მთავარ შინაარსზე გადასვლა
საგამოცდო რვეული
მენიუ

ოთხკუთხედები და მრავალკუთხედები

ყველა ტერმინი (ლექსიკონი) →

§1. მრავალკუთხედი: კუთხეების ჯამი და დიაგონალები

ამ ნაწილის ტერმინები (6)
ამოზნექილი მრავალკუთხედი
მრავალკუთხედი, რომელიც ყოველი გვერდის შემცველი წრფის ერთ მხარესაა; მისი დიაგონალები მის შიგნითაა.მაგალითი: კვადრატი და ტოლგვერდა სამკუთხედი ამოზნექილია.
დიაგონალი
მონაკვეთი, რომელიც მრავალკუთხედის ორ არამეზობელ წვეროს აერთებს.მაგალითი: ათკუთხედში 10 · 7 ÷ 2 = 35 დიაგონალია.
მრავალკუთხედი
დახურული ტეხილით შემოსაზღვრული ბრტყელი ფიგურა.მაგალითი: ხუთკუთხედს ხუთი გვერდი, ხუთი წვერო და ხუთი კუთხე აქვს.
მრავალკუთხედის გარე კუთხე
მრავალკუთხედის კუთხის მომიჯნავე კუთხე; თითო წვეროზე ერთი გარე კუთხის ჯამი ყოველთვის 360°-ია.მაგალითი: შიგა კუთხე 156°-ია: გარე კუთხეა 180° − 156° = 24°.
პარალელოგრამის სიმეტრიის ცენტრი
პარალელოგრამის დიაგონალების გადაკვეთის წერტილი: მის მიმართ ფიგურის ყოველ წერტილს ტოლი მანძილით მოპირდაპირე წერტილი აქვს.მაგალითი: პარალელოგრამში დიაგონალები გადაკვეთაზე შუაზე იყოფა.
ტრაპეციის ფუძე და ფერდი
ფუძეები ტრაპეციის პარალელური გვერდებია, ფერდები — არაპარალელური.მაგალითი: ტრაპეციაში 8, 20, 10, 10: ფუძეებია 8 და 20, ფერდები — 10 და 10.

მრავალკუთხედი — დახურული ტეხილით შემოსაზღვრული ბრტყელი ფიგურა. ტეხილის რგოლები გვერდებია, რგოლების ბოლოები — წვეროები, გვერდებს შორის კუთხეები — მრავალკუთხედის კუთხეები. გვერდების სიგრძეთა ჯამი პერიმეტრია. დიაგონალი — მონაკვეთი, რომელიც ორ არამეზობელ წვეროს აერთებს.

ამოზნექილი მრავალკუთხედი — მრავალკუთხედი, რომელიც მისი ყოველი გვერდის შემცველი წრფის ერთ მხარესაა. ასეთ მრავალკუთხედში ყველა დიაგონალი მის შიგნითაა.

გარე კუთხე — მრავალკუთხედის კუთხის მომიჯნავე კუთხე.

წესები ამოზნექილი nn-კუთხედისთვის:

  1. კუთხეების ჯამი =(n−2)×180°= (n - 2) \times 180°. რატომ? ერთი წვეროდან გავავლოთ ყველა დიაგონალი: მრავალკუთხედი n−2n - 2 სამკუთხედად იყოფა და თითოეულში კუთხეების ჯამი 180°180°-ია.
  2. გარე კუთხეების ჯამი (თითო წვეროზე ერთი გარე კუთხე) ყოველთვის 360°360°-ია.
  3. დიაგონალების რაოდენობა =n(n−3)2= \dfrac{n(n - 3)}{2}. რატომ? თითო წვეროდან გადის n−3n - 3 დიაგონალი (არ ვითვლით თვით წვეროს და ორ მეზობელს), ხოლო ყოველი დიაგონალი ორჯერ დაითვალა (ორივე ბოლოდან).

მაგალითი 1

ამოზნექილი მრავალკუთხედის კუთხეების ჯამია 1980°1980°. რამდენი გვერდი და რამდენი დიაგონალი აქვს მას?

ამოხსნა

  1. (n−2)×180=1980(n - 2) \times 180 = 1980, ამიტომ n−2=1980÷180=11n - 2 = 1980 \div 180 = 11.
  2. n=13n = 13.
  3. დიაგონალები: 13×102=65\dfrac{13 \times 10}{2} = 65.

