მთავარ შინაარსზე გადასვლა
საგამოცდო რვეული
მენიუ

ტერმინების ლექსიკონი

ყველა ტერმინი მარტივი სიტყვებით და პატარა მაგალითით. ტერმინის ქვეშ — თავი, სადაც ის დაწვრილებით არის ახსნილი.

Ა

აბსცისა
წერტილის პირველი კოორდინატი, ანუ რამდენად არის წერტილი მარჯვნივ ან მარცხნივ OyOy ღერძიდან.მაგალითი: A(3; −2)A(3;\,-2) წერტილის აბსცისაა 3.თავი: კოორდინატები, ვექტორები და ანალიზური გეომეტრია
ათობითი ლოგარითმი
ლოგარითმი ფუძით 10; ჩაიწერება lg.მაგალითი: lg 1000 = 3, რადგან 10³ = 1000.თავი: ლოგარითმი
ალბათობა
რიცხვი 0-დან 1-მდე, რომელიც გვიჩვენებს, რამდენად შესაძლებელია, რომ რაიმე მოხდეს. თუ ყველა შედეგი ტოლშესაძლებელია, ის ტოლია ხელსაყრელი შედეგების რაოდენობა გაყოფილი ყველა შედეგის რაოდენობაზე.მაგალითი: კამათელზე ლუწი რიცხვის მოსვლის შანსია 3 ÷ 6 = 0,5.თავი: ალბათობა
ალგებრის ძირითადი თეორემა
თეორემა: n-ური ხარისხის მრავალწევრს კომპლექსურ რიცხვებში ზუსტად n ფესვი აქვს (ჯერადობის გათვალისწინებით).მაგალითი: z³ − 3z² + 4z − 2-ს სამი ფესვი აქვს: 1, 1 + i და 1 − i.თავი: კომპლექსური რიცხვები
ამოზნექილი მრავალკუთხედი
მრავალკუთხედი, რომელიც ყოველი გვერდის შემცველი წრფის ერთ მხარესაა; მისი დიაგონალები მის შიგნითაა.მაგალითი: კვადრატი და ტოლგვერდა სამკუთხედი ამოზნექილია.თავი: ოთხკუთხედები და მრავალკუთხედები
ამონახსნთა სერია
ტრიგონომეტრიული განტოლების ყველა ამონახსნის ჩანაწერი ერთი ფორმულით, სადაც k ნებისმიერი მთელი რიცხვია.მაგალითი: cos x = 1/2-ის ამონახსნებია x = π/3 + 2πk და x = −π/3 + 2πk; k = 0, 1, 2, … მნიშვნელობებით ვიღებთ თითო ამონახსნს.თავი: ტრიგონომეტრია
ამონახსნთა სიმრავლე
ყველა ამონახსნის ერთობლიობა; ის შეიძლება ცარიელიც იყოს.მაგალითი: განტოლებას x2−5x+6=0x^2 - 5x + 6 = 0 ამონახსნთა სიმრავლე აქვს {2;3}\{2; 3\}, ხოლო x2+1=0x^2 + 1 = 0-ს ნამდვილი ამონახსნი არ აქვს.თავი: განტოლებები, უტოლობები და სისტემები
აპოთემა
მანძილი წესიერი მრავალკუთხედის ცენტრიდან გვერდის შუა წერტილამდე; ჩახაზული წრეწირის რადიუსია.მაგალითი: წესიერი ექვსკუთხედი გვერდით 6: აპოთემაა 3√3.თავი: ოთხკუთხედები და მრავალკუთხედები
არათავსებადი გამონათქვამები
გამონათქვამთა ერთობლიობა, რომლისთვისაც ცვლადების ისეთი მნიშვნელობები არ არსებობს, რომ ყველა ერთდროულად ჭეშმარიტი იყოს.მაგალითი: x > 3 და x < 2 არათავსებადია.თავი: სიმრავლეები და მათემატიკური ლოგიკა
არათავსებადი ხდომილობები
ორი რამ, რომლებიც ერთდროულად ვერ მოხდება.მაგალითი: კამათელზე „მოვიდა 2“ და „მოვიდა 5“.თავი: ალბათობა
არათანაზომადი მონაკვეთები
ორი მონაკვეთი, რომელთა სიგრძეების შეფარდება წილადად არ ჩაიწერება.მაგალითი: კვადრატის გვერდი a და დიაგონალი a√2: შეფარდება √2 ირაციონალურია.თავი: რიცხვითი სიმრავლეები
არი
ფართობის ერთეული: კვადრატის ფართობი, რომლის გვერდი 10 მ-ია.მაგალითი: 1 ა = 10 მ × 10 მ = 100 მ².თავი: საზომი ერთეულები
არითმეტიკული პროგრესია
მიმდევრობა, სადაც ყოველი წევრი წინაზე ერთი და იმავე რიცხვით მეტია (ან ნაკლებია).მაგალითი: 3, 7, 11, 15, …: ყოველ ჯერზე ემატება 4.თავი: მიმდევრობები და პროგრესიები
არითმეტიკული პროგრესიის სხვაობა
რიცხვი, რომელიც ყოველ წევრს ემატება შემდეგი წევრის მისაღებად (შემდეგი წევრი მინუს წინა წევრი).მაგალითი: 5, 8, 11, … პროგრესიაში სხვაობაა 8 − 5 = 3.თავი: მიმდევრობები და პროგრესიები
არითმეტიკული ფესვი
არაუარყოფითი რიცხვი, რომლის მოცემული ხარისხი ფესვქვეშა რიცხვის ტოლია.მაგალითი: √49 = 7, რადგან 7 ≥ 0 და 7^2 = 49; ამიტომ √49 არ არის −7.თავი: ხარისხი და ფესვი
არკკოსინუსი
კუთხე 0-დან π-მდე, რომლის კოსინუსი მოცემული რიცხვია: arccos a.მაგალითი: arccos(−1/2) = 2π/3, რადგან cos(2π/3) = −1/2.თავი: ტრიგონომეტრია
არკსინუსი
კუთხე −π/2-დან π/2-მდე, რომლის სინუსი მოცემული რიცხვია: arcsin a.მაგალითი: arcsin(1/2) = π/6, რადგან sin(π/6) = 1/2.თავი: ტრიგონომეტრია
არკტანგენსი
კუთხე −π/2-სა და π/2-ს შორის (ბოლოების გარეშე), რომლის ტანგენსი მოცემული რიცხვია: arctg a.მაგალითი: arctg 1 = π/4; arctg(−1) = −π/4.თავი: ტრიგონომეტრია
ასახვა
წესი, რომელიც პირველი სიმრავლის თითოეულ ელემენტს მეორე სიმრავლის ზუსტად ერთ ელემენტს შეუსაბამებს.მაგალითი: წესი „რიცხვს შევუსაბამოთ მისი კვადრატი“: 3 ↦ 9, −3 ↦ 9; თითო რიცხვს ერთი მნიშვნელობა აქვს.თავი: ასახვა და ფუნქცია
ასახვის შეზღუდვა
იგივე წესი, ოღონდ განსაზღვრის არის მხოლოდ ნაწილზე.მაგალითი: y=x2y = x^2 რიცხვთა წრფეზე არ არის ინექცია, მაგრამ [0;∞)[0; \infty)-ზე შეზღუდვა ინექციაა.თავი: ასახვა და ფუნქცია
ასიმპტოტა
წრფე, რომელსაც ფუნქციის გრაფიკი უსასრულოდ უახლოვდება.მაგალითი: y=1xy = \dfrac{1}{x}-ის ასიმპტოტებია წრფეები x=0x = 0 და y=0y = 0.თავი: ასახვა და ფუნქცია
ასიმპტოტი
წრფე, რომელსაც ჰიპერბოლა შორს წასვლისას უსასრულოდ უახლოვდება.მაგალითი: ჰიპერბოლა x29−y216=1\dfrac{x^2}{9} - \dfrac{y^2}{16} = 1-ის ასიმპტოტებია y=±43xy = \pm\dfrac{4}{3}x.თავი: კოორდინატები, ვექტორები და ანალიზური გეომეტრია
აცდენილი წრფეები
ორი წრფე სივრცეში, რომლებიც არ იკვეთება და არც პარალელურია.მაგალითი: კუბში ქვედა ფუძის წიბო ABAB და გვერდითი წიბო CC1CC_1 აცდენილია; კუთხე მათ შორის 90°90°-ია.თავი: სივრცითი გეომეტრია და სხეულები
ახალ ფუძეზე გადასვლა
ფორმულა, რომლითაც ერთი ფუძის ლოგარითმს სხვა ფუძის ლოგარითმების შეფარდებად ვწერთ: log_a b = log_c b : log_c a.მაგალითი: log₄ 8 = log₂ 8 : log₂ 4 = 3 : 2 = 1,5.თავი: ლოგარითმი

Ბ

ბაიესის ფორმულა
წესი, რომელიც გვეუბნება, რომელი „გზით“ მოხდა შედეგი სავარაუდოდ, როცა თვით შედეგი უკვე ვიცით.მაგალითი: თეთრი ბურთი ამოვიდა: ბაიესის ფორმულა გვეუბნება, რა შანსია, რომ ის პირველი ყუთიდანაა.თავი: ალბათობა
ბეზუს თეორემა
P(x)-ის (x − a)-ზე გაყოფის ნაშთი P(a)-ს ტოლია.მაგალითი: x² + x-ის (x + 2)-ზე გაყოფის ნაშთია P(−2) = 4 − 2 = 2.თავი: მრავალწევრები და ალგებრული გამოსახულებები
ბიექცია
ასახვა, რომელიც ერთდროულად ინექციაა და სიურექცია; ასეთ ასახვას შექცეული აქვს.მაგალითი: y=2x+1y = 2x + 1 (R→R\mathbb{R} \to \mathbb{R}) ბიექციაა: ყოველი yy მიიღება x=y−12x = \dfrac{y - 1}{2}-ზე.თავი: ასახვა და ფუნქცია
ბინომიალური კოეფიციენტი
რიცხვი CnkC_n^k, რომელიც ნიუტონის ბინომის გაშლაში წევრის წინ დგას.მაგალითი: (a+b)4(a+b)^4-ში წევრის a3ba^3b კოეფიციენტია C41=4C_4^1 = 4.თავი: კომბინატორიკა და გრაფები
ბინომური განაწილება
წესი, რომლითაც ვითვლით, რა შანსია, რომ ერთნაირ დამოუკიდებელ ცდებში „წარმატება“ ზუსტად მოცემული რაოდენობით მოხდება.მაგალითი: მონეტა 4-ჯერ: გერბი ზუსტად 2-ჯერ მოვა 6 ÷ 16 შანსით.თავი: ალბათობა
ბირთვი და სფერო
სფერო არის ზედაპირი, რომლის ყველა წერტილი ცენტრიდან ერთნაირ მანძილზეა; ბირთვი — ამ ზედაპირით შემოსაზღვრული სხეული.მაგალითი: ბირთვს, რომლის რადიუსია 6, აქვს მოცულობა 288π288\pi, ხოლო სფეროს ზედაპირი 144π144\pi.თავი: სივრცითი გეომეტრია და სხეულები
ბმული გრაფი
გრაფი, რომელშიც ნებისმიერი ორი წვეროდან მეორემდე მარშრუტით მისვლა შეიძლება.მაგალითი: ორი ცალკეული სამკუთხედი ბმული არაა: ერთიდან მეორეში ვერ გადავალთ.თავი: კომბინატორიკა და გრაფები
ბოლცანო–კოშის თეორემა
თუ უწყვეტი ფუნქცია სეგმენტის ბოლოებში სხვადასხვა ნიშნის მნიშვნელობას იღებს, სეგმენტის შიგნით ის ნულს გადაკვეთს.მაგალითი: f(x) = x³ + x − 1: f(0) = −1, f(1) = 1, ამიტომ ფესვი (0; 1)-შია.თავი: ზღვარი, წარმოებული და ინტეგრალი
ბრუნვითი სხეული
სხეული, რომელიც ბრტყელი ფიგურის წრფის გარშემო ბრუნვით მიიღება.მაგალითი: მართკუთხა სამკუთხედი კათეტის გარშემო ბრუნვით კონუსს იძლევა.თავი: სივრცითი გეომეტრია და სხეულები

Გ

გაბნევის დიაპაზონი
უდიდესი და უმცირესი რიცხვის სხვაობა; ის გვიჩვენებს, რამდენად შორს არიან ერთმანეთისგან ყველაზე ბოლო რიცხვები.მაგალითი: 3, 8, 12: დიაპაზონია 12 − 3 = 9.თავი: მონაცემები და სტატისტიკა
გადანაცვლება
რამდენიმე სხვადასხვა ელემენტის ყველა შესაძლო განლაგება რიგში.მაგალითი: 3 ელემენტი a,b,ca, b, c რიგში 3!=63! = 6 წესით დგება.თავი: კომბინატორიკა და გრაფები
გაერთიანება
ყველა ელემენტი, რომელიც ერთ ან მეორე სიმრავლეშია (ან ორივეში); იწერება A ∪ B.მაგალითი: {1, 2} ∪ {2, 3} = {1, 2, 3}.თავი: სიმრავლეები და მათემატიკური ლოგიკა
გაზომვა
სიდიდის შედარება ერთეულთან; შედეგი არის რიცხვი და ერთეული ერთად.მაგალითი: მაგიდის სიგრძე 120 სმ — ის 120-ჯერ მეტია 1 სმ-ზე.თავი: საზომი ერთეულები
გამონათქვამი
წინადადება, რომელიც ან ჭეშმარიტია, ან მცდარი.მაგალითი: „7 მარტივია“ ჭეშმარიტია; „9 მარტივია“ მცდარია.თავი: სიმრავლეები და მათემატიკური ლოგიკა
გამყოფი
რიცხვი, რომელზეც მოცემული რიცხვი ნაშთის გარეშე იყოფა.მაგალითი: 12-ის გამყოფებია 1, 2, 3, 4, 6, 12, რადგან 12 ÷ 4 = 3.თავი: რიცხვითი სიმრავლეები
განაყოფი
გაყოფის შედეგი; მრავალწევრების გაყოფისას ის მრავალწევრია.მაგალითი: x³ + 2x² − 5x + 1 გავყოთ (x − 2)-ზე: განაყოფია x² + 4x + 3, ნაშთი 7.თავი: მრავალწევრები და ალგებრული გამოსახულებები
განაყოფის ლოგარითმი
წესი: განაყოფის ლოგარითმი ტოლია გასაყოფისა და გამყოფის ლოგარითმების სხვაობის.მაგალითი: log₂(32 : 4) = log₂ 32 − log₂ 4 = 5 − 2 = 3.თავი: ლოგარითმი
განაწილების ფუნქცია
ფუნქცია, რომელიც ყოველი რიცხვისთვის გვიჩვენებს, რა შანსია, რომ წინასწარ უცნობი რიცხვი ამ რიცხვზე მეტი არ იქნება.მაგალითი: კამათელზე მოსული ქულისთვის 4-ზე მნიშვნელობაა 4 ÷ 6 = 2 ÷ 3 (შანსი, რომ მოვა 4 ან ნაკლები).თავი: ალბათობა
განსაზღვრის არე
ყველა ის xx, რომლისთვისაც გამოსახულებას აზრი აქვს (მნიშვნელი არ არის ნული, ლუწი ფესვქვეშ არ არის უარყოფითი, ლოგარითმის ქვეშ დადებითია).მაგალითი: 1x−3\dfrac{1}{x - 3}-ის განსაზღვრის არეა ყველა რიცხვი, გარდა x=3x = 3-ისა.თავი: განტოლებები, უტოლობები და სისტემები
განსაზღვრული ინტეგრალი
რიცხვი, რომელიც გვიჩვენებს ფუნქციის „დაგროვილ“ ზრდას a-დან b-მდე; დადებითი ფუნქციისთვის გრაფიკის ქვეშ ფართობია.მაგალითი: 3x²-ის ინტეგრალი 0-დან 2-მდე: 2³ − 0³ = 8.თავი: ზღვარი, წარმოებული და ინტეგრალი
განტოლებათა სისტემა
რამდენიმე განტოლება ერთად; ამონახსნი არის რიცხვთა წყვილი, რომელიც ყველა მათგანს აკმაყოფილებს.მაგალითი: სისტემა x+y=7x + y = 7, x−y=3x - y = 3 ამონახსნია (5;2)(5; 2).თავი: განტოლებები, უტოლობები და სისტემები
განტოლების ამონახსნი
რიცხვი, რომელიც უცნობის ადგილას ჩასმისას განტოლებას სწორ ტოლობად აქცევს; მას ფესვსაც ეძახიან.მაგალითი: განტოლებაში x+2=5x + 2 = 5 ამონახსნია x=3x = 3, რადგან 3+2=53 + 2 = 5.თავი: განტოლებები, უტოლობები და სისტემები
განუზღვრელობა
ისეთი სახის გამოსახულება (მაგალითად 0/0), რომლის მნიშვნელობა ჩასმით ვერ დგინდება და ჯერ გარდაქმნაა საჭირო.მაგალითი: (x² − 4)/(x − 2) x = 2-ზე გვაძლევს 0/0-ს; შეკვეცის შემდეგ x + 2 რჩება და ზღვარი 4-ია.თავი: ზღვარი, წარმოებული და ინტეგრალი
განუსაზღვრელი ინტეგრალი
ფუნქციის ყველა პირველადის ჩანაწერი: F(x) + C, სადაც C ნებისმიერი მუდმივია.მაგალითი: ∫ 2x dx = x² + C.თავი: ზღვარი, წარმოებული და ინტეგრალი
გარდაქმნა
წესი, რომელიც სიბრტყის (ან სივრცის) ყოველ წერტილს სხვა წერტილში გადაიყვანს.მაგალითი: წესი (x; y)→(x; −y)(x;\,y) \to (x;\,-y) წერტილს (3; −2)(3;\,-2) გადაიყვანს წერტილში (3; 2)(3;\,2).თავი: აგებები და გეომეტრიული გარდაქმნები
გარდაქმნათა კომპოზიცია
ორი გარდაქმნის თანმიმდევრული შესრულება: ჯერ პირველი, მერე მეორე.მაგალითი: ჯერ x=1x = 1 წრფის მიმართ, მერე x=4x = 4 წრფის მიმართ წერტილი (0; 2)(0;\,2) გადადის წერტილში (6; 2)(6;\,2).თავი: აგებები და გეომეტრიული გარდაქმნები
გაფანტულობის დიაგრამა
ნახაზი, რომელზეც ყოველი წყვილი ერთი წერტილია კოორდინატთა სიბრტყეზე.მაგალითი: წყვილი (3; 14) არის წერტილი, რომლის პირველი კოორდინატია 3, მეორე — 14.თავი: მონაცემები და სტატისტიკა
გეგმილი
დახრილის ფუძიდან მართობის ფუძემდე მონაკვეთი წრფეზე.მაგალითი: მართობი 8, დახრილი 10: გეგმილია √(100 − 64) = 6.თავი: წრფეები და კუთხეები
გეომეტრიული ალბათობა
შანსი იმისა, რომ შემთხვევით არჩეული წერტილი მოხვდება მოცემულ ნაწილში: ნაწილის სიგრძე ან ფართობი გაყოფილი მთელის სიგრძეზე ან ფართობზე.მაგალითი: კვადრატში (ფართობი 64) შიდა წრის ფართობი 4π: შანსია 4π ÷ 64.თავი: ალბათობა
გეომეტრიული პროგრესია
მიმდევრობა, სადაც ყოველი წევრი წინას ერთსა და იმავე არანულოვან რიცხვზე გამრავლებით მიიღება.მაგალითი: 2, 6, 18, 54, …: ყოველ ჯერზე ვამრავლებთ 3-ზე.თავი: მიმდევრობები და პროგრესიები
გეომეტრიული პროგრესიის მნიშვნელი
რიცხვი, რომელზეც ყოველ წევრს ვამრავლებთ შემდეგი წევრის მისაღებად (შემდეგი წევრი გაყოფილი წინა წევრზე).მაგალითი: 4, 2, 1, … პროგრესიაში მნიშვნელია 2 : 4 = 1/2.თავი: მიმდევრობები და პროგრესიები
გვერდითი ფესვი
ამონახსნი, რომელიც გარდაქმნის შემდეგ გაჩნდა, მაგრამ საწყის განტოლებას არ აკმაყოფილებს (ხშირად განსაზღვრის არეში არ შედის).მაგალითი: log₂(x − 1) + log₂(x + 1) = 3: x² = 9 გვაძლევს x = 3 და x = −3; x = −3 გვერდითი ფესვია, რადგან log₂(−4) არ არსებობს.თავი: ლოგარითმი
გრაფი
წერტილების (წვეროების) და მათ შორის ხაზების (წიბოების) სქემა.მაგალითი: ხუთი ქალაქი და მათ შორის არსებული გზები გრაფს ქმნის: 5 წვერო და გზათა რაოდენობის ტოლი წიბო.თავი: კომბინატორიკა და გრაფები
გრაფიკის მხები
წრფე, რომელიც გრაფიკს წერტილში „ეხება“ და მის გასწვრივ ისევე მიემართება, როგორც გრაფიკი; მისი დახრილობაა წარმოებული.მაგალითი: y = x²-ის მხები x = 1-ზე: y = 2x − 1.თავი: ზღვარი, წარმოებული და ინტეგრალი
გრაფის შემოვლა
მარშრუტი, რომელიც გრაფის ყველა წიბოს ზუსტად ერთხელ გადის.მაგალითი: გრაფს 2 კენტი წვეროთი შემოვლა აქვს: ერთი მათგანიდან იწყება, მეორეში მთავრდება.თავი: კომბინატორიკა და გრაფები

