§1. კოორდინატები, მანძილი, შუა წერტილი, მონაკვეთის გაყოფა
ამ ნაწილის ტერმინები (3)
- აბსცისა
- წერტილის პირველი კოორდინატი, ანუ რამდენად არის წერტილი მარჯვნივ ან მარცხნივ ღერძიდან.მაგალითი: წერტილის აბსცისაა 3.
- ორდინატა
- წერტილის მეორე კოორდინატი, ანუ რამდენად არის წერტილი ზემოთ ან ქვემოთ ღერძიდან.მაგალითი: წერტილის ორდინატაა .
- საკოორდინატო ორტი
- ერთეულოვანი სიგრძის ვექტორი, რომელიც კოორდინატთა ღერძის გასწვრივაა მიმართული.მაგალითი: , , .
მართკუთხა კოორდინატთა სისტემა სიბრტყეზე — ორი ურთიერთმართობი რიცხვითი ღერძია: აბსცისათა ღერძი და ორდინატთა ღერძი . მათი გადაკვეთის წერტილი კოორდინატთა სათავეა. ყოველ წერტილს შეესაბამება წყვილი : — აბსცისა, — ორდინატა. ღერძები სიბრტყეს 4 მეოთხედად ყოფს: I-ში ; II-ში ; III-ში ; IV-ში . ღერძის წერტილებისთვის , ღერძისთვის .
სივრცეში სამი ღერძია , , და წერტილს სამეული შეესაბამება. სიბრტყის წერტილებისთვის .
მანძილი და წერტილებს შორის (პითაგორას თეორემიდან): სივრცეში ემატება .
შუა წერტილი: (სივრცეში იგივენაირად გამოითვლება კოორდინატიც).
მონაკვეთის გაყოფა მოცემული შეფარდებით. თუ წერტილი მონაკვეთზეა და , მაშინ დგას -დან -მდე გზის ნაწილზე: ეს იგივეა, რაც . სივრცეში კოორდინატიც იგივენაირად გამოითვლება.
სიმეტრია. წერტილის სიმეტრიული წერტილია: ღერძის მიმართ ; ღერძის მიმართ ; სათავის მიმართ ; წრფის მიმართ . სივრცეში სიბრტყის მიმართ სიმეტრიული წერტილია .
მაგალითი 1
მოცემულია და . იპოვეთ და წერტილის კოორდინატები, თუ .
ამოხსნა
- მანძილი: .
- აქ , , ამიტომ .
- .
- .
- შემოწმება: .
პასუხი: ;
მაგალითი 2
მონაკვეთის შუა წერტილია , ხოლო . იპოვეთ .
ამოხსნა
- შუა წერტილის ფორმულიდან , ე.ი. .
- .
- .
- შემოწმება: და .
პასუხი:
მაგალითი 3
წერტილის სიმეტრიული წერტილი ღერძის მიმართ დევს წრფეზე. იპოვეთ .
ამოხსნა
- ღერძის მიმართ ორდინატას ნიშანი იცვლება: სიმეტრიული წერტილია .
- ის წრფეზე დევს, ამიტომ მისი კოორდინატები განტოლებას აკმაყოფილებს: .
- , ე.ი. .
- შემოწმება: , სიმეტრიული წერტილია და .
პასუხი:
მაგალითი 4
იპოვეთ წრფის იმ წერტილის კოორდინატთა ჯამი, რომელიც თანაბრად არის დაშორებული და წერტილებისგან.
ამოხსნა
- წრფის წერტილია .
- .
- .
- ნიშნავს : . ამიტომ , .
- . კოორდინატთა ჯამია .
პასუხი: 3
მაგალითი 5
ფიგურა არის სისტემის ამონახსნთა სიმრავლე სიბრტყეზე. იპოვეთ -ს ფართობი.
ამოხსნა
- ნიშნავს , ე.ი. , . სიგრძე: .
- ნიშნავს , ე.ი. , . სიგრძე: .
- ფიგურა მართკუთხედია გვერდებით 3 და .
- ფართობი: .
პასუხი: 10
მაგალითი 6
სივრცეში მოცემულია და . იპოვეთ და წერტილი, თუ .
ამოხსნა
- .
- აქ .
- ; ; .
- შემოწმება: , , შეფარდება .