პასუხი: 13 გვერდი, 65 დიაგონალი

მაგალითი 2

ამოზნექილ nn-კუთხედში შიგა კუთხეების ჯამი 5-ჯერ მეტია გარე კუთხეების ჯამზე (თითო წვეროზე ერთი გარე კუთხეა აღებული). იპოვეთ nn.

ამოხსნა

  1. გარე კუთხეების ჯამია 360°360°, ამიტომ შიგა კუთხეების ჯამია 5×360°=1800°5 \times 360° = 1800°.
  2. (n−2)×180=1800(n - 2) \times 180 = 1800, n−2=10n - 2 = 10.
  3. n=12n = 12.

პასუხი: 1212

მაგალითი 3

ამოზნექილი ოთხკუთხედის სამი კუთხეა 80°80°, 95°95°, 110°110°. იპოვეთ მეოთხე კუთხე.

ამოხსნა

  1. ოთხკუთხედის კუთხეების ჯამია (4−2)×180°=360°(4 - 2) \times 180° = 360°.
  2. სამი კუთხის ჯამი: 80°+95°+110°=285°80° + 95° + 110° = 285°.
  3. მეოთხე კუთხე: 360°−285°=75°360° - 285° = 75°.

პასუხი: 75°75°

მაგალითი 4

ამოზნექილ მრავალკუთხედს 20 დიაგონალი აქვს. რამდენი გვერდი აქვს მას?

ამოხსნა

  1. n(n−3)2=20\dfrac{n(n - 3)}{2} = 20, ამიტომ n(n−3)=40n(n - 3) = 40, ანუ n2−3n−40=0n^2 - 3n - 40 = 0.
  2. ფესვებია n=8n = 8 და n=−5n = -5 (64−24=4064 - 24 = 40 და 25+15=4025 + 15 = 40 სწორია).
  3. გვერდების რაოდენობა დადებითია, ამიტომ n=8n = 8.

პასუხი: 88

შეამოწმე თავი

  1. რას უდრის ამოზნექილი ხუთკუთხედის კუთხეების ჯამი?
  2. რამდენი დიაგონალი აქვს ამოზნექილ ცხრაკუთხედს?
  3. ამოზნექილი მრავალკუთხედის კუთხეების ჯამია 2340°2340°. რამდენი გვერდი აქვს მას?

პასუხები: 1) 540°540° 2) 2727 3) 1515

§2. პარალელოგრამი

ამ ნაწილის ტერმინები (1)
პარალელოგრამი
ოთხკუთხედი, რომლის მოპირდაპირე გვერდები წყვილ-წყვილად პარალელურია; მოპირდაპირე გვერდები და კუთხეები ტოლია.მაგალითი: ერთი კუთხე 72°-ია, მეზობელი კუთხეა 180° − 72° = 108°.

პარალელოგრამი — ოთხკუთხედი, რომლის მოპირდაპირე გვერდები წყვილ-წყვილად პარალელურია.

წესები:

  1. გვერდები და კუთხეები. მოპირდაპირე გვერდები ტოლია, მოპირდაპირე კუთხეები ტოლია, მეზობელი კუთხეების ჯამი 180°180°-ია.
  2. დიაგონალები გადაკვეთის წერტილში შუაზე იყოფა. ეს წერტილი პარალელოგრამის სიმეტრიის ცენტრია.
  3. დიაგონალების კვადრატების ჯამი: d12+d22=2(a2+b2)d_1^2 + d_2^2 = 2(a^2 + b^2). რატომ? კოსინუსების თეორემით d12=a2+b2−2abcos⁡αd_1^2 = a^2 + b^2 - 2ab\cos\alpha და d22=a2+b2+2abcos⁡αd_2^2 = a^2 + b^2 + 2ab\cos\alpha (მეზობელი კუთხე 180°−α180° - \alpha-ა და cos⁡(180°−α)=−cos⁡α\cos(180° - \alpha) = -\cos\alpha); შევკრიბოთ.
  4. პარალელოგრამობის ნიშნები. ოთხკუთხედი პარალელოგრამია, თუ: (ა) მოპირდაპირე გვერდები წყვილ-წყვილად ტოლია; ან (ბ) ორი მოპირდაპირე გვერდი ტოლია და პარალელურია; ან (გ) დიაგონალები გადაკვეთის წერტილში შუაზე იყოფა.
  5. კუთხის ბისექტრისა. პარალელოგრამში კუთხის ბისექტრისა მოპირდაპირე გვერდს კვეთს და მიიღება ტოლფერდა სამკუთხედი (იხ. მაგალითი 7).