Დ

დაგროვილი სიხშირე
რამდენი რიცხვია მოცემულ ჯგუფში და ყველა მასზე წინა ჯგუფში ერთად.მაგალითი: ჯგუფებში 3, 5, 2 რიცხვია: დაგროვილი რაოდენობებია 3, 8, 10.თავი: მონაცემები და სტატისტიკა
დაგროვილი ფარდობითი სიხშირე
მთელი სიის რა წილია მოცემულ ჯგუფში და მასზე წინა ყველა ჯგუფში ერთად. ბოლო ჯგუფისთვის ის ყოველთვის 1-ია.მაგალითი: 10-დან პირველ ორ ჯგუფში 8 რიცხვია: წილი 0,8.თავი: მონაცემები და სტატისტიკა
დამატება
ყველა ის ელემენტი უნივერსალური სიმრავლიდან, რომელიც მოცემულ სიმრავლეში არ არის.მაგალითი: U = {1, ..., 5}, A = {1, 2}: A-ს დამატებაა {3, 4, 5}.თავი: სიმრავლეები და მათემატიკური ლოგიკა
დამოუკიდებელი ხდომილობები
ორი რამ, რომელთაგან ერთის მოხდენა მეორის შანსს არ ცვლის.მაგალითი: ორი სხვადასხვა მონეტის აგდება: ერთის შედეგი მეორეზე არ მოქმედებს.თავი: ალბათობა
დამხმარე კუთხე
კუთხე φ, რომლითაც a sin x + b cos x გამოსახულება იწერება R sin(x + φ) სახით, სადაც R = √(a² + b²).მაგალითი: 3 sin x + 4 cos x = 5 sin(x + φ), ამიტომ მისი უდიდესი მნიშვნელობაა 5.თავი: ტრიგონომეტრია
დაყვანის ფორმულები
ფორმულები, რომლებიც π/2, π, 3π/2 ან 2π-ს გამოკლებული ან დამატებული კუთხის ფუნქციას მახვილი კუთხის ფუნქციად აქცევს.მაგალითი: sin(π − α) = sin α; cos(π/2 + α) = −sin α.თავი: ტრიგონომეტრია
დაწყვილებული მონაცემები
წყვილები, სადაც ერთი ობიექტისთვის ორი რიცხვია გაზომილი.მაგალითი: მოსწავლე: სწავლის 3 საათი და 14 ქულა — წყვილი (3; 14).თავი: მონაცემები და სტატისტიკა
დახრილი
მონაკვეთი წერტილიდან წრფის რომელიმე წერტილამდე, რომელიც მართობი არ არის; ის მართობზე გრძელია.მაგალითი: მართობი 8 სმ-ია, დახრილი — 10 სმ.თავი: წრფეები და კუთხეები
დახრილობა
რიცხვი kk განტოლებაში y=kx+by = kx + b; გვიჩვენებს, რამდენით იზრდება yy, როცა xx 1-ით იზრდება.მაგალითი: წრფე y=3x−4y = 3x - 4-ის დახრილობაა 3.თავი: კოორდინატები, ვექტორები და ანალიზური გეომეტრია
დეკარტული ნამრავლი
ყველა დალაგებული წყვილი (a, b), სადაც a პირველი სიმრავლიდანაა, b — მეორედან.მაგალითი: {1, 2} × {x} = {(1, x), (2, x)}.თავი: სიმრავლეები და მათემატიკური ლოგიკა
დიაგონალი
მონაკვეთი, რომელიც მრავალკუთხედის ორ არამეზობელ წვეროს აერთებს.მაგალითი: ათკუთხედში 10 · 7 ÷ 2 = 35 დიაგონალია.თავი: ოთხკუთხედები და მრავალკუთხედები
დიამეტრი
ცენტრზე გამავალი ქორდა; ის რადიუსზე ორჯერ გრძელია და წრეწირის უდიდესი ქორდაა.მაგალითი: რადიუსი 7-ის შემთხვევაში დიამეტრია 2⋅7=142 \cdot 7 = 14.თავი: წრეწირი და წრე
დირექტრისა
წრფე, რომლის მიმართაც განისაზღვრება მეორე რიგის წირი; პარაბოლისთვის ეს წრფეა x=−p2x = -\dfrac{p}{2}.მაგალითი: პარაბოლა y2=8xy^2 = 8x-ის დირექტრისაა x=−2x = -2.თავი: კოორდინატები, ვექტორები და ანალიზური გეომეტრია
დისკრიმინანტი
რიცხვი D=b2−4acD = b^2 - 4ac, რომლის ნიშანი გვეუბნება, რამდენი ფესვი აქვს კვადრატულ განტოლებას.მაგალითი: x2−6x+5=0x^2 - 6x + 5 = 0-ში D=36−20=16>0D = 36 - 20 = 16 > 0, ამიტომ ორი ფესვია.თავი: განტოლებები, უტოლობები და სისტემები
დისპერსია
რიცხვი, რომელიც გვიჩვენებს, რამდენად არიან რიცხვები გაფანტული თავიანთი „შუა“ მნიშვნელობის გარშემო (ჯამი გაყოფილი რაოდენობაზე): ყოველი რიცხვის სხვაობას ამ შუა მნიშვნელობასთან ვაკვადრატებთ, ვაჯამებთ და ვყოფთ რიცხვების რაოდენობაზე.მაგალითი: 2 და 6: საშუალო 4, სხვაობები ±2, კვადრატები 4 და 4, დისპერსია 4.თავი: მონაცემები და სტატისტიკა

Ე

ევკლიდეს ალგორითმი
უსგ-ის პოვნის გზა: დიდ რიცხვს ვყოფთ პატარაზე, შემდეგ პატარას — ნაშთზე და ასე ვაგრძელებთ, სანამ ნაშთი 0 არ გახდება.მაგალითი: უსგ(84, 126): 126 = 1 × 84 + 42, 84 = 2 × 42 + 0; პასუხია 42.თავი: რიცხვითი სიმრავლეები
ევკლიდური გეომეტრია
ჩვეულებრივი გეომეტრია სიბრტყეზე, სადაც წრფის გარეთ მდებარე წერტილზე წრფის პარალელური ზუსტად ერთი წრფე გადის.მაგალითი: სამკუთხედის კუთხეთა ჯამი აქ ყოველთვის 180°180°-ია.თავი: აგებები და გეომეტრიული გარდაქმნები
ეილერის მახასიათებელი
რიცხვი V−E+FV - E + F (წვეროები მინუს წიბოები პლუს წახნაგები) ბრტყელი გრაფისთვის; ის ყოველთვის 2-ია.მაგალითი: კუბის ჩონჩხისთვის 8−12+6=28 - 12 + 6 = 2.თავი: კომბინატორიკა და გრაფები
ეილერის ფორმულა
ამოზნექილ მრავალწახნაგაში წვეროების რიცხვს გამოკლებული წიბოების რიცხვი და მიმატებული წახნაგების რიცხვი 2-ს უდრის.მაგალითი: კუბში 8−12+6=28 - 12 + 6 = 2.თავი: სივრცითი გეომეტრია და სხეულები
ელემენტარულ ხდომილობათა სივრცე
ქმედების ყველა შესაძლო შედეგის სიმრავლე, რომელიც სხვა შედეგებად აღარ იშლება.მაგალითი: კამათლისთვის ის არის {1, 2, 3, 4, 5, 6}.თავი: ალბათობა
ელემენტი
ობიექტი, რომელიც სიმრავლეში შედის; იწერება a ∈ A.მაგალითი: 2 ∈ {1, 2, 3}, მაგრამ 4 ∉ {1, 2, 3}.თავი: სიმრავლეები და მათემატიკური ლოგიკა
ელიფსი
წირი, რომლის ყოველი წერტილიდან ორ ფოკუსამდე მანძილების ჯამი ერთი და იგივეა.მაგალითი: x225+y29=1\dfrac{x^2}{25} + \dfrac{y^2}{9} = 1 — ელიფსი ფოკუსებით (±4; 0)(\pm 4;\,0).თავი: კოორდინატები, ვექტორები და ანალიზური გეომეტრია
ელიფსური გეომეტრია
გეომეტრია სფეროზე, სადაც „წრფეები“ უდიდესი წრეწირებია და პარალელური წრფეები არ არსებობს.მაგალითი: სფეროზე სამკუთხედს კუთხეებით 90°90°, 90°90°, 90°90° კუთხეთა ჯამი 270°270°-ია.თავი: აგებები და გეომეტრიული გარდაქმნები
ერთეული
სიდიდის სტანდარტული ზომა, რომელთანაც სხვა სიდიდეებს ვადარებთ.მაგალითი: სიგრძის ერთეულებია მეტრი, სანტიმეტრი, კილომეტრი.თავი: საზომი ერთეულები
ერთეულოვანი კვადრატი
კვადრატი, რომლის გვერდია 1; მისი ფართობი 1-ია და მასთან ვადარებთ სხვა ფიგურების ფართობს.მაგალითი: 1 სმ გვერდიანი კვადრატის ფართობია 1 სმ².თავი: ბრტყელი ფიგურების ფართობი
ერთეულოვანი წრეწირი
წრეწირი, რომლის ცენტრი კოორდინატთა სათავეა და რადიუსი 1-ია; მასზე ვზომავთ კუთხეებს და ვპოულობთ სინუსსა და კოსინუსს.მაგალითი: კუთხე 90°-ზე წერტილი (1; 0) გადადის წერტილში (0; 1).თავი: ტრიგონომეტრია
ექსცენტრისიტეტი
რიცხვი e=cae = \dfrac{c}{a}, რომელიც გვიჩვენებს, რამდენად არის გაჭიმული ელიფსი ან ჰიპერბოლა.მაგალითი: ელიფსისთვის a=5a = 5, c=4c = 4: e=45e = \dfrac{4}{5}.თავი: კოორდინატები, ვექტორები და ანალიზური გეომეტრია
ექსცესი
რამდენით აღემატება სფეროზე სამკუთხედის კუთხეთა ჯამი 180°180°-ს; ის ფართობს განსაზღვრავს.მაგალითი: კუთხეებით 80°80°, 70°70°, 50°50° ექსცესია 200°−180°=20°200° - 180° = 20°, ანუ π9\dfrac{\pi}{9} რადიანი.თავი: აგებები და გეომეტრიული გარდაქმნები

Ვ

ვენის დიაგრამა
სიმრავლეების გამოსახვა წრეებით მართკუთხედის შიგნით; წრეების გადაფარებული არე არის თანაკვეთა.მაგალითი: ორი წრე: მათი საერთო არე მოსწავლეებია, რომლებიც ორივე წრეში დადიან.თავი: სიმრავლეები და მათემატიკური ლოგიკა
ვერტიკალური კუთხეები
ორი წრფის გადაკვეთისას მიღებული მოპირდაპირე კუთხეები; ისინი ტოლია.მაგალითი: თუ ერთი კუთხე 70°-ია, მისი ვერტიკალური კუთხეც 70°-ია.თავი: წრფეები და კუთხეები
ვექტორი
მიმართული მონაკვეთი: აქვს სიგრძე და მიმართულება.მაგალითი: A(1; 2)A(1;\,2)-დან B(4; 6)B(4;\,6)-მდე ვექტორია AB→=(3; 4)\overrightarrow{AB} = (3;\,4), სიგრძე 5.თავი: კოორდინატები, ვექტორები და ანალიზური გეომეტრია
ვექტორული ნამრავლი
ორი ვექტორის ნამრავლი, რომლის შედეგი ვექტორია; ის ორივე ვექტორის მართობულია, სიგრძე კი მათზე აგებული პარალელოგრამის ფართობია.მაგალითი: (1; 0; 0)×(0; 1; 0)=(0; 0; 1)(1;\,0;\,0) \times (0;\,1;\,0) = (0;\,0;\,1).თავი: კოორდინატები, ვექტორები და ანალიზური გეომეტრია
ვიეტის თეორემა
კვადრატული განტოლების ფესვების ჯამი და ნამრავლი პირდაპირ კოეფიციენტებიდან გამოითვლება: x1+x2=−bax_1 + x_2 = -\dfrac{b}{a}, x1x2=cax_1 x_2 = \dfrac{c}{a}.მაგალითი: x2−7x+12=0x^2 - 7x + 12 = 0-ში ჯამი 7-ია, ნამრავლი 12; ფესვებია 3 და 4.თავი: განტოლებები, უტოლობები და სისტემები

