მთავარ შინაარსზე გადასვლა
საგამოცდო რვეული
მენიუ

წრფეები და კუთხეები

ყველა ტერმინი (ლექსიკონი) →

§1. წერტილი, წრფე, მონაკვეთი, ტეხილი, მანძილი

ამ ნაწილის ტერმინები (6)
მომიჯნავე (მოსაზღვრე) კუთხეები
ორი კუთხე, რომლებსაც ერთი საერთო გვერდი აქვთ, ხოლო დანარჩენი გვერდები ერთ წრფეზე დევს; მათი ჯამი 180°-ია.მაგალითი: 112°-იანი კუთხის მომიჯნავეა 180° − 112° = 68°.
მონაკვეთი
წრფის ნაწილი ორ წერტილს შორის; მას აქვს სიგრძე.მაგალითი: A და B წერტილებს შორის 12 სმ-ია: მონაკვეთის სიგრძეა AB = 12 სმ.
მონაკვეთის შუა წერტილი
წერტილი, რომელიც მონაკვეთს ორ ტოლ ნაწილად ყოფს.მაგალითი: AB = 36 სმ: შუა წერტილიდან ბოლომდე 36 ÷ 2 = 18 სმ-ია.
სამკუთხედის უტოლობა
სამკუთხედის ყოველი გვერდი დანარჩენი ორის ჯამზე ნაკლებია.მაგალითი: გვერდები 4, 5, 10: 4 + 5 = 9, ხოლო 10 > 9, ამიტომ ასეთი სამკუთხედი არ არსებობს.
სხივი
წრფის ნაწილი, რომელიც ერთი წერტილიდან იწყება და ერთ მხარეს გრძელდება დასასრულის გარეშე.მაგალითი: მზის სხივი: მზეზე იწყება და ერთი მიმართულებით მიდის.
ტეხილი
ერთმანეთზე მიმაგრებული მონაკვეთების ჯაჭვი; მისი სიგრძე მონაკვეთების სიგრძეთა ჯამია.მაგალითი: სამი მონაკვეთი 7, 5 და 9 სმ: ტეხილის სიგრძეა 7 + 5 + 9 = 21 სმ.

ორ წერტილზე გადის ერთადერთი წრფე. წრფე ორივე მხარეს უსასრულოა.

  • სხივი — წრფის ნაწილი, რომელიც ერთი წერტილიდან იწყება და ერთ მხარეს უსასრულოა.
  • მონაკვეთი — წრფის ნაწილი ორ წერტილს (ბოლოებს) შორის. მისი სიგრძე არის მანძილი ბოლოებს შორის. შუა წერტილი მონაკვეთს ორ ტოლ ნაწილად ყოფს.
  • ტეხილი — მონაკვეთების ჯაჭვი: ერთი მონაკვეთის ბოლო მომდევნოს დასაწყისია. ტეხილის სიგრძე არის მონაკვეთების სიგრძეთა ჯამი.

მონაკვეთის შეკრება. თუ BB წერტილი ACAC მონაკვეთზე დევს, მაშინ AC=AB+BCAC = AB + BC.

უმოკლესი გზა. ორ წერტილს შორის უმოკლესი გზა მათი შემაერთებელი მონაკვეთია. ამიტომ ტეხილის სიგრძე მისი ბოლოების შორის მანძილზე არანაკლებია.

სამკუთხედის უტოლობა. ნებისმიერი სამი წერტილისთვის AC≤AB+BCAC \le AB + BC. ტოლობა მხოლოდ მაშინაა, როცა BB წერტილი ACAC მონაკვეთზე დევს (მაშინ სამკუთხედი არ მიიღება). სამკუთხედში გვერდებით aa, bb, cc:

∣a−b∣<c<a+b.|a - b| < c < a + b.

სამი მონაკვეთისგან სამკუთხედი შეიძლება აიგოს მაშინ და მხოლოდ მაშინ, თუ უდიდესი მათგანი დანარჩენი ორის ჯამზე ნაკლებია.

მაგალითი 1

CC წერტილი ABAB მონაკვეთზეა, AB=42AB = 42 სმ და AC:CB=4:3AC : CB = 4 : 3. იპოვეთ ACAC და CBCB.

ამოხსნა

  1. აღვნიშნოთ AC=4xAC = 4x, CB=3xCB = 3x.
  2. AC+CB=ABAC + CB = AB, ამიტომ 4x+3x=424x + 3x = 42, 7x=427x = 42, x=6x = 6.
  3. AC=4×6=24AC = 4 \times 6 = 24 სმ, CB=3×6=18CB = 3 \times 6 = 18 სმ.
  4. შემოწმება: 24+18=4224 + 18 = 42.

პასუხი: AC=24AC = 24 სმ, CB=18CB = 18 სმ

მაგალითი 2

MM არის ABAB მონაკვეთის შუა წერტილი, NN — MBMB მონაკვეთის შუა წერტილი. AB=36AB = 36 სმ. იპოვეთ ANAN.