მაგალითი 5

პარალელოგრამის გვერდებია 7 და 9, ერთი დიაგონალი — 8. იპოვეთ მეორე დიაგონალი.

ამოხსნა

  1. d12+d22=2(a2+b2)d_1^2 + d_2^2 = 2(a^2 + b^2).
  2. 82+d22=2(49+81)=2608^2 + d_2^2 = 2(49 + 81) = 260.
  3. d22=260−64=196d_2^2 = 260 - 64 = 196, d2=14d_2 = 14.

პასუხი: 1414

მაგალითი 6

პარალელოგრამის ორი მეზობელი კუთხის ზომების შეფარდებაა 2:32 : 3. იპოვეთ პარალელოგრამის კუთხეები.

ამოხსნა

  1. მეზობელი კუთხეების ჯამი 180°180°-ია: 2x+3x=180°2x + 3x = 180°, x=36°x = 36°.
  2. კუთხეებია 2×36°=72°2 \times 36° = 72° და 3×36°=108°3 \times 36° = 108°.
  3. მოპირდაპირე კუთხეები ტოლია: პარალელოგრამის ოთხივე კუთხეა 72°72°, 108°108°, 72°72°, 108°108°.

პასუხი: 72°72°, 108°108°, 72°72°, 108°108°

მაგალითი 7

ABCDABCD პარალელოგრამში AB=5AB = 5, AD=8AD = 8. AA კუთხის ბისექტრისა BCBC გვერდს EE წერტილში კვეთს. იპოვეთ BEBE და ECEC.

ამოხსნა

  1. AD∥BCAD \parallel BC და AEAE მკვეთია, ამიტომ ∠DAE=∠AEB\angle DAE = \angle AEB (შიგა ჯვარედინი კუთხეები).
  2. ბისექტრისის გამო ∠DAE=∠BAE\angle DAE = \angle BAE, ამიტომ ∠BAE=∠AEB\angle BAE = \angle AEB.
  3. ABEABE სამკუთხედი ტოლფერდაა: BE=AB=5BE = AB = 5.
  4. BC=AD=8BC = AD = 8, ამიტომ EC=8−5=3EC = 8 - 5 = 3.

პასუხი: BE=5BE = 5, EC=3EC = 3

მაგალითი 8

ABCDABCD პარალელოგრამში მახვილი AA კუთხის ბისექტრისა BCBC გვერდს EE წერტილით ყოფს 3 სმ და 4 სმ ნაწილებად (რომელია BEBE და რომელი ECEC, არ არის ცნობილი). იპოვეთ პარალელოგრამის პერიმეტრი.

ამოხსნა

  1. AA კუთხის ბისექტრისა BCBC-ს კვეთს EE წერტილში. მაგალითი 7-ის მსგავსად BE=ABBE = AB.
  2. პირველი შემთხვევა: BE=3BE = 3. მაშინ AB=3AB = 3, BC=3+4=7BC = 3 + 4 = 7, პერიმეტრი 2×(3+7)=202 \times (3 + 7) = 20 სმ.
  3. მეორე შემთხვევა: BE=4BE = 4. მაშინ AB=4AB = 4, BC=4+3=7BC = 4 + 3 = 7, პერიმეტრი 2×(4+7)=222 \times (4 + 7) = 22 სმ.

პასუხი: 2020 სმ ან 2222 სმ

შეამოწმე თავი

  1. პარალელოგრამის ერთი კუთხეა 65°65°. რას უდრის მისი მეზობელი კუთხე?
  2. პარალელოგრამის დიაგონალებია 66 და 88, ერთი გვერდი 55. რას უდრის მეორე გვერდი?
  3. ABCDABCD პარალელოგრამში AB=6AB = 6, AD=9AD = 9. AA კუთხის ბისექტრისა BCBC-ს EE წერტილში კვეთს. რას უდრის ECEC?

პასუხები: 1) 115°115° 2) 55 3) 33

§3. რომბი, მართკუთხედი, კვადრატი

ამ ნაწილის ტერმინები (3)
კვადრატი
ოთხკუთხედი, რომელსაც ყველა გვერდი და ყველა კუთხე ტოლი აქვს; ერთდროულად რომბიცაა და მართკუთხედიც.მაგალითი: გვერდი 8: დიაგონალია 8√2.
მართკუთხედი
პარალელოგრამი, რომლის ყველა კუთხე მართია; დიაგონალები ტოლია.მაგალითი: გვერდები 9 და 12: დიაგონალია 15.
რომბი
პარალელოგრამი, რომლის ყველა გვერდი ტოლია; დიაგონალები ურთიერთმართობულია.მაგალითი: დიაგონალები 10 და 24: გვერდია √(5² + 12²) = 13.
  • რომბი — პარალელოგრამი, რომლის ყველა გვერდი ტოლია.
  • მართკუთხედი — პარალელოგრამი, რომლის ყველა კუთხე მართია.
  • კვადრატი — მართკუთხედი, რომლის ყველა გვერდი ტოლია (ე.ი. ერთდროულად რომბიცაა და მართკუთხედიც).