Ზ

ზოგადმართებული გამონათქვამი
გამონათქვამი, რომელიც ცვლადების ყველა მნიშვნელობისას ჭეშმარიტია.მაგალითი: (A ∧ B) ⇒ A ყოველთვის ჭეშმარიტია.თავი: სიმრავლეები და მათემატიკური ლოგიკა
ზრდადი მიმდევრობა
მიმდევრობა, რომლის ყოველი შემდეგი წევრი წინაზე მეტია ყველა ნომრისთვის.მაგალითი: (2n − 1)/(n + 1): 0,5; 1; 1,25; … ყოველი წევრი წინაზე მეტია.თავი: მიმდევრობები და პროგრესიები
ზრდადი ფუნქცია
ფუნქცია, რომლის მნიშვნელობა არგუმენტის გაზრდისას იზრდება; გრაფიკი მარცხნიდან მარჯვნივ მაღლა მიდის.მაგალითი: y=2x+1y = 2x + 1 ზრდადია: x=1x = 1-ზე y=3y = 3, x=2x = 2-ზე y=5y = 5.თავი: ასახვა და ფუნქცია
ზრდადობისა და კლებადობის შუალედები
შუალედები, სადაც წარმოებული დადებითია (ფუნქცია იზრდება) ან უარყოფითია (ფუნქცია მცირდება).მაგალითი: x² − 4x: წარმოებული 2x − 4; ფუნქცია კლებადია x < 2-ზე და ზრდადია x > 2-ზე.თავი: ზღვარი, წარმოებული და ინტეგრალი

Თ

თავისუფალი წევრი
მრავალწევრის წევრი, რომელშიც ცვლადი არ არის; ის მრავალწევრის მნიშვნელობაა x = 0-ზე.მაგალითი: 2x³ − 3x² + x − 5-ში თავისუფალი წევრია −5.თავი: მრავალწევრები და ალგებრული გამოსახულებები
თალესის თეორემა
თუ სამკუთხედის გვერდის პარალელური წრფე მის სხვა ორ გვერდს კვეთს, ეს გვერდები პროპორციულ ნაწილებად იყოფა.მაგალითი: DE ∥ BC, AD = 3, DB = 5, AE = 6: 3 : 5 = 6 : EC, ამიტომ EC = 10.თავი: სამკუთხედი და მსგავსება
თანაკვეთა
საერთო ელემენტები, რომლებიც ორივე სიმრავლეშია; იწერება A ∩ B.მაგალითი: {1, 2, 3} ∩ {2, 3, 4} = {2, 3}.თავი: სიმრავლეები და მათემატიკური ლოგიკა

Ი

იზომორფული გრაფები
ორი გრაფი, რომელთაგან ერთის წვეროების გადანომვრით მეორე მიიღება.მაგალითი: ორი ოთხკუთხედი დიაგონალით იზომორფულია, თუ წვეროებს ისე შევუსაბამებთ, რომ წიბოები წიბოებს ემთხვევა.თავი: კომბინატორიკა და გრაფები
იმპლიკაცია
გამონათქვამი „თუ p, მაშინ q“; ის მცდარია მხოლოდ მაშინ, როცა p ჭეშმარიტია, q კი მცდარი.მაგალითი: „თუ 2 + 2 = 5, მაშინ 3 ლუწია“ ჭეშმარიტია, რადგან პირობა მცდარია.თავი: სიმრავლეები და მათემატიკური ლოგიკა
ინექცია
ასახვა, რომელშიც სხვადასხვა არგუმენტს სხვადასხვა მნიშვნელობა შეესაბამება.მაგალითი: y=2x+1y = 2x + 1 ინექციაა; y=x2y = x^2 არ არის, რადგან f(−1)=f(1)=1f(-1) = f(1) = 1.თავი: ასახვა და ფუნქცია
ინტერვალთა მეთოდი
უტოლობის ამოხსნის ხერხი: რიცხვთა წრფეზე აღვნიშნავთ მრიცხველისა და მნიშვნელის ნულებს და თითო შუალედში ვამოწმებთ ნიშანს.მაგალითი: x−1x+2≤0\dfrac{x - 1}{x + 2} \le 0-ში ნულებია −2-2 და 11; შუალედ (−2;1)(-2; 1)-ში გამოსახულება უარყოფითია.თავი: განტოლებები, უტოლობები და სისტემები
ინციდენტურობის ცხრილი
ცხრილი, რომლის სტრიქონები წვეროებია, სვეტები — წიბოები, და 1 აჩვენებს, რომელი წვეროა ამ წიბოს ბოლო.მაგალითი: 4 წვეროსა და 5 წიბოს შემთხვევაში ცხრილი 4imes54 imes 5-ია და მასში 2imes5=102 imes 5 = 10 ერთიანია.თავი: კომბინატორიკა და გრაფები
ირაციონალობის მოცილება მნიშვნელიდან
წილადის გარდაქმნა ისე, რომ მნიშვნელში ფესვი აღარ დარჩეს; ამისთვის მრიცხველსა და მნიშვნელს ერთსა და იმავე რიცხვზე ვამრავლებთ.მაგალითი: 1/√2 = (1 · √2) / (√2 · √2) = √2/2.თავი: ხარისხი და ფესვი
ირაციონალური განტოლება
განტოლება, რომელშიც უცნობი ფესვის ნიშნის ქვეშაა.მაგალითი: x+2=x\sqrt{x + 2} = x ირაციონალური განტოლებაა; მისი ამონახსნია x=2x = 2.თავი: განტოლებები, უტოლობები და სისტემები
ირაციონალური რიცხვი
რიცხვი, რომელიც წილადად არ ჩაიწერება; მისი ათწილადი უსასრულოა და არ მეორდება.მაგალითი: √2 = 1,41421...; π = 3,14159...თავი: რიცხვითი სიმრავლეები

Კ

კათეტი
მართკუთხა სამკუთხედის გვერდი, რომელიც მართ კუთხეს ქმნის.მაგალითი: სამკუთხედში 3, 4, 5 კათეტებია 3 და 4.თავი: სამკუთხედი და მსგავსება
კენტი ფუნქცია
ფუნქცია, რომელიც −x-x-ზე საპირისპირო მნიშვნელობას იღებს: f(−x)=−f(x)f(-x) = -f(x); გრაფიკი კოორდინატთა სათავის მიმართ სიმეტრიულია.მაგალითი: f(x)=x3f(x) = x^3: f(−2)=−8=−f(2)f(-2) = -8 = -f(2).თავი: ასახვა და ფუნქცია
კვადრატი
ოთხკუთხედი, რომელსაც ყველა გვერდი და ყველა კუთხე ტოლი აქვს; ერთდროულად რომბიცაა და მართკუთხედიც.მაგალითი: გვერდი 8: დიაგონალია 8√2.თავი: ოთხკუთხედები და მრავალკუთხედები
კვადრატული სამწევრი
გამოსახულება ax² + bx + c სახით, სადაც a ≠ 0.მაგალითი: x² − 7x + 10 = (x − 2)(x − 5); ფესვებია 2 და 5.თავი: მრავალწევრები და ალგებრული გამოსახულებები
კვადრატული ფესვი
მეორე ხარისხის ფესვი: არაუარყოფითი რიცხვი, რომლის კვადრატი მოცემული რიცხვის ტოლია.მაგალითი: √81 = 9, რადგან 9^2 = 81.თავი: ხარისხი და ფესვი
კვანტორი
სიტყვები „ყოველი“ (∀) და „არსებობს“ (∃), რომლებითაც ვამბობთ, რამდენ ელემენტზე სრულდება პირობა.მაგალითი: „არსებობს მარტივი ლუწი რიცხვი“ — მართლაც, 2.თავი: სიმრავლეები და მათემატიკური ლოგიკა
კვეთა
სხეულისა და სიბრტყის საერთო ნაწილი.მაგალითი: ბირთვის ნებისმიერი კვეთა წრეა; კუბის კვეთა შეიძლება ექვსკუთხედი იყოს.თავი: სივრცითი გეომეტრია და სხეულები
კიდურა წევრები
პროპორციის პირველი და ბოლო რიცხვი.მაგალითი: პროპორციაში 2 : 3 = 4 : 6 კიდურა წევრებია 2 და 6.თავი: პროპორცია და პროცენტი
კლებადი ფუნქცია
ფუნქცია, რომლის მნიშვნელობა არგუმენტის გაზრდისას მცირდება; გრაფიკი მარცხნიდან მარჯვნივ ქვემოთ მიდის.მაგალითი: y=−3xy = -3x კლებადია: x=1x = 1-ზე y=−3y = -3, x=2x = 2-ზე y=−6y = -6.თავი: ასახვა და ფუნქცია
კოლინეარული ვექტორები
ვექტორები, რომლებიც ერთ ან პარალელურ წრფეებზე დევს; ერთი მეორისგან რიცხვზე გამრავლებით მიიღება.მაგალითი: (2; −4; 6)(2;\,-4;\,6) და (−1; 2; −3)(-1;\,2;\,-3) კოლინეარულია: პირველი ტოლია მეორის გამრავლებული −2-2-ზე.თავი: კოორდინატები, ვექტორები და ანალიზური გეომეტრია
კომპლანარული ვექტორები
სამი ვექტორი, რომლებიც ერთ ან პარალელურ სიბრტყეებზე დევს.მაგალითი: (1; 2; 3)(1;\,2;\,3), (2; −1; 1)(2;\,-1;\,1), (4; 3; 7)(4;\,3;\,7) კომპლანარულია, რადგან მესამე ტოლია 2a⃗+b⃗2\vec{a} + \vec{b}-ის.თავი: კოორდინატები, ვექტორები და ანალიზური გეომეტრია
კომპლექსური რიცხვი
რიცხვი სახით a + bi, სადაც a და b ჩვეულებრივი (ნამდვილი) რიცხვებია.მაგალითი: 3 − 4i: ნამდვილი ნაწილი 3-ია, წარმოსახვითი ნაწილი −4.თავი: კომპლექსური რიცხვები
კომპლექსური რიცხვის არგუმენტი
კუთხე დადებით ნამდვილ ნახევარღერძსა და რიცხვის წერტილისკენ მიმართულ ვექტორს შორის, საათის ისრის საწინააღმდეგოდ.მაგალითი: −1 − i რიცხვის არგუმენტია 5π/4 (225°).თავი: კომპლექსური რიცხვები
კომპლექსური რიცხვის მოდული
მანძილი სათავიდან იმ წერტილამდე, რომელიც რიცხვს სიბრტყეზე შეესაბამება: |a + bi| = √(a² + b²).მაგალითი: |3 − 4i| = √(9 + 16) = 5.თავი: კომპლექსური რიცხვები
კონტრაპოზიციური გამონათქვამი
დებულება „თუ არა q, მაშინ არა p“ — ის ტოლფასია დებულების „თუ p, მაშინ q“.მაგალითი: „თუ 6-ზე იყოფა, 3-ზე იყოფა“ — კონტრაპოზიციური: „თუ 3-ზე არ იყოფა, 6-ზე არ იყოფა“.თავი: სიმრავლეები და მათემატიკური ლოგიკა
კონტრმაგალითი
ერთი კონკრეტული შემთხვევა, რომელიც აჩვენებს, რომ დებულება „ყოველთვის“ მცდარია.მაგალითი: „ყოველი მარტივი რიცხვი კენტია“: კონტრმაგალითია 2.თავი: სიმრავლეები და მათემატიკური ლოგიკა
კონცენტრაცია
ხსნარში ნივთიერების მასის წილი, ჩვეულებრივ პროცენტებში.მაგალითი: 300 გ ხსნარში 36 გ მარილია: 36 ÷ 300 = 0,12, ანუ კონცენტრაცია 12%.თავი: პროპორცია და პროცენტი
კოორდინატთა მეოთხედი
სიბრტყის ოთხი ნაწილიდან თითოეული, რომლებსაც ღერძები ყოფს; კუთხის ნიშნებს სწორედ მეოთხედი განსაზღვრავს.მაგალითი: 150° მეორე მეოთხედშია (90°-სა და 180°-ს შორის), იქ სინუსი დადებითია, კოსინუსი უარყოფითი.თავი: ტრიგონომეტრია
კორელაცია
კავშირი ორ რიცხვად გაზომილ სიდიდეს შორის: როცა ერთი იზრდება, მეორე ხშირად იზრდება (დადებითი) ან მცირდება (უარყოფითი).მაგალითი: რაც უფრო ძველია მანქანა, მით ხშირად უფრო იაფია: კავშირი უარყოფითია.თავი: მონაცემები და სტატისტიკა
კორელაციის კოეფიციენტი
რიცხვი −1-დან 1-მდე, რომელიც გვიჩვენებს, რამდენად ახლოს არიან წერტილები ერთ წრფესთან და ეს წრფე ზრდადია თუ კლებადი.მაგალითი: 0,9 ნიშნავს ძლიერ ზრდად კავშირს, −0,9 — ძლიერ კლებადს, 0 — წრფივი კავშირი არ ჩანს.თავი: მონაცემები და სტატისტიკა
კოსინუსების თეორემა
გვერდის კვადრატი უდრის დანარჩენი ორი გვერდის კვადრატების ჯამს მინუს ამ გვერდების ორმაგი ნამრავლი მათ შორის კუთხის კოსინუსზე.მაგალითი: a = 7, b = 8, γ = 60°: c² = 49 + 64 − 56 = 57.თავი: სამკუთხედი და მსგავსება
კოსინუსი
ერთეულოვან წრეწირზე ბრუნვით მიღებული წერტილის აბსცისა (მანძილი მარჯვნივ ან მარცხნივ).მაგალითი: 90°-ზე წერტილი (0; 1) არის, ამიტომ cos 90° = 0; 180°-ზე წერტილი (−1; 0) არის, cos 180° = −1.თავი: ტრიგონომეტრია
კოტანგენსი
კოსინუსის შეფარდება სინუსთან; არ არსებობს, როცა სინუსი ნულია.მაგალითი: ctg 45° = 1; ctg 90° = 0 ÷ 1 = 0.თავი: ტრიგონომეტრია
კრებადი მიმდევრობა
მიმდევრობა, რომელსაც ზღვარი აქვს. თუ ზღვარი არ აქვს, მიმდევრობა განშლადია.მაგალითი: (n + 1)/n კრებადია (ზღვარი 1); 1, −1, 1, −1, … განშლადია.თავი: მიმდევრობები და პროგრესიები
კრიტიკული წერტილი
წერტილი, სადაც წარმოებული ნულია ან არ არსებობს; ექსტრემუმს მხოლოდ ასეთ წერტილებში ვეძებთ.მაგალითი: f(x) = x³ − 3x²: f' = 3x(x − 2) და კრიტიკული წერტილებია 0 და 2.თავი: ზღვარი, წარმოებული და ინტეგრალი
კუბური ფესვი
მესამე ხარისხის ფესვი: რიცხვი, რომლის კუბი მოცემული რიცხვის ტოლია; უარყოფითი რიცხვიდანაც არსებობს.მაგალითი: ∛(−27) = −3, რადგან (−3)^3 = −27.თავი: ხარისხი და ფესვი
კუთხის ბისექტრისა
სხივი კუთხის წვეროდან, რომელიც კუთხეს ორ ტოლ ნაწილად ყოფს.მაგალითი: 80°-იანი კუთხის ბისექტრისა მას ყოფს 40° და 40°-ად.თავი: წრფეები და კუთხეები

Ლ

ლიტრი
სითხის მოცულობის ერთეული: კუბის მოცულობა, რომლის წიბო 1 დმ-ია.მაგალითი: 1 ლ = 1 დმ³ = 1000 სმ³.თავი: საზომი ერთეულები
ლოგარითმი
მაჩვენებელი, რომლითაც ფუძე უნდა ავიყვანოთ ხარისხში, რომ მივიღოთ მოცემული რიცხვი.მაგალითი: log₂ 8 = 3, რადგან 2³ = 8.თავი: ლოგარითმი
ლოგარითმის განსაზღვრის არე
ყველა ის x, რომლისთვისაც ლოგარითმის გამოსახულებას აზრი აქვს: ქვეშა რიცხვი დადებითია, ფუძე დადებითია და 1-ის ტოლი არ არის.მაგალითი: log₂(x − 1)-ისთვის საჭიროა x − 1 > 0, ანუ x > 1.თავი: ლოგარითმი
ლოგარითმის ფუძე
რიცხვი, რომელიც ლოგარითმის ჩანაწერში ქვემოთ წერია; ის დადებითია და 1-ის ტოლი არ არის.მაგალითი: log₃ 81-ში ფუძეა 3: 3 × 3 × 3 × 3 = 81, ამიტომ log₃ 81 = 4.თავი: ლოგარითმი
ლოგარითმის ქვეშა რიცხვი
რიცხვი, რომლის ლოგარითმსაც ვპოულობთ; ის მხოლოდ დადებითი შეიძლება იყოს.მაგალითი: log₂ 16-ში ქვეშა რიცხვია 16. log₂(−4) არ არსებობს, რადგან 2 ნებისმიერ ხარისხში დადებითია.თავი: ლოგარითმი
ლოგარითმული განტოლება
განტოლება, სადაც უცნობი ლოგარითმის ქვეშაა.მაგალითი: log₂ x = 3 განტოლებაში x = 2³ = 8.თავი: ლოგარითმი
ლოგარითმული უტოლობა
უტოლობა, სადაც უცნობი ლოგარითმის ქვეშაა; ფუძე 0-სა და 1-ს შორისაა — უტოლობის ნიშანი იცვლება.მაგალითი: log₂(x − 1) < 3 გვაძლევს 0 < x − 1 < 8, ანუ 1 < x < 9.თავი: ლოგარითმი
ლოგარითმული ფუნქცია
ფუნქცია y = log_a x, განსაზღვრული დადებით x-ებზე; ფუძე 1-ზე მეტია — ზრდადია, ფუძე 0-სა და 1-ს შორისაა — კლებადია.მაგალითი: y = log₂ x ზრდადია: log₂ 4 = 2, log₂ 8 = 3. ფუძით 0,5 ლოგარითმი კლებადია: 4-ის ლოგარითმია −2, 8-ის ლოგარითმია −3.თავი: ლოგარითმი
ლოკალური ექსტრემუმი
წერტილი, სადაც ფუნქციის მნიშვნელობა მახლობელ წერტილებზე ყველაზე დიდია (მაქსიმუმი) ან ყველაზე პატარაა (მინიმუმი).მაგალითი: x³ − 3x²-ზე x = 0 მაქსიმუმია (მნიშვნელობა 0), x = 2 — მინიმუმი (მნიშვნელობა −4).თავი: ზღვარი, წარმოებული და ინტეგრალი
ლუწი ფუნქცია
ფუნქცია, რომელიც xx-სა და −x-x-ზე ერთსა და იმავე მნიშვნელობას იღებს: f(−x)=f(x)f(-x) = f(x); გრაფიკი OyOy ღერძის მიმართ სიმეტრიულია.მაგალითი: f(x)=x2f(x) = x^2: f(−3)=f(3)=9f(-3) = f(3) = 9.თავი: ასახვა და ფუნქცია

