთ 38\dfrac{3}{8} პროცენტის სახით.

ამოხსნა

  1. 38=3÷8=0,375\dfrac{3}{8} = 3 \div 8 = 0{,}375.
  2. 0,375×100%=37,5%0{,}375 \times 100\% = 37{,}5\%.

პასუხი: 37,5%

მაგალითი 3

რამდენი პროცენტია 36 რიცხვი 120-ისა?

ამოხსნა

  1. ნაწილია 36, მთელია 120: 36120\dfrac{36}{120}.
  2. ვკვეცთ 12-ზე: 36120=310\dfrac{36}{120} = \dfrac{3}{10}.
  3. 310×100%=30%\dfrac{3}{10} \times 100\% = 30\%.
  4. შემოწმება: 120-ის 30% = 120×0,3=36120 \times 0{,}3 = 36.

პასუხი: 30%

მაგალითი 4

კლასში 28 მოსწავლეა. მათი 37\dfrac{3}{7} ბიჭია. რამდენი გოგოა?

ამოხსნა

  1. ბიჭები: 28×37=4×3=1228 \times \dfrac{3}{7} = 4 \times 3 = 12.
  2. გოგოები: 28−12=1628 - 12 = 16.

პასუხი: 16

შეამოწმე თავი

  1. იპოვეთ 60-ის 15%.
  2. რამდენი პროცენტია 7 რიცხვი 28-ისა?
  3. ჩაწერეთ 25\dfrac{2}{5} პროცენტის სახით.

პასუხები: 1) 9 2) 25% 3) 40%

§2. რიცხვის პოვნა მისი ნაწილით ან პროცენტით

თუ ცნობილია რიცხვის ნაწილი, მთელი რიცხვი ამ ნაწილზე დიდია. ნაწილი მიღებულია გამრავლებით, ამიტომ მთელის საპოვნელად ვყოფთ:

რიცხვი=ცნობილი ნაწილი÷p100,რიცხვი=ცნობილი ნაწილი÷mn.\text{რიცხვი} = \text{ცნობილი ნაწილი} \div \dfrac{p}{100}, \qquad \text{რიცხვი} = \text{ცნობილი ნაწილი} \div \dfrac{m}{n}.

„დარჩა" ამოცანებში ჯერ ვპოულობთ, რამდენი პროცენტი დარჩა: ვაკლებთ 100%-ს გამოყენებულ პროცენტებს.

მაგალითი 5

რომელი რიცხვის 18% არის 45?

ამოხსნა

  1. ცნობილია რიცხვის ნაწილი, ამიტომ ვყოფთ: 18%=0,1818\% = 0{,}18.
  2. 45÷0,18=4500÷18=25045 \div 0{,}18 = 4500 \div 18 = 250.
  3. შემოწმება: 250×0,18=45250 \times 0{,}18 = 45.

პასუხი: 250

მაგალითი 6

რიცხვის 37\dfrac{3}{7} ნაწილი 21-ია. იპოვეთ ეს რიცხვი.

ამოხსნა

  1. წილადზე გაყოფისას ვამრავლებთ შებრუნებულ წილადზე: 21÷37=21×7321 \div \dfrac{3}{7} = 21 \times \dfrac{7}{3}.
  2. 21×73=7×7=4921 \times \dfrac{7}{3} = 7 \times 7 = 49.
  3. შემოწმება: 49×37=2149 \times \dfrac{3}{7} = 21.

პასუხი: 49

მაგალითი 7

მოსწავლემ წიგნის 35% პირველ დღეს წაიკითხა, 25% — მეორე დღეს. დარჩა 120 გვერდი. რამდენი გვერდია წიგნში?

ამოხსნა

  1. ორ დღეში წაიკითხა: 35%+25%=60%35\% + 25\% = 60\%.
  2. დარჩა: 100%−60%=40%100\% - 60\% = 40\%.
  3. 40% არის 120 გვერდი, ამიტომ მთელი წიგნია 120÷0,4=300120 \div 0{,}4 = 300 გვერდი.
  4. შემოწმება: 300-ის 60% = 180; 300−180=120300 - 180 = 120.

პასუხი: 300 გვერდი

მაგალითი 8

ბაღში 24 ვაშლის ხეა, ეს ბაღის ყველა ხის 40%-ია. ხეების 25% მსხალია. რამდენი მსხლის ხეა?