წესები:

  1. რომბი. დიაგონალები ურთიერთმართობულია, შუაზე იყოფა და კუთხეების ბისექტრისებია. დიაგონალები რომბს ჭრის ოთხ ტოლ მართკუთხა სამკუთხედად, ამიტომ გვერდი a=(d12)2+(d22)2a = \sqrt{\left(\dfrac{d_1}{2}\right)^2 + \left(\dfrac{d_2}{2}\right)^2}.
  2. მართკუთხედი. დიაგონალები ტოლია და შუაზე იყოფა. სიმეტრიის ღერძი ორია (მოპირდაპირე გვერდების შუა წერტილების შემაერთებელი წრფეები). პირიქით: პარალელოგრამი, რომლის დიაგონალები ტოლია, მართკუთხედია.
  3. კვადრატი. აერთიანებს რომბისა და მართკუთხედის ყველა თვისებას. დიაგონალი d=a2d = a\sqrt{2}. სიმეტრიის ღერძი ოთხია (ორი დიაგონალი და მოპირდაპირე გვერდების შუა წერტილების შემაერთებელი ორი წრფე).

მაგალითი 9

რომბის დიაგონალებია 1010 და 2424. იპოვეთ გვერდი და პერიმეტრი.

ამოხსნა

  1. დიაგონალები შუაზე იყოფა და მართი კუთხით იკვეთება, ამიტომ გვერდი მართკუთხა სამკუთხედის ჰიპოტენუზაა, კათეტები კი 55 და 1212.
  2. a=52+122=169=13a = \sqrt{5^2 + 12^2} = \sqrt{169} = 13.
  3. პერიმეტრი: 4×13=524 \times 13 = 52.

პასუხი: გვერდი 1313, პერიმეტრი 5252

მაგალითი 10

რომბის გვერდია 88, ერთი კუთხე 60°60°. იპოვეთ მისი დიაგონალები.

ამოხსნა

  1. მცირე დიაგონალი რომბს ჰყოფს ორ ტოლფერდა სამკუთხედად 60°60° კუთხით წვეროსთან, ე.ი. ტოლგვერდა სამკუთხედებად. ამიტომ მცირე დიაგონალი 88-ია.
  2. მისი ნახევარია 44. დიდი დიაგონალის ნახევარი მართკუთხა სამკუთხედის კათეტია: 82−42=48=43\sqrt{8^2 - 4^2} = \sqrt{48} = 4\sqrt{3}.
  3. დიდი დიაგონალი: 2×43=832 \times 4\sqrt{3} = 8\sqrt{3}.

პასუხი: 88 და 838\sqrt{3}

მაგალითი 11

მართკუთხედის დიაგონალების გადაკვეთის წერტილი მცირე გვერდიდან ორჯერ მეტი მანძილითაა დაშორებული, ვიდრე დიდი გვერდიდან. იპოვეთ მცირე გვერდის სიგრძე, თუ მართკუთხედის პერიმეტრი 3030 სმ-ია.

ამოხსნა

  1. მცირე გვერდი იყოს ss, დიდი — LL. გადაკვეთის წერტილი (ცენტრი) მცირე გვერდიდან L2\dfrac{L}{2} მანძილითაა, დიდი გვერდიდან — s2\dfrac{s}{2} მანძილით.
  2. პირობით L2=2×s2\dfrac{L}{2} = 2 \times \dfrac{s}{2}, ამიტომ L=2sL = 2s.
  3. პერიმეტრი: 2(s+L)=2×3s=6s=302(s + L) = 2 \times 3s = 6s = 30.
  4. s=5s = 5 სმ.

პასუხი: 55 სმ

მაგალითი 12

კვადრატის დიაგონალია 1010. იპოვეთ გვერდი და ფართობი.

ამოხსნა

  1. d=a2d = a\sqrt{2}, ამიტომ a=102=52a = \dfrac{10}{\sqrt{2}} = 5\sqrt{2}.
  2. ფართობი: a2=(52)2=25×2=50a^2 = (5\sqrt{2})^2 = 25 \times 2 = 50.