Მ

მათემატიკური ინდუქცია
დამტკიცების მეთოდი: ვამოწმებთ პირველ შემთხვევას (ბაზა) და ვამტკიცებთ, რომ k-ზე სიმართლიდან k + 1-ზეც გამომდინარეობს (ნაბიჯი).მაგალითი: 1 + 3 + ... + (2n − 1) = n²: n = 1-ზე 1 = 1²; k → k + 1: k² + (2k + 1) = (k + 1)².თავი: სიმრავლეები და მათემატიკური ლოგიკა
მათემატიკური ლოდინი
რიცხვი, რომლის მნიშვნელობა წინასწარ უცნობია, საშუალოდ რას გვაძლევს, თუ ქმედებას ძალიან ბევრჯერ გავიმეორებთ: ყოველ შესაძლო მნიშვნელობას ვამრავლებთ მის შანსზე და ვაჯამებთ.მაგალითი: კამათლისთვის: (1 + 2 + 3 + 4 + 5 + 6) ÷ 6 = 3,5.თავი: ალბათობა
მამრავლებად დაშლა
ჯამის ან სხვაობის ჩაწერა ნამრავლის სახით.მაგალითი: x² − 9 = (x − 3)(x + 3).თავი: მრავალწევრები და ალგებრული გამოსახულებები
მართი პრიზმა
პრიზმა, რომლის გვერდითი წიბოები ფუძეზე მართობულია.მაგალითი: მართი პრიზმის გვერდითი წიბო სიმაღლეა: თუ ფუძის პერიმეტრია 24 და სიმაღლე 5, გვერდითი ზედაპირია 24×5=12024 \times 5 = 120.თავი: სივრცითი გეომეტრია და სხეულები
მართკუთხედი
პარალელოგრამი, რომლის ყველა კუთხე მართია; დიაგონალები ტოლია.მაგალითი: გვერდები 9 და 12: დიაგონალია 15.თავი: ოთხკუთხედები და მრავალკუთხედები
მართობი
მონაკვეთი წერტილიდან წრფემდე, რომელიც წრფესთან მართ კუთხეს ქმნის; ის ამ წერტილიდან წრფემდე უმოკლესი გზაა.მაგალითი: ბოძიდან გზამდე უმოკლესი მანძილი 8 მ-ია.თავი: წრფეები და კუთხეები
მარტივ მამრავლებად დაშლა
რიცხვის ჩაწერა მარტივი რიცხვების ნამრავლის სახით.მაგალითი: 360 = 2 × 2 × 2 × 3 × 3 × 5 = 2³ × 3² × 5.თავი: რიცხვითი სიმრავლეები
მარტივი პროცენტი
პროცენტის დარიცხვა, როცა ყოველ წელს პროცენტი საწყისი თანხიდან ითვლება.მაგალითი: 1000 ლარი, 10%, 3 წელი: 1000 + 3 · 100 = 1300 ლარი.თავი: პროპორცია და პროცენტი
მარტივი რიცხვი
ნატურალური რიცხვი, რომელსაც ზუსტად ორი გამყოფი აქვს: 1 და თვითონ.მაგალითი: 7 მარტივია (გამყოფები 1 და 7); 9 არა, რადგან 9 = 3 × 3.თავი: რიცხვითი სიმრავლეები
მარშრუტი
წვეროების და მათ შემაერთებელი წიბოების მიმდევრობა, რომლითაც გრაფში ვიმოძრავებთ.მაგალითი: მარშრუტი A,B,C,DA, B, C, D სამი წიბოსგან შედგება: ABAB, BCBC, CDCD; სიგრძე 3-ია.თავი: კომბინატორიკა და გრაფები
მასშტაბი
გეგმაზე ან რუკაზე სიგრძის შეფარდება ნამდვილ სიგრძესთან.მაგალითი: მასშტაბი 1 : 2000 ნიშნავს, რომ 1 სმ გეგმაზე არის 2000 სმ, ანუ 20 მ ნამდვილად.თავი: პროპორცია და პროცენტი
მაჩვენებელი
რიცხვი, რომელიც გვიჩვენებს, რამდენჯერ ვამრავლებთ ფუძეს.მაგალითი: ხარისხში 2^4 მაჩვენებელია 4: ორი ოთხჯერ მრავლდება.თავი: ხარისხი და ფესვი
მაჩვენებლიანი განტოლება
განტოლება, რომელშიც უცნობი ხარისხის მაჩვენებელშია.მაგალითი: 2x+1=322^{x + 1} = 32: 32=2532 = 2^5, ამიტომ x+1=5x + 1 = 5 და x=4x = 4.თავი: განტოლებები, უტოლობები და სისტემები
მედიანა
ის რიცხვი, რომელიც შუაში დგება, როცა რიცხვებს პატარიდან დიდისკენ ვალაგებთ; თუ რიცხვების რაოდენობა ლუწია, ორი შუა რიცხვის ჯამის ნახევარს ვიღებთ.მაგალითი: 1, 3, 9 — შუაში 3 დგას. 1, 3, 5, 9 — შუაში 3 და 5, მედიანა 4.თავი: მონაცემები და სტატისტიკა
მიმართული ვექტორი
ვექტორი, რომელიც წრფის გასწვრივაა მიმართული და წრფის მიმართულებას გვიჩვენებს.მაგალითი: წრფის x−11=y−2−2=z−32\dfrac{x-1}{1} = \dfrac{y-2}{-2} = \dfrac{z-3}{2} მიმართული ვექტორია (1; −2; 2)(1;\,-2;\,2).თავი: კოორდინატები, ვექტორები და ანალიზური გეომეტრია
მიმდევრობის ზღვარი
რიცხვი, რომელსაც მიმდევრობის წევრები ნომრის ზრდისას უსასრულოდ უახლოვდება.მაგალითი: 1/n მიმდევრობის წევრებია 0,1; 0,01; 0,001; …, ზღვარი 0-ია.თავი: მიმდევრობები და პროგრესიები
მიმდევრობის წევრი
მიმდევრობაში ერთი რიცხვი; მისი ადგილი ნომრით განისაზღვრება.მაგალითი: თუ n-ური წევრის ფორმულაა a(n) = 3n − 2, მაშინ მეოთხე წევრია 3 × 4 − 2 = 10.თავი: მიმდევრობები და პროგრესიები
მკვეთი
წრფე, რომელიც ორ სხვა წრფეს კვეთს.მაგალითი: ორ პარალელურ წრფეს რომ გადაკვეთს ერთი დახრილი წრფე, მიიღება 8 კუთხე.თავი: წრფეები და კუთხეები
მნიშვნელობათა სიმრავლე
ყველა ის რიცხვი yy, რომელსაც ფუნქცია რეალურად იღებს.მაგალითი: y=x2y = x^2 იღებს მხოლოდ არაუარყოფით მნიშვნელობებს, ამიტომ მნიშვნელობათა სიმრავლეა [0;∞)[0; \infty).თავი: ასახვა და ფუნქცია
მობრუნება
გარდაქმნა, რომლითაც ყოველი წერტილი ერთსა და იმავე კუთხით ბრუნავს მოცემული ცენტრის გარშემო.მაგალითი: 90°90°-ით მობრუნებით საათის ისრის საწინააღმდეგოდ წერტილი (4; 1)(4;\,1) გადადის წერტილში (−1; 4)(-1;\,4).თავი: აგებები და გეომეტრიული გარდაქმნები
მოდა
რიცხვი, რომელიც სიაში ყველაზე ხშირად გვხვდება.მაგალითი: 2, 5, 5, 7, 5 — ყველაზე ხშირად 5 გვხვდება.თავი: მონაცემები და სტატისტიკა
მოდული
რიცხვის მანძილი 0-დან რიცხვით ღერძზე; ის არასოდეს არის უარყოფითი.მაგალითი: |−5| = 5 და |5| = 5.თავი: რიცხვითი სიმრავლეები
მოდულიანი განტოლება
განტოლება, რომელშიც უცნობი მოდულის ნიშნის ქვეშაა; მოდული არის რიცხვის მანძილი ნულამდე.მაგალითი: ∣x−1∣=4|x - 1| = 4-ის ამონახსნებია x=5x = 5 და x=−3x = -3, რადგან ორივე რიცხვი 1-დან 4-ით არის დაშორებული.თავი: განტოლებები, უტოლობები და სისტემები
მომიჯნავე (მოსაზღვრე) კუთხეები
ორი კუთხე, რომლებსაც ერთი საერთო გვერდი აქვთ, ხოლო დანარჩენი გვერდები ერთ წრფეზე დევს; მათი ჯამი 180°-ია.მაგალითი: 112°-იანი კუთხის მომიჯნავეა 180° − 112° = 68°.თავი: წრფეები და კუთხეები
მონაკვეთი
წრფის ნაწილი ორ წერტილს შორის; მას აქვს სიგრძე.მაგალითი: A და B წერტილებს შორის 12 სმ-ია: მონაკვეთის სიგრძეა AB = 12 სმ.თავი: წრფეები და კუთხეები
მონაკვეთის შუა წერტილი
წერტილი, რომელიც მონაკვეთს ორ ტოლ ნაწილად ყოფს.მაგალითი: AB = 36 სმ: შუა წერტილიდან ბოლომდე 36 ÷ 2 = 18 სმ-ია.თავი: წრფეები და კუთხეები
მონაკვეთის შუამართობი
წრფე, რომელიც მონაკვეთს მისი შუა წერტილზე მართი კუთხით კვეთს; მისი ყოველი წერტილი მონაკვეთის ორივე ბოლოდან ტოლი მანძილითაა.მაგალითი: AB = 12 სმ: შუამართობის წერტილიდან A-მდე და B-მდე ერთნაირი სიგრძეა, მაგალითად 10 სმ და 10 სმ.თავი: წრფეები და კუთხეები
მოსაზღვრეობის ცხრილი
კვადრატული ცხრილი, რომელიც გვიჩვენებს, რომელი წვეროებია ერთმანეთთან შეერთებული.მაგალითი: 4 წვეროიანი გრაფისთვის ცხრილი 4imes44 imes 4-ია; AA-სა და BB-ს შორის წიბოა, თუ უჯრაში 1 წერია.თავი: კომბინატორიკა და გრაფები
მოძრაობა
გარდაქმნა, რომელიც ნებისმიერ ორ წერტილს შორის მანძილს არ ცვლის.მაგალითი: პარალელური გადატანით 5 სიგრძის მონაკვეთი კვლავ 5 სიგრძის მონაკვეთი რჩება.თავი: აგებები და გეომეტრიული გარდაქმნები
მრავალკუთხედი
დახურული ტეხილით შემოსაზღვრული ბრტყელი ფიგურა.მაგალითი: ხუთკუთხედს ხუთი გვერდი, ხუთი წვერო და ხუთი კუთხე აქვს.თავი: ოთხკუთხედები და მრავალკუთხედები
მრავალკუთხედის გარე კუთხე
მრავალკუთხედის კუთხის მომიჯნავე კუთხე; თითო წვეროზე ერთი გარე კუთხის ჯამი ყოველთვის 360°-ია.მაგალითი: შიგა კუთხე 156°-ია: გარე კუთხეა 180° − 156° = 24°.თავი: ოთხკუთხედები და მრავალკუთხედები
მრავალწევრი
ცვლადის ხარისხების ჯამი რიცხვითი კოეფიციენტებით.მაგალითი: P(x) = x³ + 2x² − 5x + 1.თავი: მრავალწევრები და ალგებრული გამოსახულებები
მრავალწევრის ფესვი
რიცხვი, რომლის ჩასმისას მრავალწევრის მნიშვნელობა ნული გამოდის.მაგალითი: x² − 5x + 6-ისთვის 2 ფესვია: 4 − 10 + 6 = 0.თავი: მრავალწევრები და ალგებრული გამოსახულებები
მრავალწევრის ხარისხი
ცვლადის უდიდესი მაჩვენებელი ნულისგან განსხვავებული კოეფიციენტის მქონე წევრში.მაგალითი: x³ + 2x² − 5x + 1 მრავალწევრის ხარისხი 3-ია.თავი: მრავალწევრები და ალგებრული გამოსახულებები
მრუდწირული ტრაპეცია
ფიგურა, რომელიც შემოსაზღვრულია ფუნქციის გრაფიკით, Ox ღერძითა და ორი ვერტიკალური წრფით x = a და x = b.მაგალითი: y = x², x = 0, x = 3 და Ox-ით შემოსაზღვრული ფიგურის ფართობია 3³ ÷ 3 = 9.თავი: ზღვარი, წარმოებული და ინტეგრალი
მსახველი
ცილინდრის ან კონუსის გვერდითი ზედაპირის მონაკვეთი, რომელიც ფუძის წრეწირს წვეროსთან ან მეორე ფუძესთან აერთებს.მაგალითი: კონუსში r=3r = 3, h=4h = 4: მსახველია l=9+16=5l = \sqrt{9 + 16} = 5.თავი: სივრცითი გეომეტრია და სხეულები
მსგავსების გარდაქმნა
გარდაქმნა, რომელიც ყველა მანძილს ერთსა და იმავე kk-ჯერ ცვლის; ფორმა რჩება, ზომა იცვლება.მაგალითი: ჰომოთეტია კოეფიციენტით 12\dfrac{1}{2} და მობრუნება 90°90°-ით ერთად მსგავსების გარდაქმნაა.თავი: აგებები და გეომეტრიული გარდაქმნები
მსგავსების კოეფიციენტი
რიცხვი, რამდენჯერაც ერთი სამკუთხედის გვერდები მეორისას აღემატება; ფართობები იცვლება კვადრატით.მაგალითი: კოეფიციენტი 3: პერიმეტრი 14-იდან 42 ხდება, ფართობი კი 9-ჯერ იზრდება.თავი: სამკუთხედი და მსგავსება
მსგავსი სამკუთხედები
სამკუთხედები ტოლი კუთხეებით, რომელთა შესაბამისი გვერდები ერთი და იმავე რიცხვჯერ განსხვავდება.მაგალითი: გვერდები 3, 4, 5 და 6, 8, 10: მსგავსებაა კოეფიციენტით 2.თავი: სამკუთხედი და მსგავსება
მუავრის ფორმულა
წესი კომპლექსური რიცხვის ხარისხზე აყვანისთვის: მოდულს ვახარისხებთ, არგუმენტს ვამრავლებთ მაჩვენებელზე.მაგალითი: (1 + i)⁸: მოდული (√2)⁸ = 16, არგუმენტი 8 × 45° = 360°, ამიტომ შედეგია 16.თავი: კომპლექსური რიცხვები
მუშა-დღე
ერთი მუშის ერთ დღეში შესრულებული სამუშაო; მთელი სამუშაო ტოლია მუშათა რაოდენობას გამრავლებული დღეების რაოდენობაზე.მაგალითი: 4 მუშა 15 დღეში მუშაობს: 4 · 15 = 60 მუშა-დღე.თავი: პროპორცია და პროცენტი
მხები
წრფე, რომელსაც წრეწირთან ერთადერთი საერთო წერტილი აქვს; ის შეხების წერტილში რადიუსზე მართობულია.მაგალითი: r=5r = 5, OP=13OP = 13: მხების სიგრძეა 132−52=12\sqrt{13^2 - 5^2} = 12.თავი: წრეწირი და წრე
მხები სიბრტყე
სიბრტყე, რომელიც სფეროს მხოლოდ ერთ წერტილს ეხება და ამ წერტილში გავლებულ რადიუსზე მართობულია.მაგალითი: R=5R = 5-ის მქონე სფეროსთვის ცენტრიდან მხებ სიბრტყემდე მანძილი 5-ია.თავი: სივრცითი გეომეტრია და სხეულები