პასუხი: ;
მაგალითი 7
სივრცეში მონაკვეთის გეგმილების სიგრძეებია: სიბრტყეზე , სიბრტყეზე , სიბრტყეზე . იპოვეთ .
ამოხსნა
- აღვნიშნოთ და წერტილების კოორდინატთა სხვაობები , , . გეგმილში ერთი კოორდინატი იკარგება, ამიტომ -ზე გეგმილის სიგრძეა .
- პირობით: (), (), ().
- სამივე ტოლობას ვკრებთ: .
- , ე.ი. .
პასუხი: 3
შეამოწმე თავი
- იპოვეთ მანძილი და წერტილებს შორის.
- იპოვეთ და წერტილების შემაერთებელი მონაკვეთის შუა წერტილი.
- იპოვეთ წერტილის სიმეტრიული წერტილი ღერძის მიმართ.
პასუხები: 1) 5 2) 3)
§2. ვექტორები და წრფივი მოქმედებები
ამ ნაწილის ტერმინები (3)
- ვექტორი
- მიმართული მონაკვეთი: აქვს სიგრძე და მიმართულება.მაგალითი: -დან -მდე ვექტორია , სიგრძე 5.
- კოლინეარული ვექტორები
- ვექტორები, რომლებიც ერთ ან პარალელურ წრფეებზე დევს; ერთი მეორისგან რიცხვზე გამრავლებით მიიღება.მაგალითი: და კოლინეარულია: პირველი ტოლია მეორის გამრავლებული -ზე.
- კომპლანარული ვექტორები
- სამი ვექტორი, რომლებიც ერთ ან პარალელურ სიბრტყეებზე დევს.მაგალითი: , , კომპლანარულია, რადგან მესამე ტოლია -ის.
ვექტორი — მიმართული მონაკვეთი; მას აქვს სიგრძე (, მოდული) და მიმართულება. ნულოვანი ვექტორის სიგრძე 0-ია. ტოლი ვექტორებს ერთნაირი სიგრძე და მიმართულება აქვს. საპირისპირო ვექტორები ( და ) სიგრძით ტოლია, მიმართულებით — საპირისპირო.
ვექტორის კოორდინატები. თუ და , მაშინ — ბოლოს კოორდინატებს ვაკლებთ დასაწყისისას. საკოორდინატო ორტებია , , . ვექტორის გაშლა ორტების მიმართ: ნიშნავს .
მოქმედებები , :
- ჯამი: ; სხვაობა — იგივენაირად.
- სკალარზე გამრავლება: . სიგრძე -ჯერ იცვლება; -ზე მიმართულება იგივეა, -ზე — საპირისპირო.
- სიგრძე: .
- სამკუთხედის წესი: . პარალელოგრამში ვღებულობთ .
ამ მოქმედებებს რიცხვების მსგავსი თვისებები აქვს: , , .
კოლინეარული ვექტორები ერთ ან პარალელურ წრფეებზე დევს. და კოლინეარულია მაშინ და მხოლოდ მაშინ, თუ , ანუ კოორდინატები პროპორციულია: . კომპლანარული ვექტორები ერთ ან პარალელურ სიბრტყეებზე დევს (მათ შემოწმებას §4 ასწავლის).
მაგალითი 8
და . იპოვეთ , მისი სიგრძე და გაშლა ორტების მიმართ.
ამოხსნა
- ბოლოს ვაკლებთ დასაწყისს: .
- .
- გაშლა: .
პასუხი: ; 13;
მაგალითი 9
, . იპოვეთ , და .
ამოხსნა
- .
- .
- .
- .
პასუხი: ; ;
მაგალითი 10
(ა) იპოვეთ , თუ და კოლინეარულია. (ბ) კოლინეარულია თუ არა და ?
ამოხსნა
- (ა) კოორდინატები პროპორციულია: .
- ჯვარედინად: , , , .
- შემოწმება: .
- (ბ) შეფარდებებია , , . სამივე ერთნაირია, ამიტომ ვექტორები კოლინეარულია (მიმართულებით საპირისპირო).
პასუხი: (ა) ; (ბ) დიახ
მაგალითი 11
პარალელოგრამში მოცემულია , , . იპოვეთ და დიაგონალების ვექტორები.
ამოხსნა
- პარალელოგრამში (ტოლი ვექტორები). .