პასუხი: გვერდი 525\sqrt{2}, ფართობი 5050

მაგალითი 13

პარალელოგრამის დიაგონალები ტოლია და ურთიერთმართობულია. რა ფიგურაა ეს?

ამოხსნა

  1. პარალელოგრამი ტოლი დიაგონალებით მართკუთხედია.
  2. პარალელოგრამი მართობული დიაგონალებით რომბია.
  3. ორივე თვისება ერთად აქვს ფიგურას, რომელიც ერთდროულად მართკუთხედიცაა და რომბიც.

პასუხი: კვადრატი

შეამოწმე თავი

  1. რომბის დიაგონალებია 66 და 88. რას უდრის გვერდი?
  2. მართკუთხედის გვერდებია 99 და 1212. რას უდრის დიაგონალი?
  3. რამდენი სიმეტრიის ღერძი აქვს მართკუთხედს, რომელიც კვადრატი არაა, და რამდენი — კვადრატს?

პასუხები: 1) 55 2) 1515 3) 22 და 44

§4. ტრაპეცია

ამ ნაწილის ტერმინები (3)
ტოლფერდა ტრაპეცია
ტრაპეცია ტოლი ფერდებით; მისი ფუძესთან კუთხეები და დიაგონალები ტოლია.მაგალითი: ფუძეები 8 და 20, ფერდი 10: სიმაღლეა 8.
ტრაპეცია
ოთხკუთხედი, რომლის ორი გვერდი პარალელურია, დანარჩენი ორი — არა.მაგალითი: ფუძეები 8 და 20, ფერდები არაპარალელური.
ტრაპეციის შუახაზი
მონაკვეთი ფერდების შუა წერტილებს შორის; ის ფუძეების პარალელურია და მათი ნახევარჯამის ტოლია.მაგალითი: ფუძეები 8 და 20: შუახაზია (8 + 20) ÷ 2 = 14.

ტრაპეცია — ოთხკუთხედი, რომლის ორი გვერდი პარალელურია, დანარჩენი ორი კი — არა. პარალელური გვერდები ფუძეებია, არაპარალელური — ფერდები. სიმაღლე — მანძილი ფუძეებს შორის. შუახაზი — ფერდების შუა წერტილების შემაერთებელი მონაკვეთი. ტრაპეცია ტოლფერდაა, თუ ფერდები ტოლია.

წესები:

  1. შუახაზი ფუძეების პარალელურია და მათი ნახევარჯამის ტოლია: m=a+b2m = \dfrac{a + b}{2}.
  2. ტოლფერდა ტრაპეცია. ფუძესთან კუთხეები ტოლია, დიაგონალები ტოლია. თუ ფუძეებია a>ba > b, მცირე ფუძის ბოლოებიდან ჩამოშვებული სიმაღლეები დიდ ფუძეს ორივე მხარეს a−b2\dfrac{a - b}{2} სიგრძის მონაკვეთებად ჰყოფს და h=c2−(a−b2)2h = \sqrt{c^2 - \left(\dfrac{a - b}{2}\right)^2}, სადაც cc ფერდია.
  3. მართკუთხა ტრაპეცია — ერთი ფერდი ფუძეების მართობულია და ის სიმაღლის ტოლია.

მაგალითი 14

ტოლფერდა ტრაპეციის ფუძეებია 88 და 2020, ფერდი — 1010. იპოვეთ შუახაზი და სიმაღლე.

ამოხსნა

  1. შუახაზი: m=8+202=14m = \dfrac{8 + 20}{2} = 14.
  2. მცირე ფუძის ბოლოებიდან დიდ ფუძეზე ჩამოვუშვათ სიმაღლეები. დიდ ფუძეზე ორივე მხარეს ერთნაირი მონაკვეთი ჩნდება: 20−82=6\dfrac{20 - 8}{2} = 6.
  3. მართკუთხა სამკუთხედიდან (ჰიპოტენუზა 1010, კათეტი 66): h=102−62=64=8h = \sqrt{10^2 - 6^2} = \sqrt{64} = 8.

პასუხი: შუახაზი 1414, სიმაღლე 88

მაგალითი 15

ტრაპეციის შუახაზია 1212. ერთი ფუძე მეორეზე 66-ით დიდია. იპოვეთ ფუძეები.