Ნ

ნამდვილი ნაწილი
კომპლექსური რიცხვის a + bi ჩანაწერში ის რიცხვი a, რომელსაც i არ ახლავს.მაგალითი: 5 + 2i-ს ნამდვილი ნაწილი 5-ია.თავი: კომპლექსური რიცხვები
ნამდვილი რიცხვები
ყველა რაციონალური და ირაციონალური რიცხვი ერთად; რიცხვით ღერძზე ყოველ წერტილს შეესაბამება.მაგალითი: −3, 0, 1/2, √2, π ნამდვილი რიცხვებია.თავი: რიცხვითი სიმრავლეები
ნამრავლის ლოგარითმი
წესი: ნამრავლის ლოგარითმი ტოლია მამრავლების ლოგარითმების ჯამის.მაგალითი: log₂(4 × 8) = log₂ 4 + log₂ 8 = 2 + 3 = 5.თავი: ლოგარითმი
ნამრავლის წესი
თუ ორი არჩევანი ერთად გვჭირდება, არჩევის გზების რაოდენობებს ვამრავლებთ.მაგალითი: 4 მაისური და 3 შარვალი: კომპლექტი 4imes3=124 imes 3 = 12 გზით შედგება.თავი: კომბინატორიკა და გრაფები
ნატურალური ლოგარითმი
ლოგარითმი ფუძით e (e დაახლოებით 2,718); ჩაიწერება ln.მაგალითი: ln e = 1, რადგან e¹ = e.თავი: ლოგარითმი
ნაშთთა არითმეტიკა
ჯამის ან ნამრავლის ნაშთს ვპოულობთ თვითონ რიცხვების ნაშთებით.მაგალითი: a-ს და b-ს 7-ზე ნაშთები 4 და 6: ნამრავლის ნაშთი იგივეა, რაც 4 × 6 = 24-ის, ანუ 3.თავი: რიცხვითი სიმრავლეები
ნაშთი
რაც რჩება გაყოფის შემდეგ, როცა რიცხვი ნაშთის გარეშე აღარ იყოფა; ის ყოველთვის გამყოფზე ნაკლებია.მაგალითი: 23 ÷ 7: 23 = 7 × 3 + 2, ნაშთია 2.თავი: რიცხვითი სიმრავლეები
ნაწილობითი ინტეგრება
ნამრავლის ინტეგრების წესი: ∫ u dv = uv − ∫ v du.მაგალითი: ∫ x eˣ dx = x eˣ − ∫ eˣ dx = (x − 1) eˣ + C.თავი: ზღვარი, წარმოებული და ინტეგრალი
ნახევარპერიმეტრი
სამკუთხედის გვერდების ჯამის ნახევარი.მაგალითი: გვერდები 13, 14, 15: ჯამია 42, ნახევარპერიმეტრია 21.თავი: სამკუთხედი და მსგავსება
ნახევარსიბრტყე
სიბრტყის ნაწილი წრფის ერთ მხარეს; უტოლობა y>kx+by > kx + b წრფის ზემოთ მდებარე ნახევარსიბრტყეს გვაძლევს.მაგალითი: უტოლობა y>x−2y > x - 2 აკმაყოფილებს წერტილს (1;1)(1; 1), რადგან 1>−11 > -1.თავი: განტოლებები, უტოლობები და სისტემები
ნეპერის რიცხვი e
რიცხვი, რომელსაც (1 + 1/n)^n მიმდევრობა უახლოვდება; დაახლოებით 2,718.მაგალითი: n = 1000-ზე (1 + 1/1000)^1000 დაახლოებით 2,717-ია.თავი: მიმდევრობები და პროგრესიები
ნიუტონ–ლაიბნიცის ფორმულა
განსაზღვრული ინტეგრალის გამოთვლის წესი: პირველადის მნიშვნელობა ზედა ზღვარზე მინუს პირველადის მნიშვნელობა ქვედა ზღვარზე.მაგალითი: 2x-ის ინტეგრალი 1-დან 3-მდე: 3² − 1² = 8.თავი: ზღვარი, წარმოებული და ინტეგრალი
ნიუტონის ბინომი
ფორმულა, რომლითაც ორი წევრის ჯამის ხარისხს ვშლით წევრებად.მაგალითი: (x+y)2=x2+2xy+y2(x+y)^2 = x^2 + 2xy + y^2; (x+y)3=x3+3x2y+3xy2+y3(x+y)^3 = x^3 + 3x^2y + 3xy^2 + y^3.თავი: კომბინატორიკა და გრაფები
ნორმალი
ვექტორი, რომელიც წრფის ან სიბრტყის მართობია.მაგალითი: 3x−5y+1=03x - 5y + 1 = 0 წრფის ნორმალია (3; −5)(3;\,-5).თავი: კოორდინატები, ვექტორები და ანალიზური გეომეტრია
ნულოვანი მაჩვენებელი
ნულის ტოლი მაჩვენებელი; ნულისგან განსხვავებული რიცხვის ასეთი ხარისხი ერთია.მაგალითი: 7^0 = 1 და (−3)^0 = 1.თავი: ხარისხი და ფესვი

Ო

ოგივა
გრაფიკი, რომელიც აჩვენებს, რამდენი რიცხვია არაუმეტეს მოცემული მნიშვნელობისა; ის არასოდეს ეშვება დაბლა.მაგალითი: გრაფიკის წერტილი (10; 8) ნიშნავს, რომ 8 რიცხვი არ აღემატება 10-ს.თავი: მონაცემები და სტატისტიკა
ორდინატა
წერტილის მეორე კოორდინატი, ანუ რამდენად არის წერტილი ზემოთ ან ქვემოთ OxOx ღერძიდან.მაგალითი: A(3; −2)A(3;\,-2) წერტილის ორდინატაა −2-2.თავი: კოორდინატები, ვექტორები და ანალიზური გეომეტრია
ორთოგონალური გეგმილი
ფიგურის გეგმილი სიბრტყეზე, როცა წრფეები, რომლებითაც წერტილებს ვაგდებთ, ამ სიბრტყეზე მართობულია.მაგალითი: პირამიდის ზედხედია კვადრატი ორივე დიაგონალით, წინა ხედია სამკუთხედი.თავი: სივრცითი გეომეტრია და სხეულები
ორმაგი კუთხის ფორმულები
ფორმულები, რომლებიც 2α კუთხის სინუსსა და კოსინუსს α-ს ფუნქციებით გამოსახავს.მაგალითი: sin 2α = 2 sin α cos α; α = 30°-ზე: 2 × 1/2 × √3/2 = √3/2 = sin 60°.თავი: ტრიგონომეტრია
ორწახნაგა კუთხე
კუთხე ორ სიბრტყეს შორის, რომელსაც წრფივი კუთხით ვზომავთ.მაგალითი: წესიერი ოთხკუთხა პირამიდის გვერდით წახნაგსა და ფუძეს შორის კუთხის კოსინუსია 35\dfrac{3}{5}, თუ ფუძის გვერდი 6-ია და სიმაღლე 4.თავი: სივრცითი გეომეტრია და სხეულები
ოქროს კვეთა
მონაკვეთის დაყოფა ისე, რომ მთელი მონაკვეთი დიდ ნაწილს ისე შეეფარდება, როგორც დიდი ნაწილი პატარას; დიდი ნაწილი მთელის დაახლოებით 0,618-ია.მაგალითი: 10 სმ მონაკვეთისას დიდი ნაწილია 5√5 − 5 ≈ 6,18 სმ.თავი: სამკუთხედი და მსგავსება

Პ

პარაბოლა
წირი, რომლის ყოველი წერტილი ფოკუსიდან და დირექტრისიდან ერთნაირი მანძილითაა დაშორებული.მაგალითი: y2=8xy^2 = 8x — პარაბოლა ფოკუსით (2; 0)(2;\,0) და დირექტრისით x=−2x = -2.თავი: კოორდინატები, ვექტორები და ანალიზური გეომეტრია
პარალელოგრამი
ოთხკუთხედი, რომლის მოპირდაპირე გვერდები წყვილ-წყვილად პარალელურია; მოპირდაპირე გვერდები და კუთხეები ტოლია.მაგალითი: ერთი კუთხე 72°-ია, მეზობელი კუთხეა 180° − 72° = 108°.თავი: ოთხკუთხედები და მრავალკუთხედები
პარალელოგრამის სიმეტრიის ცენტრი
პარალელოგრამის დიაგონალების გადაკვეთის წერტილი: მის მიმართ ფიგურის ყოველ წერტილს ტოლი მანძილით მოპირდაპირე წერტილი აქვს.მაგალითი: პარალელოგრამში დიაგონალები გადაკვეთაზე შუაზე იყოფა.თავი: ოთხკუთხედები და მრავალკუთხედები
პარალელური გადატანა
ფიგურის ყოველი წერტილის გადაადგილება ერთი და იმავე ვექტორით.მაგალითი: ვექტორით (2; −3)(2;\,-3) წერტილი (−1; 4)(-1;\,4) გადადის წერტილში (1; 1)(1;\,1).თავი: აგებები და გეომეტრიული გარდაქმნები
პარალელური წრფეები
ერთ სიბრტყეზე მდებარე წრფეები, რომლებიც არასოდეს იკვეთება.მაგალითი: რკინიგზის ორი რელსი.თავი: წრფეები და კუთხეები
პარამეტრი
ასო, რომელიც განტოლებაში რიცხვის ადგილას დგას და ამოხსნისას ფიქსირებულად ითვლება; პასუხი იწერება მისი მნიშვნელობების მიხედვით.მაგალითი: ax=6ax = 6-ში aa პარამეტრია: a=3a = 3-ზე x=2x = 2, ხოლო a=0a = 0-ზე ამონახსნი არ არის.თავი: განტოლებები, უტოლობები და სისტემები
პასკალის სამკუთხედი
რიცხვების სამკუთხა ცხრილი, სადაც ყოველი რიცხვი ზემოთ მდგომი ორი რიცხვის ჯამია.მაგალითი: მე-4 ხაზია 1, 4, 6, 4, 1, რადგან 1+3=41 + 3 = 4 და 3+3=63 + 3 = 6.თავი: კომბინატორიკა და გრაფები
პერიოდი
პერიოდულ ათწილადში ციფრების ჯგუფი, რომელიც მეორდება.მაგალითი: 0,(27)-ში პერიოდია 27 (2 ციფრი).თავი: რიცხვითი სიმრავლეები
პერიოდული ათწილადი
უსასრულო ათწილადი, რომელშიც ციფრების ერთი და იგივე ჯგუფი უსასრულოდ მეორდება.მაგალითი: 1/3 = 0,333... = 0,(3); 3/11 = 0,2727... = 0,(27).თავი: რიცხვითი სიმრავლეები
პერიოდული ფუნქცია
ფუნქცია, რომლის მნიშვნელობები გარკვეული რიცხვის TT გავლის შემდეგ მეორდება: f(x+T)=f(x)f(x + T) = f(x).მაგალითი: sin⁡x\sin x-ის პერიოდია 2π2\pi: sin⁡(x+2π)=sin⁡x\sin(x + 2\pi) = \sin x.თავი: ასახვა და ფუნქცია
პითაგორას თეორემა
მართკუთხა სამკუთხედში კათეტების კვადრატების ჯამი ჰიპოტენუზის კვადრატის ტოლია.მაგალითი: კათეტები 9 და 12: 81 + 144 = 225, ჰიპოტენუზაა 15.თავი: სამკუთხედი და მსგავსება
პირდაპირპროპორციული სიდიდეები
ორი სიდიდე, რომელთა შეფარდება არ იცვლება: ერთი რამდენჯერაც იზრდება, მეორეც იმდენჯერ იზრდება.მაგალითი: 1 რვეული 2,4 ლარი ღირს: 5 რვეული 12 ლარი, 10 რვეული 24 ლარი.თავი: პროპორცია და პროცენტი
პირველადი ფუნქცია
ფუნქცია F, რომლის წარმოებულია მოცემული ფუნქცია f: F' = f.მაგალითი: x²-ის წარმოებული 2x-ია, ამიტომ x² არის 2x-ის პირველადი.თავი: ზღვარი, წარმოებული და ინტეგრალი
პირველი n წევრის ჯამი
პროგრესიის პირველი n წევრის შეკრებით მიღებული რიცხვი.მაგალითი: 1, 3, 5, 7 პროგრესიისთვის პირველი ოთხი წევრის ჯამია 1 + 3 + 5 + 7 = 16.თავი: მიმდევრობები და პროგრესიები
პირობითი ალბათობა
შანსი იმისა, რომ რაღაც მოხდება, როცა უკვე ვიცით, რომ სხვა რაღაც მოხდა.მაგალითი: ორი კამათლიდან ერთზე 3 მოვიდა. რა შანსია, რომ ჯამი 8 იქნება? პასუხი: 2 ÷ 11.თავი: ალბათობა
პიქტოგრამა
გამოსახულება, სადაც რაოდენობა პატარა სურათებით არის ნაჩვენები და ერთი სურათი რაღაც ფიქსირებულ რაოდენობას ნიშნავს.მაგალითი: 1 სურათი = 5 მოსწავლე; 3 სურათი ნიშნავს 15 მოსწავლეს.თავი: მონაცემები და სტატისტიკა
პლატონის სხეულები
ხუთი წესიერი მრავალწახნაგა: ყველა წახნაგი ტოლი წესიერი მრავალკუთხედია და ყოველ წვეროში ერთნაირი რაოდენობა წახნაგი იკრიბება.მაგალითი: კუბს 6 კვადრატული წახნაგი აქვს და ყოველ წვეროში 3 წახნაგი იკრიბება.თავი: სივრცითი გეომეტრია და სხეულები
პოზიციური სისტემა
რიცხვის ჩაწერის წესი, რომელშიც ციფრის მნიშვნელობა მისი ადგილით განისაზღვრება.მაგალითი: ორობით სისტემაში 1011 = 1×8 + 0×4 + 1×2 + 1 = 11.თავი: რიცხვითი სიმრავლეები
პრიზმის დიაგონალი
მონაკვეთი, რომელიც პრიზმის ორ წვეროს აერთებს და ერთ წახნაგზე არ დევს.მაგალითი: მართკუთხა პარალელეპიპედის დიაგონალი ზომებით 3, 4 და 12 არის 9+16+144=13\sqrt{9 + 16 + 144} = 13.თავი: სივრცითი გეომეტრია და სხეულები
პროპორცია
ორი შეფარდების ტოლობა.მაგალითი: 2 : 3 = 4 : 6, რადგან ორივე მხარე 2/3-ის ტოლია.თავი: პროპორცია და პროცენტი
პროცენტი
რიცხვის მეასედი ნაწილი.მაგალითი: 250-ის 18% არის 250 · 0,18 = 45.თავი: პროპორცია და პროცენტი
პროცენტული პუნქტი
ორი პროცენტის სხვაობა; ის არ არის პროცენტული ცვლილება.მაგალითი: 10%-დან 12%-მდე ზრდა არის 2 პროცენტული პუნქტი, მაგრამ 2 ÷ 10 = 20%-ით ზრდა.თავი: პროპორცია და პროცენტი