- .
- ; .
- შემოწმება: .
პასუხი: ; ,
შეამოწმე თავი
- იპოვეთ და , თუ , .
- იპოვეთ , თუ , .
- რა -ისთვის არის და ვექტორები კოლინეარული?
პასუხები: 1) ; 5 2) 3) 4
§3. სკალარული ნამრავლი
ამ ნაწილის ტერმინები (1)
- სკალარული ნამრავლი
- ორი ვექტორის ნამრავლი, რომლის შედეგი რიცხვია: შესაბამისი კოორდინატების ნამრავლების ჯამი.მაგალითი: .
სკალარული ნამრავლი ორი ვექტორისა რიცხვია (არა ვექტორი): სადაც ვექტორებს შორის კუთხეა, . აქედან
- მაშინ და მხოლოდ მაშინ, თუ (არანულოვანი ვექტორებისთვის).
- ნამრავლი დადებითია, როცა მახვილია; უარყოფითია, როცა ბლაგვია.
- თვისებები: ; ; ; .
- აქედან: და .
მაგალითი 12
, . იპოვეთ და ვექტორებს შორის კუთხის კოსინუსი.
ამოხსნა
- .
- და .
- .
პასუხი: ;
მაგალითი 13
(ა) რა -სთვის არის და მართობული? (ბ) იპოვეთ კუთხე და ვექტორებს შორის.
ამოხსნა
- (ა) მართობულობა ნიშნავს : .
- , .
- (ბ) ; , .
- , ამიტომ .
პასუხი: (ა) ; (ბ)
მაგალითი 14
, , კუთხე მათ შორის . გამოთვალეთ .
ამოხსნა
- .
- ფრჩხილებს ვხსნით: .
- და .
- ვღებულობთ .
პასუხი:
მაგალითი 15
, ხოლო . იპოვეთ .
ამოხსნა
- ფრჩხილებს ვხსნით: .
- , ე.ი. .
- , .
პასუხი:
მაგალითი 16
არანულოვანი ვექტორებისთვის . იპოვეთ კუთხე: (ა) -სა და -ს შორის; (ბ) -სა და -ს შორის.
ამოხსნა
- აღვნიშნოთ . მაშინ .
- ამიტომ , .
- (ა) , ამიტომ .
- (ბ) და .
- , ამიტომ .
პასუხი: (ა) ; (ბ)
მაგალითი 17
სამკუთხედში , და . იპოვეთ ჰიპოტენუზა.
ამოხსნა
- . მართკუთხა სამკუთხედში , ამიტომ ნამრავლი -ის ტოლია.
- ე.ი. . ანალოგიურად .
- პითაგორას თეორემით ჰიპოტენუზა .
პასუხი: 5
შეამოწმე თავი
- გამოთვალეთ .
- იპოვეთ კუთხე და ვექტორებს შორის.
- , , კუთხე მათ შორის . იპოვეთ .
პასუხები: 1) 5 2) 3)
§4. ვექტორული ნამრავლი და კომპლანარობა
ამ ნაწილის ტერმინები (1)
- ვექტორული ნამრავლი
- ორი ვექტორის ნამრავლი, რომლის შედეგი ვექტორია; ის ორივე ვექტორის მართობულია, სიგრძე კი მათზე აგებული პარალელოგრამის ფართობია.მაგალითი: .
ვექტორული ნამრავლი (მხოლოდ სივრცეში) ორი ვექტორისა ვექტორია:
- მართობულია ორივე ვექტორისა, -სიც და -საც.
- მისი სიგრძე არის და ვექტორებზე აგებული პარალელოგრამის ფართობი. შესაბამისი სამკუთხედის ფართობი ამის ნახევარია.
- (რიგი მნიშვნელოვანია); ; .
- მაშინ და მხოლოდ მაშინ, თუ .
სიბრტყეზე და ვექტორებზე აგებული პარალელოგრამის ფართობია , სამკუთხედისა — ამის ნახევარი.
კომპლანარობა. სამი ვექტორი კომპლანარულია მაშინ და მხოლოდ მაშინ, თუ .
მაგალითი 18
, . იპოვეთ და მათზე აგებული პარალელოგრამის ფართობი.
ამოხსნა
- პირველი კოორდინატი: .
- მეორე: .