ამოხსნა

  1. ყველა ხე: 24÷0,4=6024 \div 0{,}4 = 60.
  2. მსხალი: 60×0,25=1560 \times 0{,}25 = 15.

პასუხი: 15

შეამოწმე თავი

  1. რიცხვის 30% არის 12. იპოვეთ რიცხვი.
  2. რიცხვის 58\dfrac{5}{8} ნაწილი 35-ია. იპოვეთ რიცხვი.
  3. ფულის 20% პირველ დღეს დახარჯეს, 30% — მეორე დღეს. დარჩა 60 ლარი. რამდენი ლარი იყო თავიდან?

პასუხები: 1) 40 2) 56 3) 120 ლარი

§3. გაზრდა და შემცირება პროცენტით

ამ ნაწილის ტერმინები (1)
ფასდაკლება
ფასის შემცირება პროცენტით; ახალი ფასი საწყისი ფასის დარჩენილი პროცენტია.მაგალითი: 200 ლარის 15%-იანი ფასდაკლების შემდეგ ფასია 200 × 0,85 = 170 ლარი.

რიცხვის გაზრდა p%p\%-ით ნიშნავს, რომ ვიღებთ 100%+p%100\% + p\%-ს, ამიტომ ვამრავლებთ (1+p100)\left(1 + \dfrac{p}{100}\right)-ზე. შემცირება p%p\%-ით ნიშნავს 100%−p%100\% - p\%-ს, ამიტომ ვამრავლებთ (1−p100)\left(1 - \dfrac{p}{100}\right)-ზე.

ზედიზედ ცვლილებებისას კოეფიციენტები ერთმანეთზე მრავლდება. ყოველი შემდეგი პროცენტი ახალი რიცხვიდან გამოითვლება და არა საწყისიდან.

რამდენი პროცენტით მეტია ან ნაკლებია. სხვაობას ვყოფთ იმ რიცხვზე, რომელთანაც ვადარებთ (სიტყვა „-ზე", „-თან შედარებით" მიუთითებს მასზე): სხვაობარომელთანაც ვადარებთ×100%\dfrac{\text{სხვაობა}}{\text{რომელთანაც ვადარებთ}} \times 100\%.

მაგალითი 9

ტელეფონის ფასი 80 ლარი იყო. ჯერ 25%-ით შეამცირეს, შემდეგ ახალი ფასი 10%-ით გაზარდეს. რა გახდა ბოლო ფასი?

ამოხსნა

  1. შემცირების კოეფიციენტი: 1−0,25=0,751 - 0{,}25 = 0{,}75. ახალი ფასი: 80×0,75=6080 \times 0{,}75 = 60 ლარი.
  2. გაზრდის კოეფიციენტი: 1+0,1=1,11 + 0{,}1 = 1{,}1. ბოლო ფასი: 60×1,1=6660 \times 1{,}1 = 66 ლარი.
  3. შემოწმება: 60-ის 10% = 6; 60+6=6660 + 6 = 66.

პასუხი: 66 ლარი

მაგალითი 10

ფასი 50 ლარიდან 62,5 ლარამდე გაიზარდა. რამდენი პროცენტით გაიზარდა?

ამოხსნა

  1. სხვაობა: 62,5−50=12,562{,}5 - 50 = 12{,}5.
  2. ვადარებთ საწყის ფასს (50): 12,550=0,25\dfrac{12{,}5}{50} = 0{,}25.
  3. 0,25=25%0{,}25 = 25\%.

პასუხი: 25%

მაგალითი 11

AA რიცხვი BB-ზე 25%-ით მეტია. რამდენი პროცენტით არის BB ნაკლები AA-ზე?

ამოხსნა

  1. ავიღოთ B=80B = 80. მაშინ A=80×1,25=100A = 80 \times 1{,}25 = 100.
  2. BB ნაკლებია AA-ზე 100−80=20100 - 80 = 20-ით.
  3. ახლა ვადარებთ AA-ს (100): 20100=20%\dfrac{20}{100} = 20\%.

პასუხი: 20%

მაგალითი 12

ფასდაკლების შემდეგ (15%-ით) ქურთუკი 170 ლარი ღირს. რა ღირდა ფასდაკლებამდე?