ამოხსნა

  1. ფუძეების ჯამი: a+b=2×12=24a + b = 2 \times 12 = 24.
  2. სხვაობა: a−b=6a - b = 6.
  3. შევკრიბოთ: 2a=302a = 30, a=15a = 15; მაშინ b=24−15=9b = 24 - 15 = 9.
  4. შემოწმება: 15+92=12\dfrac{15 + 9}{2} = 12.

პასუხი: 1515 და 99

მაგალითი 16

მართკუთხა ტრაპეციის ფუძეებია 77 და 1616, სიმაღლე — 1212. იპოვეთ პერიმეტრი.

ამოხსნა

  1. მართობული ფერდი სიმაღლის ტოლია: 1212.
  2. მეორე ფერდი: დიდი ფუძიდან მცირეს გამოვაკლოთ 16−7=916 - 7 = 9. მართკუთხა სამკუთხედში კათეტებია 99 და 1212, ფერდი 81+144=225=15\sqrt{81 + 144} = \sqrt{225} = 15.
  3. პერიმეტრი: 7+16+12+15=507 + 16 + 12 + 15 = 50.

პასუხი: 5050

მაგალითი 17

ტოლფერდა ტრაპეციის ფუძეებია 66 და 1414, ფუძესთან კუთხე 60°60°. იპოვეთ ფერდი და სიმაღლე.

ამოხსნა

  1. დიდ ფუძეზე მოკვეთილი მონაკვეთი: 14−62=4\dfrac{14 - 6}{2} = 4.
  2. მართკუთხა სამკუთხედში ეს მონაკვეთი 60°60°-ის მოსაზღვრე კათეტია: cos⁡60°=4c\cos 60° = \dfrac{4}{c}, ამიტომ c=40,5=8c = \dfrac{4}{0{,}5} = 8.
  3. სიმაღლე: h=4tan⁡60°=43h = 4\tan 60° = 4\sqrt{3} (შემოწმება: 82−42=48=43\sqrt{8^2 - 4^2} = \sqrt{48} = 4\sqrt{3}).

პასუხი: ფერდი 88, სიმაღლე 434\sqrt{3}

შეამოწმე თავი

  1. ტრაპეციის ფუძეებია 99 და 1515. რას უდრის შუახაზი?
  2. ტოლფერდა ტრაპეციის ფუძეებია 55 და 1717, ფერდი — 1010. რას უდრის სიმაღლე?
  3. ტრაპეციის შუახაზია 1010, ერთი ფუძე 44-ია. რას უდრის მეორე ფუძე?

პასუხები: 1) 1212 2) 88 3) 1616

§5. წესიერი მრავალკუთხედი

ამ ნაწილის ტერმინები (3)
აპოთემა
მანძილი წესიერი მრავალკუთხედის ცენტრიდან გვერდის შუა წერტილამდე; ჩახაზული წრეწირის რადიუსია.მაგალითი: წესიერი ექვსკუთხედი გვერდით 6: აპოთემაა 3√3.
ცენტრალური კუთხე
კუთხე წესიერი მრავალკუთხედის ცენტრიდან ორ მეზობელ წვერომდე; ის 360°-ია გაყოფილი გვერდების რაოდენობაზე.მაგალითი: ხუთკუთხედში 360° ÷ 5 = 72°.
წესიერი მრავალკუთხედი
ამოზნექილი მრავალკუთხედი, რომლის ყველა გვერდი და ყველა კუთხე ტოლია.მაგალითი: ტოლგვერდა სამკუთხედი, კვადრატი, წესიერი ექვსკუთხედი.

წესიერი მრავალკუთხედი — ამოზნექილი მრავალკუთხედი, რომლის ყველა გვერდი ტოლია და ყველა კუთხე ტოლია. მასზე შემოიხაზება წრეწირი (რადიუსი RR) და მასში ჩაიხაზება წრეწირი (რადიუსი rr); ორივეს ცენტრი ერთია. rr-ს აპოთემასაც უწოდებენ. ცენტრალური კუთხე — კუთხე ცენტრიდან ორი მეზობელი წვერომდე.