- მესამე: .
- . ფართობი: .
- შემოწმება: (მართობულია); .
პასუხი: ;
მაგალითი 19
იპოვეთ და ვექტორების ვექტორული ნამრავლის სიგრძე.
ამოხსნა
- შევამოწმოთ კოლინეარობა: , , . ე.ი. .
- კოლინეარული ვექტორების ვექტორული ნამრავლი -ია, ამიტომ მისი სიგრძე 0-ია.
- შემოწმება კოორდინატებით: ; ; .
პასუხი: 0
მაგალითი 20
იპოვეთ სამკუთხედის ფართობი: (ა) , ; (ბ) , , .
ამოხსნა
- (ა) — პარალელოგრამის ფართობია.
- სამკუთხედის ფართობი: .
- (ბ) , .
- , სამკუთხედის ფართობი .
პასუხი: (ა) 7; (ბ)
მაგალითი 21
კომპლანარულია თუ არა ვექტორები: (ა) , , ; (ბ) იგივე და და ?
ამოხსნა
- .
- (ა) . ვექტორები კომპლანარულია.
- შემოწმება: .
- (ბ) . ვექტორები კომპლანარული არაა.
პასუხი: (ა) დიახ; (ბ) არა
მაგალითი 22
რა -სთვის არის , და კომპლანარული?
ამოხსნა
- .
- .
- კომპლანარობისთვის , ე.ი. .
- შემოწმება: .
პასუხი:
შეამოწმე თავი
- იპოვეთ .
- იპოვეთ სამკუთხედის ფართობი, თუ და .
- კომპლანარულია თუ არა , , ?
პასუხები: 1) 2) 7 3) დიახ
§5. წრფე სიბრტყეზე
ამ ნაწილის ტერმინები (4)
- დახრილობა
- რიცხვი განტოლებაში ; გვიჩვენებს, რამდენით იზრდება , როცა 1-ით იზრდება.მაგალითი: წრფე -ის დახრილობაა 3.
- მიმართული ვექტორი
- ვექტორი, რომელიც წრფის გასწვრივაა მიმართული და წრფის მიმართულებას გვიჩვენებს.მაგალითი: წრფის მიმართული ვექტორია .
- ნორმალი
- ვექტორი, რომელიც წრფის ან სიბრტყის მართობია.მაგალითი: წრფის ნორმალია .
- წრფეთა კონა
- ერთ წერტილზე გამავალი ყველა წრფე.მაგალითი: არის წრფეთა კონა, რომელიც გადის წერტილზე .
წრფის განტოლება — ტოლობა, რომელსაც აკმაყოფილებს წრფის ყველა წერტილის კოორდინატები და მხოლოდ ისინი.
- ზოგადი სახე: , სადაც და ერთდროულად ნული არ არის. ვექტორი წრფის მართობულია (ნორმალი), ვექტორი — წრფის მიმართული ვექტორია.
- დახრილობით: ; , სადაც წრფის დახრის კუთხეა ღერძთან.
- წერტილი და დახრილობა: .
- ორ წერტილზე გამავალი: . თუ , წრფე ვერტიკალურია: .
- წრფეთა კონა — ერთ წერტილზე გამავალი ყველა წრფე. ორი წრფის და გადაკვეთის წერტილზე გამავალი წრფეებია
განლაგება. პარალელურია: (ანუ ). მართობულია: (ანუ ). კუთხე ორ წრფეს შორის: მანძილი წერტილიდან წრფემდე: წრფეების გადაკვეთის წერტილს ვპოულობთ განტოლებათა სისტემის ამოხსნით.
მაგალითი 23
დაწერეთ და წერტილებზე გამავალი წრფის განტოლება. იპოვეთ მანძილი წერტილიდან ამ წრფემდე.
ამოხსნა
- , ანუ .
- ჯვარედინად: , , ე.ი. .
- შემოწმება: : ; : .
- .
პასუხი: ;
მაგალითი 24
წრფე გადის და წერტილებზე. რომელ წერტილში კვეთს ის წრფეს?
ამოხსნა
- დახრილობა: .
- , ე.ი. .
- გადაკვეთისას ტოლია: , .
- . შემოწმება: .
პასუხი:
მაგალითი 25
მოცემულია წრფე და წერტილი . დაწერეთ -ზე გამავალი (ა) პარალელური და (ბ) მართობული წრფე.