ამოხსნა

  1. ფასდაკლების შემდეგ რჩება 100%−15%=85%100\% - 15\% = 85\%, ანუ 0,85.
  2. 170 არის საწყისი ფასის 85%, ამიტომ ვყოფთ: 170÷0,85=200170 \div 0{,}85 = 200.
  3. შემოწმება: 200×0,85=170200 \times 0{,}85 = 170.

პასუხი: 200 ლარი

შეამოწმე თავი

  1. გაზარდეთ 400 რიცხვი 15%-ით.
  2. რამდენი პროცენტით არის 75 მეტი 60-ზე?
  3. 200 ლარს 10%-ით ამცირებენ, შემდეგ ახალ ფასს 10%-ით ზრდიან. რა მიიღება?

პასუხები: 1) 460 2) 25% 3) 198 ლარი

§4. პროცენტული წილი, ხსნარები და ნარევები

ამ ნაწილის ტერმინები (4)
ნარევი
ორი ან მეტი ხსნარის (ან ნივთიერების) შერევით მიღებული ხსნარი.მაგალითი: 200 გ 10%-იანი და 300 გ 20%-იანი ხსნარის ნარევი 500 გ-ია და 16%-იანია.
პროცენტული შემცველობა
რამდენ პროცენტს შეადგენს გახსნილი ნივთიერების მასა ხსნარის მასიდან.მაგალითი: 300 გ ხსნარში 24 გ მარილია: 24/300 × 100% = 8%.
პროცენტული წილი
რამდენი პროცენტია ერთი ჯგუფი ყველა ობიექტის რაოდენობიდან.მაგალითი: 40 საგანში 16 ფანქარია: 16/40 × 100% = 40%.
ხსნარი
წყლისა და მასში გახსნილი ნივთიერების (მაგალითად, მარილის) ნარევი.მაგალითი: 400 გ ხსნარი შედგება 24 გ მარილისა და 376 გ წყლისგან.

ხსნარის პროცენტული შემცველობა აჩვენებს, ხსნარის მასის რამდენ პროცენტს შეადგენს გახსნილი ნივთიერება (მაგალითად, მარილი): შემცველობა=მარილის მასახსნარის მასა×100%.\text{შემცველობა} = \dfrac{\text{მარილის მასა}}{\text{ხსნარის მასა}} \times 100\%. აქედან: მარილის მასა = ხსნარის მასა ×p100\times \dfrac{p}{100}.

წყლის დამატებისას მარილის მასა არ იცვლება, იზრდება მხოლოდ ხსნარის მასა. ხსნარების შერევისას მარილის მასები ჯამდება. ორივე შემთხვევაში ერთი წესით ვხსნით: ვწერთ მარილის მასას „მანამდე" და „შემდეგ" და ვატოლებთ.

მაგალითი 13

300 გ ხსნარში მარილის შემცველობა 8%-ია. ხსნარს 100 გ წყალი დაამატეს. რამდენი პროცენტია მარილი ახალ ხსნარში?

ამოხსნა

  1. მარილი: 300×0,08=24300 \times 0{,}08 = 24 გ.
  2. ახალი ხსნარის მასა: 300+100=400300 + 100 = 400 გ. მარილი კვლავ 24 გ-ია.
  3. 24400×100%=6%\dfrac{24}{400} \times 100\% = 6\%.

პასუხი: 6%

მაგალითი 14

25%-იან ხსნარს 10 კგ წყალი დაამატეს და მიიღეს 20%-იანი ხსნარი. რამდენი კგ იყო საწყისი ხსნარი?

ამოხსნა

  1. აღვნიშნოთ საწყისი ხსნარის მასა mm კგ-ით. მარილი: 0,25 m0{,}25\,m.
  2. წყლის დამატების შემდეგ ხსნარია (m+10)(m + 10) კგ, მარილი იგივეა: 0,25 m=0,2 (m+10)0{,}25\,m = 0{,}2\,(m + 10).
  3. 0,25 m=0,2 m+20{,}25\,m = 0{,}2\,m + 2, აქედან 0,05 m=20{,}05\,m = 2 და m=40m = 40.
  4. შემოწმება: მარილი 40×0,25=1040 \times 0{,}25 = 10 კგ; ახალი ხსნარი 50 კგ; 1050=20%\dfrac{10}{50} = 20\%.