Რ

რადიანი
კუთხის ზომის ერთეული: 1 რადიანი ისეთი ცენტრული კუთხეა, რომლის რკალი რადიუსის ტოლია; 180°=π180° = \pi რადიანი.მაგალითი: 90°=π290° = \dfrac{\pi}{2} რადიანი.თავი: წრეწირი და წრე
რადიუსი
მონაკვეთი ცენტრიდან წრეწირის წერტილამდე; მისი სიგრძეც რადიუსია.მაგალითი: თუ დიამეტრია 12, რადიუსია 12÷2=612 \div 2 = 6.თავი: წრეწირი და წრე
რანგი
რიცხვის რიგითი ადგილი, როცა ყველა რიცხვს უმცირესიდან უდიდესისკენ ვალაგებთ.მაგალითი: 3, 8, 10: რიცხვ 8-ის რანგია 2.თავი: მონაცემები და სტატისტიკა
რაციონალური გამოსახულება
ორი მრავალწევრის შეფარდება.მაგალითი: (x² − 16) / (x² − x − 12) რაციონალური გამოსახულებაა.თავი: მრავალწევრები და ალგებრული გამოსახულებები
რაციონალური მაჩვენებელი
წილადის სახის მაჩვენებელი; მრიცხველი ხარისხს გვიჩვენებს, მნიშვნელი — ფესვს.მაგალითი: 27^(2/3) = (∛27)^2 = 3^2 = 9.თავი: ხარისხი და ფესვი
რაციონალური რიცხვი
რიცხვი, რომელიც წილადად m/n ჩაიწერება (m მთელია, n ნატურალური).მაგალითი: 0,75 = 3/4; 5 = 5/1; 0,(3) = 1/3.თავი: რიცხვითი სიმრავლეები
რეკურენტული მიმდევრობა
მიმდევრობა, სადაც მოცემულია პირველი წევრი და წესი, რომლითაც ყოველი შემდეგი წევრი წინა წევრებიდან გამოითვლება.მაგალითი: პირველი წევრი 1, წესი „წინა ორჯერ და კიდევ 1“: მიმდევრობაა 1, 3, 7, 15, …თავი: მიმდევრობები და პროგრესიები
რთული პროცენტი
პროცენტის დარიცხვა, როცა ყოველ წელს პროცენტი წინა წლის ბოლოს მიღებული თანხიდან ითვლება.მაგალითი: 1000 ლარი, 10%, 3 წელი: 1000 · 1,1 · 1,1 · 1,1 = 1331 ლარი.თავი: პროპორცია და პროცენტი
რთული სახელდებული რიცხვი
სიდიდე, რომელიც რამდენიმე ერთეულით არის ჩაწერილი.მაგალითი: 2 სთ 45 წთ; 6 ფუტი 2 დუიმი.თავი: საზომი ერთეულები
რთული ფუნქციის წარმოებული
ფუნქციის შიგნით მეორე ფუნქცია რომ არის, ვიპოვით გარეთა ფუნქციის წარმოებულს და გავამრავლებთ შიგა ფუნქციის წარმოებულზე.მაგალითი: (sin 3x)' = cos 3x × 3 = 3 cos 3x.თავი: ზღვარი, წარმოებული და ინტეგრალი
რიცხვითი მიმდევრობა
რიცხვების სია, სადაც ყოველ ნომერს (1, 2, 3, …) ერთი რიცხვი შეესაბამება.მაგალითი: 2, 4, 6, 8, … მიმდევრობაა: პირველი წევრია 2, მეოთხე წევრია 8.თავი: მიმდევრობები და პროგრესიები
რკალი
წრეწირის ნაწილი ორ წერტილს შორის; მისი გრადუსული ზომა ცენტრული კუთხის ტოლია.მაგალითი: ქორდა წრეწირს ყოფს 120°120°-იან და 240°240°-იან რკალებად.თავი: წრეწირი და წრე
რომბი
პარალელოგრამი, რომლის ყველა გვერდი ტოლია; დიაგონალები ურთიერთმართობულია.მაგალითი: დიაგონალები 10 და 24: გვერდია √(5² + 12²) = 13.თავი: ოთხკუთხედები და მრავალკუთხედები

Ს

საკოორდინატო ორტი
ერთეულოვანი სიგრძის ვექტორი, რომელიც კოორდინატთა ღერძის გასწვრივაა მიმართული.მაგალითი: i⃗=(1; 0; 0)\vec{i} = (1;\,0;\,0), j⃗=(0; 1; 0)\vec{j} = (0;\,1;\,0), k⃗=(0; 0; 1)\vec{k} = (0;\,0;\,1).თავი: კოორდინატები, ვექტორები და ანალიზური გეომეტრია
სამკუთხედზე შემოხაზული წრეწირი
წრეწირი, რომელიც სამკუთხედის სამივე წვეროზე გადის; მისი ცენტრი გვერდების შუამართობების გადაკვეთაა.მაგალითი: მართკუთხა სამკუთხედში ცენტრი ჰიპოტენუზის შუა წერტილია: ჰიპოტენუზა 10 — R = 5.თავი: სამკუთხედი და მსგავსება
სამკუთხედის ბისექტრისის თეორემა
სამკუთხედის კუთხის ბისექტრისა მოპირდაპირე გვერდს ყოფს იმ ორი გვერდის შეფარდებით, რომლებიც ამ კუთხეს ქმნის.მაგალითი: გვერდები 6 და 9, მესამე გვერდი 10: ნაწილებია 4 და 6, რადგან 4 : 6 = 6 : 9.თავი: სამკუთხედი და მსგავსება
სამკუთხედის გარე კუთხე
სამკუთხედის კუთხის მომიჯნავე კუთხე; ის ტოლია დანარჩენი ორი შიგა კუთხის ჯამის.მაგალითი: თუ შიგა კუთხეებია 40° და 75°, მესამე კუთხესთან გარე კუთხეა 40° + 75° = 115°.თავი: სამკუთხედი და მსგავსება
სამკუთხედის მედიანა
მონაკვეთი წვეროდან მოპირდაპირე გვერდის შუა წერტილამდე.მაგალითი: გვერდი 10 სმ-ია: მედიანა მას ყოფს 5 სმ და 5 სმ-ად.თავი: სამკუთხედი და მსგავსება
სამკუთხედის სიმაღლე
მართობი წვეროდან მოპირდაპირე გვერდის შემცველ წრფემდე.მაგალითი: გვერდი 10, სიმაღლე 6: ფართობია 10 · 6 ÷ 2 = 30.თავი: სამკუთხედი და მსგავსება
სამკუთხედის უტოლობა
სამკუთხედის ყოველი გვერდი დანარჩენი ორის ჯამზე ნაკლებია.მაგალითი: გვერდები 4, 5, 10: 4 + 5 = 9, ხოლო 10 > 9, ამიტომ ასეთი სამკუთხედი არ არსებობს.თავი: წრფეები და კუთხეები
სამკუთხედის შუახაზი
მონაკვეთი ორი გვერდის შუა წერტილებს შორის; ის მესამე გვერდის პარალელურია და მისი ნახევარია.მაგალითი: მესამე გვერდი 14 სმ-ია: შუახაზია 7 სმ.თავი: სამკუთხედი და მსგავსება
სამკუთხედში ჩახაზული წრეწირი
წრეწირი, რომელიც სამკუთხედის სამივე გვერდს ეხება; მისი ცენტრი ბისექტრისების გადაკვეთაა.მაგალითი: გვერდები 13, 14, 15: S = 84, p = 21, r = 84 ÷ 21 = 4.თავი: სამკუთხედი და მსგავსება
საშუალო
ყველა რიცხვის ჯამი გაყოფილი რიცხვების რაოდენობაზე.მაგალითი: 2, 4, 9-ის საშუალო: (2 + 4 + 9) ÷ 3 = 5.თავი: მონაცემები და სტატისტიკა
საშუალო გეომეტრიული
ორი დადებითი რიცხვის ნამრავლის კვადრატული ფესვი.მაგალითი: 4 და 9: √(4 · 9) = 6.თავი: სამკუთხედი და მსგავსება
საშუალო კვადრატული გადახრა
რიცხვი, რომელიც აჩვენებს, რამდენით განსხვავდებიან რიცხვები ჩვეულებრივ თავიანთი „შუა“ მნიშვნელობისგან: სხვაობების კვადრატებს ვაჯამებთ, ვყოფთ რაოდენობაზე და ვიღებთ კვადრატულ ფესვს.მაგალითი: სხვაობების კვადრატებია 4 და 4: (4 + 4) ÷ 2 = 4, ფესვი √4 = 2.თავი: მონაცემები და სტატისტიკა
საშუალო სიჩქარე
მთელი გავლილი მანძილი გაყოფილი მთელ დროზე.მაგალითი: 240 კმ გავლილია 5 სთ-ში: 240 ÷ 5 = 48 კმ/სთ.თავი: საზომი ერთეულები
საშუალო ჰარმონიული
ორი რიცხვის ორმაგი ნამრავლი გაყოფილი მათ ჯამზე.მაგალითი: 4 და 9: 2 · 4 · 9 ÷ 13 = 72/13.თავი: სამკუთხედი და მსგავსება
საწინააღმდეგო ხდომილობა
ის, რომ მოცემული რამ არ მოხდება; მისი შანსი უდრის 1 მინუს მოცემულის შანსი.მაგალითი: თუ წვიმის შანსია 0,3, წვიმის არარსებობისა 0,7-ია.თავი: ალბათობა
სეგმენტი
წრის ნაწილი, რომელიც ქორდითა და მისი რკალით შემოიფარგლება.მაგალითი: r=4r = 4, 90°90°: სეგმენტის ფართობია 4π−84\pi - 8.თავი: წრეწირი და წრე
სექტორი
წრის ნაწილი, რომელიც ორი რადიუსითა და მათ შორის რკალით შემოიფარგლება.მაგალითი: r=6r = 6 და 120°120°: სექტორის ფართობია 13⋅36π=12π\dfrac{1}{3} \cdot 36\pi = 12\pi.თავი: წრეწირი და წრე
სიმაღლე
წვეროდან მოპირდაპირე გვერდზე (ან მის გაგრძელებაზე) დაშვებული მართობი.მაგალითი: სამკუთხედში ფუძე 12 და სიმაღლე 5: S=12⋅12⋅5=30S = \dfrac{1}{2} \cdot 12 \cdot 5 = 30.თავი: ბრტყელი ფიგურების ფართობი
სიმეტრიის სიბრტყე
სიბრტყე, რომლის მიმართ სხეული საკუთარ თავში აისახება.მაგალითი: კუბს 9 სიმეტრიის სიბრტყე აქვს.თავი: აგებები და გეომეტრიული გარდაქმნები
სიმეტრიის ღერძი
წრფე, რომლის მიმართ ფიგურა საკუთარ თავში აისახება.მაგალითი: მართკუთხედს, რომელიც კვადრატი არ არის, 2 სიმეტრიის ღერძი აქვს.თავი: აგებები და გეომეტრიული გარდაქმნები
სიმეტრიის ცენტრი
წერტილი, რომლის მიმართ ფიგურა საკუთარ თავში აისახება.მაგალითი: პარალელოგრამის სიმეტრიის ცენტრი დიაგონალების გადაკვეთის წერტილია.თავი: აგებები და გეომეტრიული გარდაქმნები
სიმეტრიული გამოსახულება
გამოსახულება, რომელიც არ იცვლება, თუ ცვლადებს ადგილს გავუცვლით; მას ჯამისა და ნამრავლის საშუალებით ვწერთ.მაგალითი: a² + b² = (a + b)² − 2ab; თუ a + b = 5, ab = 6, მაშინ 25 − 12 = 13.თავი: მრავალწევრები და ალგებრული გამოსახულებები
სიმრავლე
ობიექტების ერთობლიობა; მისი ელემენტების რიგი და გამეორება არ ითვლება.მაგალითი: {1, 2, 2, 3} = {3, 2, 1} — სამელემენტიანი სიმრავლეა.თავი: სიმრავლეები და მათემატიკური ლოგიკა
სიმრავლის სახე
ყველა მნიშვნელობა, რომელსაც ფუნქცია იღებს მოცემული სიმრავლის ელემენტებზე.მაგალითი: f(x)=x2f(x) = x^2 და სიმრავლე [−1;2][-1; 2]: სახეა [0;4][0; 4].თავი: ასახვა და ფუნქცია
სიმრავლის წინასახე
ყველა ის არგუმენტი, რომლის მნიშვნელობა მოცემულ სიმრავლეშია.მაგალითი: f(x)=x2f(x) = x^2 და სიმრავლე {9}\{9\}: წინასახეა {−3;3}\{-3; 3\}.თავი: ასახვა და ფუნქცია
სიმძიმის ცენტრი
სამი მედიანის გადაკვეთის წერტილი; ის თითოეულ მედიანას წვეროდან ითვლით ყოფს 2 : 1 შეფარდებით.მაგალითი: მედიანა 15 სმ-ია: წვეროდან წერტილამდე 10 სმ-ია, წერტილიდან გვერდამდე — 5 სმ.თავი: სამკუთხედი და მსგავსება
სინუსების თეორემა
სამკუთხედის ყოველი გვერდი გაყოფილი თავისი მოპირდაპირე კუთხის სინუსზე ერთსა და იმავე რიცხვს იძლევა: შემოხაზული წრეწირის დიამეტრს.მაგალითი: a = 6, α = 30°: 6 ÷ 0,5 = 12 = 2R, ამიტომ R = 6.თავი: სამკუთხედი და მსგავსება
სინუსი
ერთეულოვან წრეწირზე ბრუნვით მიღებული წერტილის ორდინატა (სიმაღლე).მაგალითი: 90°-ზე წერტილი (0; 1) არის, ამიტომ sin 90° = 1.თავი: ტრიგონომეტრია
სიურექცია
ასახვა, რომელშიც მეორე სიმრავლის ყოველი ელემენტი მიიღება.მაგალითი: y=2xy = 2^x (R→R\mathbb{R} \to \mathbb{R}) სიურექცია არ არის: −1-1 არასოდეს მიიღება.თავი: ასახვა და ფუნქცია
სიჩქარე
რა მანძილს გადის სხეული დროის ერთეულში: მანძილი გაყოფილი დროზე.მაგალითი: 150 კმ ÷ 3 სთ = 50 კმ/სთ.თავი: საზომი ერთეულები
სიხშირე
რამდენჯერ გვხვდება ერთი და იგივე რიცხვი ან პასუხი ჩვენ მიერ შეგროვებულ სიაში.მაგალითი: 10 მოსწავლიდან 4-მა თქვა „ფეხბურთი“: ფეხბურთის სიხშირე 4-ია.თავი: მონაცემები და სტატისტიკა
სიხშირეთა პოლიგონი
ტეხილი ხაზი, რომელიც ჰისტოგრამის სვეტების ზედა გვერდების შუა წერტილებს აერთებს.მაგალითი: სვეტების სიმაღლეებია 3, 7, 5: ხაზი ამ სიმაღლეებზე მდგარ წერტილებს აერთებს.თავი: მონაცემები და სტატისტიკა
სკალარული ნამრავლი
ორი ვექტორის ნამრავლი, რომლის შედეგი რიცხვია: შესაბამისი კოორდინატების ნამრავლების ჯამი.მაგალითი: (2; 3)⋅(4; −1)=8−3=5(2;\,3) \cdot (4;\,-1) = 8 - 3 = 5.თავი: კოორდინატები, ვექტორები და ანალიზური გეომეტრია
სრული ალბათობის ფორმულა
წესი, რომელიც რაიმეს შანსს ითვლის რამდენიმე შესაძლო „გზის“ გათვალისწინებით: ყოველი გზის შანსს ვამრავლებთ იმაზე, თუ რა შანსით მოვდივართ ამ გზით საჭირო შედეგამდე, და ვაჯამებთ.მაგალითი: ორი ყუთიდან ერთს ვირჩევთ და ბურთს ვიღებთ: თეთრი ბურთის შანსი ორივე ყუთის წვლილის ჯამია.თავი: ალბათობა
სხვაობა
პირველი სიმრავლის ის ელემენტები, რომლებიც მეორეში არ არის; იწერება A \ B.მაგალითი: {1, 2, 3} \ {2, 3, 4} = {1}.თავი: სიმრავლეები და მათემატიკური ლოგიკა
სხივი
წრფის ნაწილი, რომელიც ერთი წერტილიდან იწყება და ერთ მხარეს გრძელდება დასასრულის გარეშე.მაგალითი: მზის სხივი: მზეზე იწყება და ერთი მიმართულებით მიდის.თავი: წრფეები და კუთხეები

Ტ

ტანგენსი
სინუსის შეფარდება კოსინუსთან; არ არსებობს, როცა კოსინუსი ნულია.მაგალითი: tg 45° = (√2/2) ÷ (√2/2) = 1; tg 90° არ არსებობს.თავი: ტრიგონომეტრია
ტეხილი
ერთმანეთზე მიმაგრებული მონაკვეთების ჯაჭვი; მისი სიგრძე მონაკვეთების სიგრძეთა ჯამია.მაგალითი: სამი მონაკვეთი 7, 5 და 9 სმ: ტეხილის სიგრძეა 7 + 5 + 9 = 21 სმ.თავი: წრფეები და კუთხეები
ტოლფასი გამონათქვამები
გამონათქვამები, რომლებსაც ჭეშმარიტულ მნიშვნელობათა ცხრილში ერთნაირი სვეტი აქვთ.მაგალითი: ¬(p ∨ q) და ¬p ∧ ¬q ტოლფასია.თავი: სიმრავლეები და მათემატიკური ლოგიკა
ტოლფასი განტოლებები
განტოლებები, რომელთაც ერთი და იგივე ამონახსნთა სიმრავლე აქვთ.მაგალითი: 2x=62x = 6 და x=3x = 3 ტოლფასია: ორივეს ერთადერთი ამონახსნია 3.თავი: განტოლებები, უტოლობები და სისტემები
ტოლფერდა სამკუთხედი
სამკუთხედი, რომელშიც ორი გვერდი ტოლია; ფუძესთან კუთხეებიც ტოლია.მაგალითი: გვერდები 5, 5, 6: ფერდებია 5 და 5, ფუძე — 6.თავი: სამკუთხედი და მსგავსება
ტოლფერდა ტრაპეცია
ტრაპეცია ტოლი ფერდებით; მისი ფუძესთან კუთხეები და დიაგონალები ტოლია.მაგალითი: ფუძეები 8 და 20, ფერდი 10: სიმაღლეა 8.თავი: ოთხკუთხედები და მრავალკუთხედები
ტონა
მასის ერთეული, 1000 კგ.მაგალითი: 2,5 ტ = 2500 კგ = 25 ც.თავი: საზომი ერთეულები
ტრაპეცია
ოთხკუთხედი, რომლის ორი გვერდი პარალელურია, დანარჩენი ორი — არა.მაგალითი: ფუძეები 8 და 20, ფერდები არაპარალელური.თავი: ოთხკუთხედები და მრავალკუთხედები
ტრაპეციის ფუძე და ფერდი
ფუძეები ტრაპეციის პარალელური გვერდებია, ფერდები — არაპარალელური.მაგალითი: ტრაპეციაში 8, 20, 10, 10: ფუძეებია 8 და 20, ფერდები — 10 და 10.თავი: ოთხკუთხედები და მრავალკუთხედები
ტრაპეციის შუახაზი
მონაკვეთი ფერდების შუა წერტილებს შორის; ის ფუძეების პარალელურია და მათი ნახევარჯამის ტოლია.მაგალითი: ფუძეები 8 და 20: შუახაზია (8 + 20) ÷ 2 = 14.თავი: ოთხკუთხედები და მრავალკუთხედები
ტრიგონომეტრიული ფორმა
კომპლექსური რიცხვის ჩანაწერი r(cos φ + i sin φ), სადაც r მოდულია, φ — არგუმენტი.მაგალითი: 1 + i = √2(cos 45° + i sin 45°).თავი: კომპლექსური რიცხვები