ამოხსნა
- წრფის ნორმალია .
- (ა) პარალელურ წრფეს იგივე და აქვს: . -ის ჩასმით , .
- (ბ) მართობულისთვის ვიღებთ (პირობა სრულდება).
- -ის ჩასმით , .
პასუხი: (ა) ; (ბ)
მაგალითი 26
იპოვეთ კუთხე და წრფეებს შორის.
ამოხსნა
- დახრილობებია , .
- .
- , ამიტომ .
პასუხი:
მაგალითი 27
დაწერეთ იმ წრფის განტოლება, რომელიც გადის და წრფეების გადაკვეთის წერტილზე და წერტილზე.
ამოხსნა
- კონის განტოლება: .
- -ის ჩასმით: , ე.ი. , .
- , ანუ . -ზე გაყოფით .
- შემოწმება: გადაკვეთის წერტილია (, ), და ; : .
პასუხი:
მაგალითი 28
რა წირს გვიჩვენებს განტოლება ?
ამოხსნა
- გადავიტანოთ ყველაფერი მარცხნივ: .
- კვადრატების სხვაობა: .
- ნამრავლი ნულია, როცა ან .
- ეს ორი წრფე სათავეში იკვეთება (, ).
პასუხი: ორი ურთიერთგადამკვეთი წრფე
მაგალითი 29
იპოვეთ წერტილის სიმეტრიული წერტილი წრფის მიმართ.
ამოხსნა
- წრფე: , მისი ნორმალია . -ზე გამავალი მართობი: .
- მართობისა და წრფის გადაკვეთა: , , .
- გადაკვეთის წერტილი (მართობის ფუძე): .
- ფუძე -ის შუა წერტილია, ამიტომ .
- შემოწმება: -ის შუა წერტილია და ის წრფეზე დევს: .
პასუხი:
შეამოწმე თავი
- იპოვეთ მანძილი სათავიდან წრფემდე.
- იპოვეთ და წერტილებზე გამავალი წრფის განტოლება სახით.
- მართობულია თუ არა და წრფეები?
პასუხები: 1) 2 2) 3) დიახ
§6. წრეწირი და მეორე რიგის წირები
ამ ნაწილის ტერმინები (7)
- ასიმპტოტი
- წრფე, რომელსაც ჰიპერბოლა შორს წასვლისას უსასრულოდ უახლოვდება.მაგალითი: ჰიპერბოლა -ის ასიმპტოტებია .
- დირექტრისა
- წრფე, რომლის მიმართაც განისაზღვრება მეორე რიგის წირი; პარაბოლისთვის ეს წრფეა .მაგალითი: პარაბოლა -ის დირექტრისაა .
- ელიფსი
- წირი, რომლის ყოველი წერტილიდან ორ ფოკუსამდე მანძილების ჯამი ერთი და იგივეა.მაგალითი: — ელიფსი ფოკუსებით .
- ექსცენტრისიტეტი
- რიცხვი , რომელიც გვიჩვენებს, რამდენად არის გაჭიმული ელიფსი ან ჰიპერბოლა.მაგალითი: ელიფსისთვის , : .
- პარაბოლა
- წირი, რომლის ყოველი წერტილი ფოკუსიდან და დირექტრისიდან ერთნაირი მანძილითაა დაშორებული.მაგალითი: — პარაბოლა ფოკუსით და დირექტრისით .
- ფოკუსი
- წერტილი, რომელიც ელიფსს, ჰიპერბოლას ან პარაბოლას განსაზღვრავს.მაგალითი: ელიფსში ფოკუსებია და .
- ჰიპერბოლა
- წირი, რომლის ყოველი წერტილიდან ორ ფოკუსამდე მანძილების სხვაობის მოდული ერთი და იგივეა.მაგალითი: — ჰიპერბოლა ფოკუსებით .
წრეწირი ცენტრით და რადიუსით : თუ განტოლება ზოგადი სახითაა (), სრულ კვადრატებს ვაგებთ და ვუყურებთ მარჯვენა მხარეს: თუ დადებითია, ეს -ია.