პასუხი: 40 კგ

მაგალითი 15

ერთმანეთში შეურიეს 10%-იანი და 6%-იანი ხსნარი და მიიღეს 8,5%-იანი. როგორია პირველი და მეორე ხსნარის მასების შეფარდება?

ამოხსნა

  1. აღვნიშნოთ მასები aa და bb. მარილი: 0,10 a+0,06 b=0,085 (a+b)0{,}10\,a + 0{,}06\,b = 0{,}085\,(a + b).
  2. 0,10 a−0,085 a=0,085 b−0,06 b0{,}10\,a - 0{,}085\,a = 0{,}085\,b - 0{,}06\,b, ანუ 0,015 a=0,025 b0{,}015\,a = 0{,}025\,b.
  3. a:b=0,025:0,015=25:15=5:3a : b = 0{,}025 : 0{,}015 = 25 : 15 = 5 : 3.
  4. შემოწმება: 5 კგ და 3 კგ; მარილი 0,5+0,18=0,680{,}5 + 0{,}18 = 0{,}68 კგ; ხსნარი 8 კგ; 0,688=0,085=8,5%\dfrac{0{,}68}{8} = 0{,}085 = 8{,}5\%.

პასუხი: 5:35 : 3

მაგალითი 16

უჯრაში 24 კალამი და 16 ფანქარია. მინიმუმ რამდენი ფანქარი უნდა ჩავამატოთ, რომ ფანქრების წილი ყველა საგანში 60%-ზე მეტი გახდეს?

ამოხსნა

  1. ჩავამატოთ xx ფანქარი. ფანქარია 16+x16 + x, საგანი სულ 40+x40 + x.
  2. უნდა იყოს 16+x40+x>0,6\dfrac{16 + x}{40 + x} > 0{,}6, ე.ი. 16+x>0,6 (40+x)=24+0,6 x16 + x > 0{,}6\,(40 + x) = 24 + 0{,}6\,x.
  3. 0,4 x>80{,}4\,x > 8, აქედან x>20x > 20. xx მთელია, ამიტომ მინიმუმია 21.
  4. შემოწმება: x=20x = 20: 3660=0,6\dfrac{36}{60} = 0{,}6, ეს 60%-ზე მეტი არ არის. x=21x = 21: 3761≈0,607>0,6\dfrac{37}{61} \approx 0{,}607 > 0{,}6.

პასუხი: 21

შეამოწმე თავი

  1. 500 გ ხსნარში მარილის შემცველობა 12%-ია. რამდენი გრამია მარილი?
  2. 200 გ 15%-იან ხსნარს 100 გ წყალი დაამატეს. რამდენი პროცენტია მარილი?
  3. შეურიეს 200 გ 10%-იანი და 300 გ 20%-იანი ხსნარი. რამდენი პროცენტია მარილი ნარევში?

პასუხები: 1) 60 გ 2) 10% 3) 16%

მოკლედ

  • p%=p100p\% = \dfrac{p}{100}; NN-ის p%p\% = N×p100N \times \dfrac{p}{100}.
  • aa არის bb-ის ab×100%\dfrac{a}{b} \times 100\%.
  • რიცხვი = ცნობილი ნაწილი ÷p100\div \dfrac{p}{100} (ვყოფთ და არა ვამრავლებთ).
  • „დარჩა": 100%−100\% - გამოყენებული პროცენტები.
  • გაზრდა p%p\%-ით: ×(1+p100)\times \left(1 + \dfrac{p}{100}\right); შემცირება: ×(1−p100)\times \left(1 - \dfrac{p}{100}\right); ზედიზედ ცვლილებებისას კოეფიციენტები მრავლდება.
  • რამდენი პროცენტით მეტია: სხვაობარომელთანაც ვადარებთ×100%\dfrac{\text{სხვაობა}}{\text{რომელთანაც ვადარებთ}} \times 100\%.
  • ხსნარი: მარილი = ხსნარის მასა ×p100\times \dfrac{p}{100}. წყლის დამატებისას მარილი არ იცვლება; შერევისას მარილები ჯამდება.