Უ

უარყოფითი მაჩვენებელი
მაჩვენებელი მინუსით; ის ხარისხს შებრუნებულ რიცხვად გვაქცევს და რიცხვს უარყოფითს არ ხდის.მაგალითი: 2^(−3) = 1 ÷ 2^3 = 1/8.თავი: ხარისხი და ფესვი
უკუპროპორციული სიდიდეები
ორი სიდიდე, რომელთა ნამრავლი არ იცვლება: ერთი რამდენჯერაც იზრდება, მეორე იმდენჯერ მცირდება.მაგალითი: 6 მუშა 15 დღეში ასრულებს სამუშაოს (6 · 15 = 90); 10 მუშას სჭირდება 90 ÷ 10 = 9 დღე.თავი: პროპორცია და პროცენტი
უმარტივესი ტრიგონომეტრიული განტოლება
განტოლება sin x = a, cos x = a, tg x = a ან ctg x = a სახისა.მაგალითი: sin x = 1/2: x = π/6 + 2πk ან x = 5π/6 + 2πk.თავი: ტრიგონომეტრია
უმცირეს კვადრატთა მეთოდი
წრფის პოვნის წესი: ვარჩევთ ისეთ წრფეს, რომლისთვისაც წერტილებიდან მისკენ ვერტიკალური მანძილების კვადრატების ჯამი ყველაზე მცირეა.მაგალითი: წერტილებს (1; 1), (2; 3), (3; 2), (4; 4) ამ წესით შეესაბამება წრფე y = 0,8x + 0,5.თავი: მონაცემები და სტატისტიკა
უმცირესი პერიოდი
ყველაზე მცირე დადებითი რიცხვი TT, რომლისთვისაც f(x+T)=f(x)f(x + T) = f(x).მაგალითი: cos⁡2x\cos 2x-ის უმცირესი პერიოდია 2π2=π\dfrac{2\pi}{2} = \pi.თავი: ასახვა და ფუნქცია
ურთიერთმარტივი რიცხვები
ორი რიცხვი, რომელთაც 1-ის გარდა საერთო გამყოფი არ აქვთ.მაგალითი: 8 და 15: 8-ის გამყოფებია 1, 2, 4, 8, 15-ისა — 1, 3, 5, 15; საერთო მხოლოდ 1-ია.თავი: რიცხვითი სიმრავლეები
უსასრულოდ კლებადი გეომეტრიული პროგრესია
გეომეტრიული პროგრესია, რომლის მნიშვნელის მოდული 1-ზე ნაკლებია; მისი უსასრულო ჯამი არსებობს და ტოლია პირველი წევრი გაყოფილი (1 − მნიშვნელი)-ზე.მაგალითი: 8 + 4 + 2 + …: პირველი წევრი 8, მნიშვნელი 1/2, ჯამი 8 : (1 − 1/2) = 16.თავი: მიმდევრობები და პროგრესიები
უსასრულოდ მცირე მიმდევრობა
მიმდევრობა, რომლის ზღვარი 0-ია.მაგალითი: (1/2)^n: 0,5; 0,25; 0,125; … მიისწრაფის 0-კენ.თავი: მიმდევრობები და პროგრესიები
უსგ
უდიდესი საერთო გამყოფი: ყველაზე დიდი რიცხვი, რომელზეც ორივე მოცემული რიცხვი იყოფა.მაგალითი: უსგ(12, 18) = 6, რადგან 12 = 6 × 2 და 18 = 6 × 3.თავი: რიცხვითი სიმრავლეები
უსჯ
უმცირესი საერთო ჯერადი: ყველაზე პატარა რიცხვი, რომელიც ორივე მოცემულ რიცხვზე იყოფა.მაგალითი: უსჯ(12, 18) = 36, რადგან 36 ÷ 12 = 3 და 36 ÷ 18 = 2.თავი: რიცხვითი სიმრავლეები
უფროსი კოეფიციენტი
მრავალწევრში უდიდესი ხარისხის მქონე წევრის კოეფიციენტი.მაგალითი: 2x³ − 3x² + x − 5-ში უფროსი კოეფიციენტია 2.თავი: მრავალწევრები და ალგებრული გამოსახულებები
უწყვეტი ფუნქცია
ფუნქცია, რომლის გრაფიკი წერტილში წყვეტის გარეშე გრძელდება: იქ ზღვარი არსებობს და ფუნქციის მნიშვნელობის ტოლია.მაგალითი: x² ყველგან უწყვეტია; 1/x წერტილში 0 წყდება.თავი: ზღვარი, წარმოებული და ინტეგრალი

Ფ

ფარგალი და სახაზავი
აგების ორი ხელსაწყო: ფარგლით წრეწირს ვხაზავთ, სახაზავით კი წრფეს ორ წერტილზე ვავლებთ (დაყოფების გარეშე).მაგალითი: ფარგლითა და სახაზავით შუამართობს ვაგებთ ორი რკალის გადაკვეთის წერტილებით.თავი: აგებები და გეომეტრიული გარდაქმნები
ფარდობითი სიხშირე
რა წილს შეადგენს ერთი მნიშვნელობა მთელ სიაში: მისი რაოდენობა გაყოფილი მთელ რაოდენობაზე.მაგალითი: 20 რიცხვიდან 5 არის 7: წილი 5 ÷ 20 = 0,25, ანუ 25%.თავი: მონაცემები და სტატისტიკა
ფართობი
რამდენ ერთეულოვან კვადრატს იტევს ბრტყელი ფიგურა; იზომება კვადრატულ ერთეულებში.მაგალითი: მართკუთხედი 7 და 9 გვერდებით იტევს 7⋅9=637 \cdot 9 = 63 ერთეულოვან კვადრატს.თავი: ბრტყელი ფიგურების ფართობი
ფაქტორიალი
რიცხვების ნამრავლი 1-დან მოცემულ რიცხვამდე.მაგალითი: 5!=1imes2imes3imes4imes5=1205! = 1 imes 2 imes 3 imes 4 imes 5 = 120; შეთანხმებით 0!=10! = 1.თავი: კომბინატორიკა და გრაფები
ფესვქვეშა რიცხვი
რიცხვი ან გამოსახულება, რომელიც ფესვის ნიშნის ქვეშაა.მაგალითი: √72-ში ფესვქვეშა რიცხვია 72.თავი: ხარისხი და ფესვი
ფიბონაჩის მიმდევრობა
მიმდევრობა, სადაც პირველი ორი წევრი 1-ია და ყოველი შემდეგი წინა ორის ჯამია.მაგალითი: 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13: აქ 8 = 3 + 5.თავი: მიმდევრობები და პროგრესიები
ფოთლებიანი ღეროების დიაგრამა
რიცხვების ჩაწერის გზა: რიცხვის წინა ციფრებს ვწერთ ერთ სვეტში, ბოლო ციფრებს კი მათ გვერდით ზრდადობით.მაგალითი: რიცხვები 32, 35, 41: ჩანაწერია 3 | 2 5 და 4 | 1.თავი: მონაცემები და სტატისტიკა
ფოკუსი
წერტილი, რომელიც ელიფსს, ჰიპერბოლას ან პარაბოლას განსაზღვრავს.მაგალითი: ელიფსში x225+y29=1\dfrac{x^2}{25} + \dfrac{y^2}{9} = 1 ფოკუსებია (4; 0)(4;\,0) და (−4; 0)(-4;\,0).თავი: კოორდინატები, ვექტორები და ანალიზური გეომეტრია
ფუნქციათა კომპოზიცია
ფუნქცია, რომელშიც ჯერ ერთი ფუნქციის მნიშვნელობას ვითვლით, მერე მას მეორეში ვსვამთ: (g∘f)(x)=g(f(x))(g \circ f)(x) = g(f(x)).მაგალითი: f(x)=2x+1f(x) = 2x + 1, g(x)=x2g(x) = x^2: g(f(3))=g(7)=49g(f(3)) = g(7) = 49.თავი: ასახვა და ფუნქცია
ფუნქციის განსაზღვრის არე
ყველა არგუმენტი xx, რომლისთვისაც ფუნქციის მნიშვნელობა გამოითვლება.მაგალითი: y=x−2y = \sqrt{x - 2}-ის განსაზღვრის არეა x≥2x \ge 2, რადგან უარყოფითი რიცხვის ფესვი არ გვაქვს.თავი: ასახვა და ფუნქცია
ფუნქციის გრაფიკი
ყველა წერტილის (x;f(x))(x; f(x)) სიმრავლე კოორდინატთა სიბრტყეზე.მაგალითი: y=2x+1y = 2x + 1-ის გრაფიკზე დევს წერტილები (0;1)(0; 1) და (1;3)(1; 3).თავი: ასახვა და ფუნქცია
ფუნქციის ზღვარი
რიცხვი, რომელსაც ფუნქციის მნიშვნელობები უახლოვდება, როცა არგუმენტი მოცემულ წერტილს უახლოვდება (თვით წერტილში მნიშვნელობა არ ითვლება).მაგალითი: როცა x უახლოვდება 2-ს, x + 3 უახლოვდება 5-ს; ამიტომ ზღვარი 5-ია.თავი: ზღვარი, წარმოებული და ინტეგრალი
ფუნქციის პერიოდი
უმცირესი დადებითი რიცხვი T, რომლითაც არგუმენტის გადაადგილებისას ფუნქციის მნიშვნელობა იგივე რჩება.მაგალითი: sin x-ის პერიოდია 2π, ხოლო sin 3x-ის პერიოდია 2π ÷ 3 = 2π/3.თავი: ტრიგონომეტრია
ფუძე
რიცხვი, რომელსაც ხარისხში ვამრავლებთ თავისთავზე.მაგალითი: ხარისხში 2^4 ფუძეა 2.თავი: ხარისხი და ფესვი

Ქ

ქვესიმრავლე
სიმრავლე, რომლის ყველა ელემენტი მეორე სიმრავლეშიც არის; იწერება B ⊆ A.მაგალითი: {2, 3} ⊆ {1, 2, 3}.თავი: სიმრავლეები და მათემატიკური ლოგიკა
ქორდა
მონაკვეთი, რომელიც წრეწირის ორ წერტილს აერთებს.მაგალითი: 10 რადიუსიან წრეწირში 12 სიგრძის ქორდა ცენტრიდან 8 მანძილზეა.თავი: წრეწირი და წრე

Ღ

ღერძული კვეთა
სხეულის კვეთა იმ სიბრტყით, რომელიც მისი ბრუნვის ღერძზე გადის.მაგალითი: ცილინდრის ღერძული კვეთა მართკუთხედია 2r×h2r \times h; კონუსისა — ტოლფერდა სამკუთხედი.თავი: სივრცითი გეომეტრია და სხეულები
ღერძული სიმეტრია
ასახვა წრფის მიმართ, როცა ეს წრფე წერტილსა და მის ასახვას შორის მონაკვეთის შუამართობია.მაგალითი: წრფის x=5x = 5 მიმართ წერტილი (3; −2)(3;\,-2) გადადის წერტილში (7; −2)(7;\,-2).თავი: აგებები და გეომეტრიული გარდაქმნები

Შ

შედგენილი რიცხვი
ნატურალური რიცხვი, რომელსაც სამი ან მეტი გამყოფი აქვს.მაგალითი: 12 შედგენილია: გამყოფები 1, 2, 3, 4, 6, 12.თავი: რიცხვითი სიმრავლეები
შემთხვევითი სიდიდე
რიცხვი, რომლის მნიშვნელობა ქმედების შედეგზეა დამოკიდებული და წინასწარ უცნობია.მაგალითი: კამათელზე მოსული ქულა ან 5 ნაწარმში წუნდებულთა რაოდენობა.თავი: ალბათობა
შემოკლებული გამრავლების ფორმულები
მზა ტოლობები, რომლებიც ფრჩხილების გახსნას ან მამრავლებად დაშლას აჩქარებს.მაგალითი: 101² − 99² = (101 − 99)(101 + 99) = 2 · 200 = 400.თავი: მრავალწევრები და ალგებრული გამოსახულებები
შემოსაზღვრული მიმდევრობა
მიმდევრობა, რომლის ყველა წევრი რომელიმე რიცხვზე მეტი არ არის (ზემოდან შემოსაზღვრული) ან მასზე ნაკლები არ არის (ქვემოდან).მაგალითი: (2n − 1)/(n + 1) = 2 − 3/(n + 1) ყოველთვის 2-ზე ნაკლებია, ამიტომ ზემოდან შემოსაზღვრულია.თავი: მიმდევრობები და პროგრესიები
შემოხაზული წრეწირი
წრეწირი, რომელიც მრავალკუთხედის ყველა წვეროზე გადის.მაგალითი: გვერდებით 6, 8, 10 სამკუთხედის შემოხაზული წრეწირის რადიუსია 5.თავი: წრეწირი და წრე
შემხვედრი მოძრაობა
ორი სხეული ერთმანეთისკენ მოძრაობს; მათი დაახლოების სიჩქარე სიჩქარეთა ჯამია.მაგალითი: 50 კმ/სთ და 70 კმ/სთ: ერთ საათში ისინი 120 კმ-ით უახლოვდებიან ერთმანეთს.თავი: საზომი ერთეულები
შესაბამისი კუთხეები
კუთხეები, რომლებიც ორი წრფის გადაკვეთისას მკვეთთან ერთნაირ ადგილზეა; პარალელური წრფეების შემთხვევაში ტოლია.მაგალითი: ორივე წრფესთან ზევით-მარცხნივ მდებარე კუთხეები: თუ ერთი 118°-ია, მეორეც 118°-ია.თავი: წრფეები და კუთხეები
შეუღლებული გამოსახულება
ორწევრი იგივე წევრებით და საპირისპირო ნიშნით; მათი ნამრავლი ფესვებისგან თავისუფალია.მაგალითი: √5 − √2-ის შეუღლებულია √5 + √2; ნამრავლი: 5 − 2 = 3.თავი: ხარისხი და ფესვი
შეუღლებული რიცხვი
კომპლექსური რიცხვი, რომელსაც წარმოსახვითი ნაწილის ნიშანი შებრუნებული აქვს.მაგალითი: 3 − 4i-ს შეუღლებულია 3 + 4i.თავი: კომპლექსური რიცხვები
შეფარდება
ორი რიცხვის განაყოფი; გვიჩვენებს, რამდენჯერ არის ერთი რიცხვი მეორეზე მეტი.მაგალითი: 12 : 4 = 12 ÷ 4 = 3, ანუ 12 სამჯერ მეტია 4-ზე.თავი: პროპორცია და პროცენტი
შექცეული ფუნქცია
ფუნქცია, რომელიც ff-ის მნიშვნელობას უკან არგუმენტად აბრუნებს: f−1(f(x))=xf^{-1}(f(x)) = x.მაგალითი: f(x)=2x+1f(x) = 2x + 1-ისთვის f(2)=5f(2) = 5, ამიტომ f−1(5)=2f^{-1}(5) = 2.თავი: ასახვა და ფუნქცია
შიგა ცალმხრივი კუთხეები
კუთხეები წრფეებს შორის, მკვეთის ერთ მხარეს; პარალელური წრფეების შემთხვევაში მათი ჯამი 180°-ია.მაგალითი: თუ ერთი კუთხე 72°-ია, მეორეა 180° − 72° = 108°.თავი: წრფეები და კუთხეები
შიგა ჯვარედინი კუთხეები
კუთხეები წრფეებს შორის, მკვეთის სხვადასხვა მხარეს; პარალელური წრფეების შემთხვევაში ტოლია.მაგალითი: ერთი კუთხე 65°-ია, მეორეც 65°-ია.თავი: წრფეები და კუთხეები
შლილი
სხეულის ზედაპირი, გაშლილი ერთ სიბრტყეზე.მაგალითი: კონუსის შლილია წრე და სექტორი; r=3r = 3, l=5l = 5: სექტორის კუთხეა 216°216°.თავი: სივრცითი გეომეტრია და სხეულები
შუა წევრები
პროპორციის მეორე და მესამე რიცხვი.მაგალითი: პროპორციაში 2 : 3 = 4 : 6 შუა წევრებია 3 და 4; მათი ნამრავლი 12 კიდურა წევრების ნამრავლის (2 · 6 = 12) ტოლია.თავი: პროპორცია და პროცენტი
შუალედი
რიცხვითი ღერძის ნაწილი ორ ბოლო წერტილს შორის: ინტერვალი (ბოლოები არ შედის) ან სეგმენტი (შედის).მაგალითი: (1; 4) — რიცხვები 1-ზე მეტი და 4-ზე ნაკლები; [1; 4] — 1-დან 4-ის ჩათვლით.თავი: რიცხვითი სიმრავლეები
შუახაზი
სამკუთხედში — ორი გვერდის შუაწერტილების შემაერთებელი მონაკვეთი; ტრაპეციაში — ფერდების შუაწერტილების შემაერთებელი; ის ფუძეების ნახევარჯამია.მაგალითი: ტრაპეციის ფუძეებია 10 და 24, შუახაზი 10+242=17\dfrac{10 + 24}{2} = 17.თავი: ბრტყელი ფიგურების ფართობი