მეორე რიგის წირები. ისინი კანონიკური სახით ასე იწერება (, , დადებითია):
| წირი | განტოლება | სიდიდეები |
|---|---|---|
| ელიფსი | , | ; ფოკუსები ; ; დირექტრისები |
| ჰიპერბოლა | ; ფოკუსები ; ; ასიმპტოტები ; დირექტრისები | |
| პარაბოლა | ფოკუსი ; დირექტრისა ; |
ნახევარღერძები ელიფსისთვის და -ა. ფოკუსები — წირის განმსაზღვრელი წერტილებია: ელიფსის ყოველი წერტილისთვის ორ ფოკუსამდე მანძილების ჯამი -ია; ჰიპერბოლისთვის — იმავე მანძილების სხვაობის მოდული -ია. დირექტრისა — წრფეა, რომლისთვისაც წირის ყოველი წერტილიდან ფოკუსამდე მანძილი გაყოფილი დირექტრისამდე მანძილზე -ს ტოლია. პარაბოლისთვის , ამიტომ მისი ყოველი წერტილი ფოკუსიდან და დირექტრისიდან ერთნაირი მანძილითაა დაშორებული. ექსცენტრისიტეტი გვიჩვენებს, რამდენად არის წირი გაჭიმული.
ელიფსი, რომელიც ღერძზეა გაჭიმული: თუ -ის ქვეშ უფრო დიდი რიცხვია (), მაშინ და ფოკუსები .
მაგალითი 30
(ა) აჩვენეთ, რომ წრეწირია და იპოვეთ ცენტრი და რადიუსი. (ბ) დაწერეთ წრეწირის განტოლება, რომლის დიამეტრია , მონაკვეთი.
ამოხსნა
- (ა) .
- . ცენტრია და .
- (ბ) ცენტრი -ს შუა წერტილია: .
- , რადიუსი , .
- .
პასუხი: (ა) ცენტრი , ; (ბ)
მაგალითი 31
ელიფსისთვის იპოვეთ ფოკუსები, ექსცენტრისიტეტი და დირექტრისები.
ამოხსნა
- , , ე.ი. , .
- , . ფოკუსებია და .
- .
- დირექტრისები: .
პასუხი: ფოკუსები ; ;
მაგალითი 32
ჰიპერბოლისთვის იპოვეთ ფოკუსები, ექსცენტრისიტეტი, ასიმპტოტები და დირექტრისები.
ამოხსნა
- , , ე.ი. , .
- , . ფოკუსებია .
- .
- ასიმპტოტები: .
- დირექტრისები: .
პასუხი: ფოკუსები ; ; ;
მაგალითი 33
(ა) პარაბოლისთვის იპოვეთ ფოკუსი და დირექტრისა. (ბ) დაწერეთ პარაბოლის განტოლება სახით, თუ მისი ფოკუსია .
ამოხსნა
- (ა) , ე.ი. .
- ფოკუსი ; დირექტრისა .
- (ბ) , ე.ი. .
- განტოლებაა .
პასუხი: (ა) , ; (ბ)
მაგალითი 34
ელიფსისთვის იპოვეთ ფოკუსები და ექსცენტრისიტეტი.
ამოხსნა
- უფრო დიდი რიცხვი 25 -ის ქვეშაა, ამიტომ ელიფსი ღერძზეა გაჭიმული: დიდი ნახევარღერძია , პატარა .
- , . ფოკუსები ღერძზეა: და .
- (მნიშვნელში დიდი ნახევარღერძია).
პასუხი: ფოკუსები ;
მაგალითი 35
იპოვეთ წრეწირისა და წრფის გადაკვეთის წერტილები.
ამოხსნა
- ჩავსვათ წრეწირის განტოლებაში: .
- , , .
- , ე.ი. ან .
- -ზე ; -ზე .
- შემოწმება: და .
პასუხი: და
შეამოწმე თავი
- იპოვეთ ცენტრი და რადიუსი: .
- იპოვეთ ფოკუსები და ექსცენტრისიტეტი: .
- იპოვეთ ფოკუსი და დირექტრისა: .
პასუხები: 1) ; 2) ; 3) ;
§7. სიბრტყე და წრფე სივრცეში
სიბრტყის განტოლება: ; ვექტორი სიბრტყის მართობია (ნორმალი). სიბრტყე წერტილზე ნორმალით : . სამ წერტილზე გამავალი სიბრტყისთვის ნორმალად ვიღებთ ორი ვექტორის ვექტორულ ნამრავლს, მაგალითად .