წესები წესიერი nn-კუთხედისთვის (aa გვერდია):

  1. ცენტრალური კუთხე 360°n\dfrac{360°}{n}; შიგა კუთხე (n−2)×180°n\dfrac{(n - 2) \times 180°}{n}; გარე კუთხე 360°n\dfrac{360°}{n}.
  2. გვერდი და რადიუსები: a=2Rsin⁡180°na = 2R\sin\dfrac{180°}{n}, r=Rcos⁡180°nr = R\cos\dfrac{180°}{n}, a=2rtan⁡180°na = 2r\tan\dfrac{180°}{n}. რატომ? ცენტრიდან გვერდზე დაშვებული მართობი (აპოთემა) ცენტრალურ კუთხეს ორ ტოლ ნაწილად ყოფს; მიიღება მართკუთხა სამკუთხედი, რომლის ჰიპოტენუზაა RR, კათეტებია rr და a2\dfrac{a}{2}, ხოლო კუთხე ცენტრთან 180°n\dfrac{180°}{n}.
  3. ფართობი: S=12PrS = \dfrac{1}{2} P r, სადაც P=naP = na პერიმეტრია.
  4. დიაგონალი. წვერო, რომელიც სხვა წვეროდან kk გვერდით არის დაშორებული, d=2Rsin⁡k×180°nd = 2R\sin\dfrac{k \times 180°}{n}.
  5. კერძო შემთხვევები (aa — გვერდი):
წესიერიRRrrშიგა კუთხე
სამკუთხედიa33\dfrac{a\sqrt{3}}{3}a36\dfrac{a\sqrt{3}}{6}60°60°
კვადრატიa22\dfrac{a\sqrt{2}}{2}a2\dfrac{a}{2}90°90°
ექვსკუთხედიaaa32\dfrac{a\sqrt{3}}{2}120°120°

მაგალითი 18

წესიერი ექვსკუთხედის გვერდია 66. იპოვეთ შიგა კუთხე, შემოხაზული წრეწირის რადიუსი, ჩახაზული წრეწირის რადიუსი და ფართობი.

ამოხსნა

  1. შიგა კუთხე: (6−2)×180°6=120°\dfrac{(6 - 2) \times 180°}{6} = 120°.
  2. ექვსკუთხედი 6 ტოლგვერდა სამკუთხედად იყოფა, ამიტომ R=a=6R = a = 6.
  3. აპოთემა: r=6cos⁡30°=6×32=33r = 6\cos 30° = 6 \times \dfrac{\sqrt{3}}{2} = 3\sqrt{3}.
  4. პერიმეტრი P=6×6=36P = 6 \times 6 = 36, ფართობი: S=12Pr=12×36×33=543S = \dfrac{1}{2} P r = \dfrac{1}{2} \times 36 \times 3\sqrt{3} = 54\sqrt{3}.

პასუხი: 120°120°; R=6R = 6; r=33r = 3\sqrt{3}; S=543S = 54\sqrt{3}

მაგალითი 19

წესიერი მრავალკუთხედის შიგა კუთხეა 156°156°. რამდენი გვერდი აქვს მას?

ამოხსნა

  1. გარე კუთხე შიგა კუთხის მომიჯნავეა: 180°−156°=24°180° - 156° = 24°.
  2. წესიერი მრავალკუთხედის ყველა გარე კუთხე ტოლია და მათი ჯამი 360°360°-ია: n=36024=15n = \dfrac{360}{24} = 15.
  3. შემოწმება: (15−2)×180°15=2340°15=156°\dfrac{(15 - 2) \times 180°}{15} = \dfrac{2340°}{15} = 156°.

პასუხი: 1515

მაგალითი 20

წესიერი რვაკუთხედის A1A2A3A4A5A6A7A8A_1A_2A_3A_4A_5A_6A_7A_8 გვერდია 22. იპოვეთ A1A4A_1A_4 დიაგონალი.

ამოხსნა

  1. A1A_1-დან A4A_4 სამი გვერდითაა დაშორებული: k=3k = 3, n=8n = 8.
  2. გვერდისთვის a=2Rsin⁡22,5°=2a = 2R\sin 22{,}5° = 2, ამიტომ 2R=2sin⁡22,5°2R = \dfrac{2}{\sin 22{,}5°}.
  3. დიაგონალი: d=2Rsin⁡67,5°=2sin⁡67,5°sin⁡22,5°d = 2R\sin 67{,}5° = \dfrac{2\sin 67{,}5°}{\sin 22{,}5°}. რადგან sin⁡67,5°=cos⁡22,5°\sin 67{,}5° = \cos 22{,}5°, მიიღება d=2tan⁡22,5°d = \dfrac{2}{\tan 22{,}5°}.
  4. ცნობილია, რომ tan⁡22,5°=2−1\tan 22{,}5° = \sqrt{2} - 1. მაშინ d=22−1=2(2+1)(2−1)(2+1)=2(2+1)=2+22d = \dfrac{2}{\sqrt{2} - 1} = \dfrac{2(\sqrt{2} + 1)}{(\sqrt{2} - 1)(\sqrt{2} + 1)} = 2(\sqrt{2} + 1) = 2 + 2\sqrt{2}.
  5. შემოწმება რიცხვებით: 2+2×1,4142≈4,832 + 2 \times 1{,}4142 \approx 4{,}83.