Ჩ

ჩახაზული კუთხე
კუთხე, რომლის წვერო წრეწირზეა და გვერდები წრეწირს კვეთს; ის თავისი რკალის ნახევარია.მაგალითი: 80°80°-იან რკალზე დაყრდნობილი ჩახაზული კუთხე 40°40°-ია.თავი: წრეწირი და წრე
ჩახაზული წრეწირი
წრეწირი, რომელიც მრავალკუთხედის ყველა გვერდს ეხება და მრავალკუთხედის შიგნითაა.მაგალითი: გვერდებით 6, 8, 10 სამკუთხედში ჩახაზული წრეწირის რადიუსია 2.თავი: წრეწირი და წრე

Ც

ცალმხრივი ზღვარი
ზღვარი, როცა არგუმენტი წერტილს უახლოვდება მხოლოდ ერთი მხრიდან: მარცხნიდან (x < a) ან მარჯვნიდან (x > a).მაგალითი: 1/x-ის ზღვარი 0-ზე მარჯვნიდან +∞-ია, მარცხნიდან −∞-ია.თავი: ზღვარი, წარმოებული და ინტეგრალი
ცარიელი სიმრავლე
სიმრავლე, რომელშიც არც ერთი ელემენტი არ არის; იწერება ∅.მაგალითი: სიმრავლე „ნატურალური რიცხვები, რომლებიც 1-ზე ნაკლებია“ ცარიელია.თავი: სიმრავლეები და მათემატიკური ლოგიკა
ცენტნერი
მასის ერთეული, 100 კგ.მაგალითი: 3 ც = 3 × 100 = 300 კგ.თავი: საზომი ერთეულები
ცენტრალური კუთხე
კუთხე წესიერი მრავალკუთხედის ცენტრიდან ორ მეზობელ წვერომდე; ის 360°-ია გაყოფილი გვერდების რაოდენობაზე.მაგალითი: ხუთკუთხედში 360° ÷ 5 = 72°.თავი: ოთხკუთხედები და მრავალკუთხედები
ცენტრული კუთხე
კუთხე, რომლის წვერო წრეწირის ცენტრშია; ის თავისი რკალის ტოლია.მაგალითი: 80°80°-იან რკალს 80°80°-იანი ცენტრული კუთხე შეესაბამება.თავი: წრეწირი და წრე
ცენტრული სიმეტრია
ასახვა წერტილის მიმართ, როცა ეს წერტილი წერტილსა და მის ასახვას შორის მონაკვეთის შუაწერტილია.მაგალითი: წერტილის (1; 1)(1;\,1) მიმართ წერტილი (3; −2)(3;\,-2) გადადის წერტილში (−1; 4)(-1;\,4).თავი: აგებები და გეომეტრიული გარდაქმნები
ციკლი
ჯაჭვი, რომელიც იმავე წვეროში მთავრდება, საიდანაც დაიწყო, და სხვა წვერო არ მეორდება.მაგალითი: B,C,A,BB, C, A, B სამკუთხედის ციკლია, სიგრძე 3-ია.თავი: კომბინატორიკა და გრაფები

Ძ

ძირითადი ლოგარითმული იგივეობა
ფორმულა, რომლის მიხედვითაც ფუძე, ავიყვანოთ საკუთარი ლოგარითმის ხარისხში, ქვეშა რიცხვს გვაძლევს: a^(log_a b) = b.მაგალითი: 3^(log₃ 5) = 5.თავი: ლოგარითმი
ძირითადი ტრიგონომეტრიული იგივეობა
ტოლობა sin²α + cos²α = 1, რომელიც ყოველი კუთხისთვის სწორია.მაგალითი: α = 30°-ზე: (1/2)² + (√3/2)² = 1/4 + 3/4 = 1.თავი: ტრიგონომეტრია

Წ

წაკვეთილი პირამიდა
პირამიდის ის ნაწილი, რომელიც დარჩება, თუ ზედა ნაწილს ფუძის პარალელური სიბრტყით მოვაჭრით.მაგალითი: კვადრატული ფუძეებით 2 და 8 და სიმაღლით 3 მოცულობაა 33(4+64+16)=84\dfrac{3}{3}(4 + 64 + 16) = 84.თავი: სივრცითი გეომეტრია და სხეულები
წარმოებული
ფუნქციის ცვლილების სიჩქარე წერტილში; გრაფიკის მხების დახრილობა ამ წერტილში.მაგალითი: f(x) = x²-ის წარმოებული x = 3-ზე 6-ია: მხები 6 ერთეულით იზრდება 1 ერთეულზე.თავი: ზღვარი, წარმოებული და ინტეგრალი
წარმოსახვითი ერთეული
რიცხვი i, რომლის კვადრატი −1-ია.მაგალითი: i² = −1, i³ = −i, i⁴ = 1.თავი: კომპლექსური რიცხვები
წარმოსახვითი ნაწილი
კომპლექსური რიცხვის a + bi ჩანაწერში რიცხვი b (i-ს გარეშე).მაგალითი: 5 + 2i-ს წარმოსახვითი ნაწილი 2-ია და არა 2i.თავი: კომპლექსური რიცხვები
წესიერი მრავალკუთხედი
ამოზნექილი მრავალკუთხედი, რომლის ყველა გვერდი და ყველა კუთხე ტოლია.მაგალითი: ტოლგვერდა სამკუთხედი, კვადრატი, წესიერი ექვსკუთხედი.თავი: ოთხკუთხედები და მრავალკუთხედები
წესიერი პირამიდა
პირამიდა, რომლის ფუძე წესიერი მრავალკუთხედია და სიმაღლე ფუძის ცენტრზე ეშვება.მაგალითი: ფუძეში კვადრატის მქონე წესიერ პირამიდას გვერდითი წახნაგები ოთხი ტოლი ტოლფერდა სამკუთხედია.თავი: სივრცითი გეომეტრია და სხეულები
წვეროს ხარისხი
რამდენი წიბო გადის ამ წვეროზე.მაგალითი: თუ CC წვეროს სამი წიბო ერთვის, deg⁡C=3\deg C = 3.თავი: კომბინატორიკა და გრაფები
წილადწრფივი ფუნქცია
ფუნქცია სახით y=ax+bcx+dy = \dfrac{ax + b}{cx + d}; გრაფიკი ჰიპერბოლაა.მაგალითი: y=2x+1x−3y = \dfrac{2x + 1}{x - 3}-ის ასიმპტოტებია x=3x = 3 და y=2y = 2.თავი: ასახვა და ფუნქცია
წრე
წრეწირითა და მისი შიგა ნაწილით შემოსაზღვრული ფიგურა.მაგალითი: 5 სმ რადიუსიანი წრის ფართობია π⋅52=25π\pi \cdot 5^2 = 25\pi სმ².თავი: წრეწირი და წრე
წრეწირი
ხაზი, რომლის ყველა წერტილი ცენტრიდან ერთსა და იმავე მანძილზეა.მაგალითი: ცენტრიდან 5 სმ-ზე მდებარე ყველა წერტილი ქმნის 5 სმ რადიუსიან წრეწირს.თავი: წრეწირი და წრე
წრიული დიაგრამა
წრე, რომელიც ნაწილებად არის დაყოფილი; ყოველი ნაწილის კუთხე მისი წილის პროპორციულია, მთელი წრე 360° არის.მაგალითი: ნაწილი 25%-ია, ამიტომ მისი კუთხე 90° არის.თავი: მონაცემები და სტატისტიკა
წრფეთა კონა
ერთ წერტილზე გამავალი ყველა წრფე.მაგალითი: (x+y−3)+λ(2x−y)=0(x + y - 3) + \lambda(2x - y) = 0 არის წრფეთა კონა, რომელიც გადის წერტილზე (1; 2)(1;\,2).თავი: კოორდინატები, ვექტორები და ანალიზური გეომეტრია
წრფივი დაპროგრამება
წრფივი გამოსახულების უდიდესი ან უმცირესი მნიშვნელობის პოვნა უტოლობათა სისტემის ამონახსნთა მრავალკუთხედზე; ექსტრემუმი წვეროზე მიიღწევა.მაგალითი: z=2x+3yz = 2x + 3y წვეროებში (0;0)(0; 0), (6;0)(6; 0), (0;4)(0; 4), (4;2)(4; 2) იღებს მნიშვნელობებს 0,12,12,140, 12, 12, 14; უდიდესია 14.თავი: განტოლებები, უტოლობები და სისტემები
წრფივი კუთხე
კუთხე, რომელსაც ორწახნაგა კუთხის წიბოზე მართობული ორი სხივი ქმნის.მაგალითი: პირამიდაში წრფივი კუთხეა კუთხე ფუძის ცენტრიდან და წვეროდან გვერდის შუაწერტილამდე გავლებულ მონაკვეთებს შორის.თავი: სივრცითი გეომეტრია და სხეულები
წყვეტის წერტილი
წერტილი, სადაც უწყვეტობა ირღვევა: მოსახსნელი, ნახტომი ან უსასრულო წყვეტა.მაგალითი: |x|/x წერტილში 0 ნახტომს აკეთებს: მარცხნიდან −1-ია, მარჯვნიდან 1.თავი: ზღვარი, წარმოებული და ინტეგრალი
წყობა
რამდენიმე ელემენტის არჩევა ისე, რომ არჩევის რიგს მნიშვნელობა აქვს.მაგალითი: 7 მორბენლიდან პირველ სამ ადგილზე გასვლა: A73=7imes6imes5=210A_7^3 = 7 imes 6 imes 5 = 210 წესით.თავი: კომბინატორიკა და გრაფები

Ჭ

ჭეშმარიტულ მნიშვნელობათა ცხრილი
ცხრილი, რომელიც აჩვენებს გამონათქვამის მნიშვნელობას (1 ან 0) ცვლადების ყველა მნიშვნელობისთვის.მაგალითი: ორი ცვლადისთვის ცხრილს 2² = 4 სტრიქონი აქვს.თავი: სიმრავლეები და მათემატიკური ლოგიკა

Ხ

ხარისხი
ერთი და იგივე რიცხვის რამდენჯერმე თავისთავზე გამრავლება.მაგალითი: 2^4 = 2 · 2 · 2 · 2 = 16.თავი: ხარისხი და ფესვი
ხარისხის ლოგარითმი
წესი: ხარისხის მაჩვენებელი ლოგარითმის წინ გადადის მამრავლად.მაგალითი: log₂ 8² = 2 × log₂ 8 = 2 × 3 = 6.თავი: ლოგარითმი
ხდომილობა
რაიმე ქმედების შედეგი ან რამდენიმე შედეგის ჯგუფი, რომელზეც შეგვიძლია ვთქვათ „მოხდა“ ან „არ მოხდა“.მაგალითი: კამათლის გაგორებისას „მოვიდა ლუწი რიცხვი“ ნიშნავს 2, 4 ან 6-ს.თავი: ალბათობა
ხე
ბმული გრაფი, რომელშიც ციკლი არ არის.მაგალითი: ხეს 9 წვეროთი 9−1=89 - 1 = 8 წიბო აქვს.თავი: კომბინატორიკა და გრაფები

Ჯ

ჯაჭვი
მარშრუტი, რომელშიც ერთი და იგივე წიბო ორჯერ არ გადის.მაგალითი: მარშრუტი A,B,C,A,CA, B, C, A, C ჯაჭვი არაა, რადგან წიბო ACAC ორჯერ გადის.თავი: კომბინატორიკა და გრაფები
ჯერადი
რიცხვი, რომელიც მოცემულ რიცხვზე ნაშთის გარეშე იყოფა; მოცემულ რიცხვს მთელზე ვამრავლებთ.მაგალითი: 3-ის ჯერადებია 3, 6, 9, 12, ..., რადგან 3 × 4 = 12.თავი: რიცხვითი სიმრავლეები
ჯუფთება
რამდენიმე ელემენტის არჩევა ისე, რომ რიგს მნიშვნელობა არა აქვს, მხოლოდ შემადგენლობა ითვლება.მაგალითი: 5 კაციდან 2 კაცის არჩევა: C52=5×42=10C_5^2 = \dfrac{5 \times 4}{2} = 10 წესით.თავი: კომბინატორიკა და გრაფები

Ჰ

ჰერონის ფორმულა
ფორმულა, რომელიც სამკუთხედის ფართობს მხოლოდ გვერდებით პოულობს.მაგალითი: 13, 14, 15: p = 21, S = √(21 · 8 · 7 · 6) = 84.თავი: სამკუთხედი და მსგავსება
ჰექტარი
ფართობის ერთეული მიწის ნაკვეთებისთვის: კვადრატის ფართობი, რომლის გვერდი 100 მ-ია.მაგალითი: 1 ჰა = 100 მ × 100 მ = 10 000 მ² = 100 ა.თავი: საზომი ერთეულები
ჰიპერბოლა
წირი, რომლის ყოველი წერტილიდან ორ ფოკუსამდე მანძილების სხვაობის მოდული ერთი და იგივეა.მაგალითი: x29−y216=1\dfrac{x^2}{9} - \dfrac{y^2}{16} = 1 — ჰიპერბოლა ფოკუსებით (±5; 0)(\pm 5;\,0).თავი: კოორდინატები, ვექტორები და ანალიზური გეომეტრია
ჰიპერბოლური გეომეტრია
ლობაჩევსკის გეომეტრია, სადაც წრფის გარეთ მდებარე წერტილზე უსასრულოდ ბევრი პარალელური წრფე გადის.მაგალითი: სამკუთხედის კუთხეთა ჯამი აქ 180°180°-ზე ნაკლებია, მაგალითად 170°170°.თავი: აგებები და გეომეტრიული გარდაქმნები
ჰიპოტენუზა
მართკუთხა სამკუთხედის უდიდესი გვერდი, მართი კუთხის მოპირდაპირე.მაგალითი: სამკუთხედში 3, 4, 5 ჰიპოტენუზაა 5.თავი: სამკუთხედი და მსგავსება
ჰისტოგრამა
მიჯრით მდგარი სვეტები, სადაც თითო სვეტი რიცხვთა ერთ ჯგუფს (შუალედს) შეესაბამება და მისი სიმაღლე ამ ჯგუფის სიხშირეა.მაგალითი: ჯგუფში 0–5 არის 3 რიცხვი, ამიტომ პირველი სვეტის სიმაღლეა 3.თავი: მონაცემები და სტატისტიკა
ჰომოთეტია
გარდაქმნა, რომელიც ყველა წერტილის მანძილს ცენტრიდან ერთსა და იმავე kk-ჯერ ცვლის.მაგალითი: ცენტრით (1; 1)(1;\,1) და k=3k = 3 წერტილი (2; 3)(2;\,3) გადადის წერტილში (4; 7)(4;\,7).თავი: აგებები და გეომეტრიული გარდაქმნები
ჰომოთეტიის კოეფიციენტი
რიცხვი kk, რომლის მიხედვითაც ჰომოთეტიაში სიგრძეები იცვლება; ფართობები k2k^2-ჯერ იცვლება.მაგალითი: როცა k=3k = 3, ფართობი 6 ხდება 6×9=546 \times 9 = 54.თავი: აგებები და გეომეტრიული გარდაქმნები
ჰორნერის სქემა
ცხრილი, რომლითაც მრავალწევრს (x − a)-ზე ვყოფთ მხოლოდ რიცხვების შეკრება-გამრავლებით.მაგალითი: კოეფიციენტები 1, 2, −5, 1 და a = 2: მიიღება 1, 4, 3, 7; განაყოფია x² + 4x + 3, ნაშთი 7.თავი: მრავალწევრები და ალგებრული გამოსახულებები

N

n-ური ხარისხის ფესვი კომპლექსურ რიცხვში
რიცხვი, რომლის n-ური ხარისხი მოცემული რიცხვის ტოლია; კომპლექსურ რიცხვს ზუსტად n ასეთი ფესვი აქვს.მაგალითი: z³ = −8-ს სამი ფესვი აქვს: −2, 1 + i√3 და 1 − i√3.თავი: კომპლექსური რიცხვები