მანძილი წერტილიდან სიბრტყემდე:
სიბრტყეთა განლაგება. სიბრტყეები პარალელურია, თუ ნორმალები კოლინეარულია: . მართობულია, თუ . კუთხე სიბრტყეებს შორის:
წრფე სივრცეში. კანონიკური განტოლებაა სადაც წრფის წერტილია, — მიმართული ვექტორი. და წერტილებზე გამავალი წრფის მიმართულ ვექტორად შეიძლება ავიღოთ.
წრფე და სიბრტყე. წრფე სიბრტყის პარალელურია (ან მასში დევს), თუ . წრფე სიბრტყის მართობულია, თუ .
მაგალითი 36
დაწერეთ , , წერტილებზე გამავალი სიბრტყის განტოლება და იპოვეთ მანძილი წერტილიდან ამ სიბრტყემდე.
ამოხსნა
- , .
- ნორმალი: .
- სიბრტყე წერტილზე: , ე.ი. .
- შემოწმება: : ; : .
- .
პასუხი: ;
მაგალითი 37
მოცემულია სიბრტყე . (ა) დაწერეთ მისი პარალელური სიბრტყე, რომელიც გადის წერტილზე. (ბ) რა -ისთვის არის ეს სიბრტყე მართობული სიბრტყისა?
ამოხსნა
- (ა) პარალელურ სიბრტყეს იგივე ნორმალი აქვს: .
- -ის ჩასმით: , .
- (ბ) ნორმალებია და . მართობულობა: .
- , .
პასუხი: (ა) ; (ბ)
მაგალითი 38
იპოვეთ კუთხის კოსინუსი და სიბრტყეებს შორის.
ამოხსნა
- ნორმალებია და .
- .
- და .
- .
პასუხი:
მაგალითი 39
დაწერეთ და წერტილებზე გამავალი წრფის კანონიკური განტოლება. დევს თუ არა ამ წრფეზე?
ამოხსნა
- მიმართული ვექტორი: . მას 2-ზე ვყოფთ და ვიღებთ .
- განტოლება: .
- -ს ჩასმით: ; ; .
- სამივე შეფარდება ერთნაირია, ამიტომ წრფეზე დევს.
პასუხი: ; დიახ
მაგალითი 40
(ა) წრფე და სიბრტყე პარალელურია თუ არა? (ბ) წრფე მიმართული ვექტორით და სიბრტყე მართობულია თუ არა?
ამოხსნა
- (ა) , . .
- წრფის წერტილი სიბრტყეზე არ დევს: . ამიტომ წრფე სიბრტყის პარალელურია.
- (ბ) .
- , ამიტომ წრფე სიბრტყის მართობულია.
პასუხი: (ა) პარალელურია; (ბ) მართობულია
მაგალითი 41
დაწერეთ წერტილზე გამავალი სიბრტყის განტოლება, რომელიც მართობულია წრფისა მიმართული ვექტორით .
ამოხსნა
- სიბრტყე წრფის მართობულია, ამიტომ წრფის მიმართული ვექტორი სიბრტყის ნორმალია: .
- .
- ფრჩხილებს ვხსნით: , ე.ი. .
- შემოწმება: : .
პასუხი:
შეამოწმე თავი
- იპოვეთ მანძილი სათავიდან სიბრტყემდე.
- დაწერეთ სიბრტყე წერტილზე ნორმალით .
- მართობულია თუ არა და სიბრტყეები?
პასუხები: 1) 2 2) 3) დიახ
მოკლედ
- ; შუა წერტილი — ნახევარჯამები; — წერტილი -დან გზის -ზე.
- სიმეტრია: — ; — ; სათავე — .
- ; ; კოორდინატები პროპორციულია.
- (რიცხვია); ; .
- — პარალელოგრამის ფართობი; ; კომპლანარობა: .
- წრფე: ; ; პარალელური ; მართობული ; .
- წრეწირი ; ელიფსი ; ჰიპერბოლა ; პარაბოლა , ფოკუსი ; .
- სიბრტყე , ნორმალი ; ; წრფე სივრცეში ; წრფე ∥ სიბრტყე , წრფე ⊥ სიბრტყე .