პასუხი: 2+222 + 2\sqrt{2}

მაგალითი 21

წესიერი nn-კუთხედის ერთი წვეროდან გავლებულია ორი დიაგონალი, რომლებიც ამ წვეროსთან ერთად ქმნიან სამკუთხედს, რომლის მესამე გვერდი nn-კუთხედის გვერდია. ამ სამკუთხედის უმცირესი კუთხე 10°10°-ია. იპოვეთ nn.

ამოხსნა

  1. წესიერი nn-კუთხედის წვეროები ერთ წრეწირზეა და მეზობელი წვეროები ამ წრეწირს ყოფს 360°n\dfrac{360°}{n} ზომის რკალებად.
  2. სამკუთხედის კუთხეები ამ წრეწირის ჩახაზული კუთხეებია; ჩახაზული კუთხე თავისი რკალის ნახევრის ტოლია.
  3. სამკუთხედის მესამე გვერდი nn-კუთხედის გვერდია, ამიტომ მისი მოპირდაპირე კუთხე (საერთო წვეროსთან) ეყრდნობა ერთ რკალს: 12×360°n=180°n\dfrac{1}{2} \times \dfrac{360°}{n} = \dfrac{180°}{n}.
  4. დანარჩენი ორი კუთხე რამდენიმე ასეთი რკალის ჯამს ეყრდნობა, ამიტომ ისინი 180°n\dfrac{180°}{n}-ის ჯერადია და ამ რიცხვზე ნაკლები ვერ იქნება. ე.ი. უმცირესი კუთხეა 180°n\dfrac{180°}{n}.
  5. 180°n=10°\dfrac{180°}{n} = 10°, n=18n = 18.

პასუხი: 1818

მაგალითი 22

წესიერ სამკუთხედში ჩახაზული წრეწირის რადიუსია 22. იპოვეთ გვერდი და შემოხაზული წრეწირის რადიუსი.

ამოხსნა

  1. a=2rtan⁡180°3=2×2×tan⁡60°=43a = 2r\tan\dfrac{180°}{3} = 2 \times 2 \times \tan 60° = 4\sqrt{3}.
  2. R=rcos⁡60°=20,5=4R = \dfrac{r}{\cos 60°} = \dfrac{2}{0{,}5} = 4.
  3. შემოწმება: R=a33=43×33=4R = \dfrac{a\sqrt{3}}{3} = \dfrac{4\sqrt{3} \times \sqrt{3}}{3} = 4.

პასუხი: a=43a = 4\sqrt{3}; R=4R = 4

შეამოწმე თავი

  1. რას უდრის წესიერი რვაკუთხედის შიგა კუთხე?
  2. რას უდრის წესიერი ხუთკუთხედის ცენტრალური კუთხე?
  3. კვადრატის გვერდია 88. რას უდრის მასზე შემოხაზული წრეწირის რადიუსი?

პასუხები: 1) 135°135° 2) 72°72° 3) 424\sqrt{2}

მოკლედ

  • nn-კუთხედის კუთხეების ჯამი (n−2)×180°(n - 2) \times 180°; გარე კუთხეების ჯამი 360°360°; დიაგონალები n(n−3)2\dfrac{n(n - 3)}{2}.
  • პარალელოგრამი: მოპირდაპირე გვერდები და კუთხეები ტოლია; დიაგონალები შუაზე იყოფა; d12+d22=2(a2+b2)d_1^2 + d_2^2 = 2(a^2 + b^2).
  • რომბი: დიაგონალები მართობულია; მართკუთხედი: დიაგონალები ტოლია; კვადრატი ორივეს აერთიანებს, d=a2d = a\sqrt{2}.
  • ტრაპეციის შუახაზი a+b2\dfrac{a + b}{2}; ტოლფერდა ტრაპეციაში h=c2−(a−b2)2h = \sqrt{c^2 - \left(\dfrac{a - b}{2}\right)^2}.
  • წესიერი nn-კუთხედი: შიგა კუთხე (n−2)×180°n\dfrac{(n - 2) \times 180°}{n}, a=2Rsin⁡180°na = 2R\sin\dfrac{180°}{n}, r=Rcos⁡180°nr = R\cos\dfrac{180°}{n}, S=12PrS = \dfrac{1}{2}Pr.