ამოხსნა

  1. AM=MB=36÷2=18AM = MB = 36 \div 2 = 18 სმ.
  2. MN=18÷2=9MN = 18 \div 2 = 9 სმ.
  3. AN=AM+MN=18+9=27AN = AM + MN = 18 + 9 = 27 სმ.

პასუხი: 2727 სმ

მაგალითი 3

მანძილი AA ქალაქიდან BB ქალაქამდე 40 კმ-ია, BB-დან CC-მდე — 25 კმ. რა მნიშვნელობები შეიძლება ჰქონდეს მანძილს AA-დან CC-მდე?

ამოხსნა

  1. უდიდესი მანძილი მაშინაა, როცა BB არის AA-სა და CC-ს შორის ერთ წრფეზე: 40+25=6540 + 25 = 65 კმ.
  2. უმცირესი მანძილი მაშინაა, როცა AA და CC BB-ს ერთსა და იმავე მხარესაა ერთ წრფეზე: 40−25=1540 - 25 = 15 კმ.
  3. სხვა განლაგებისას AA, BB, CC სამკუთხედის წვეროებია და 15<AC<6515 < AC < 65.

პასუხი: 15 კმ-დან 65 კმ-მდე (15≤AC≤6515 \le AC \le 65)

მაგალითი 4

სამკუთხედის ორი გვერდია 5 სმ და 9 სმ. მესამე გვერდის სიგრძე მთელი რიცხვია (სმ-ში). რამდენი მნიშვნელობა შეიძლება ჰქონდეს მას?

ამოხსნა

  1. ∣9−5∣<c<9+5|9 - 5| < c < 9 + 5, ანუ 4<c<144 < c < 14.
  2. მთელი მნიშვნელობებია 5,6,7,8,9,10,11,12,135, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13.
  3. რაოდენობა: 13−5+1=913 - 5 + 1 = 9.
  4. c=4c = 4 და c=14c = 14 არ გამოდგება: 5+4=95 + 4 = 9 და 5+9=145 + 9 = 14 — მონაკვეთები ერთ წრფეზე დგება.

პასუხი: 9

მაგალითი 5

მონაკვეთების რომელი სამეულით შეიძლება სამკუთხედის აგება? (ა) 4, 5, 10; (ბ) 6, 8, 13; (გ) 7, 7, 14; (დ) 5, 12, 13.

ამოხსნა

  1. ვადარებთ უდიდეს მონაკვეთს დანარჩენი ორის ჯამს.
  2. (ა) 1010 და 4+5=94 + 5 = 9: 10>910 > 9 — არ გამოდგება.
  3. (ბ) 1313 და 6+8=146 + 8 = 14: 13<1413 < 14 — გამოდგება.
  4. (გ) 1414 და 7+7=147 + 7 = 14: ტოლია — არ გამოდგება.
  5. (დ) 1313 და 5+12=175 + 12 = 17: 13<1713 < 17 — გამოდგება.

პასუხი: (ბ) და (დ)

შეამოწმე თავი

  1. BB წერტილი ACAC მონაკვეთზეა, AB=17AB = 17 სმ, BC=9BC = 9 სმ. რას უდრის ACAC?
  2. MM არის ABAB მონაკვეთის შუა წერტილი, AM=3x−2AM = 3x - 2 და MB=x+8MB = x + 8. იპოვეთ ABAB.
  3. სამკუთხედის ორი გვერდია 6 და 15, მესამე გვერდი მთელი რიცხვია. რას უდრის სამკუთხედის უდიდესი შესაძლო პერიმეტრი?

პასუხები: 1) 2626 სმ 2) 2626 3) 4141

§2. კუთხეები: ბისექტრისა, მოსაზღვრე და ვერტიკალური კუთხეები

ამ ნაწილის ტერმინები (2)
ვერტიკალური კუთხეები
ორი წრფის გადაკვეთისას მიღებული მოპირდაპირე კუთხეები; ისინი ტოლია.მაგალითი: თუ ერთი კუთხე 70°-ია, მისი ვერტიკალური კუთხეც 70°-ია.
კუთხის ბისექტრისა
სხივი კუთხის წვეროდან, რომელიც კუთხეს ორ ტოლ ნაწილად ყოფს.მაგალითი: 80°-იანი კუთხის ბისექტრისა მას ყოფს 40° და 40°-ად.

კუთხე — ერთი წერტილიდან გამოსული ორი სხივით შემოსაზღვრული სიბრტყის ნაწილი. წერტილი წვეროა, სხივები — გვერდები. მთელი ბრუნი 360°360°-ია, 1°1° კი ბრუნის 1360\dfrac{1}{360}-ია.

კუთხის სახეზომა
მახვილი0°<α<90°0° < \alpha < 90°
მართიα=90°\alpha = 90°
ბლაგვი90°<α<180°90° < \alpha < 180°
გაშლილიα=180°\alpha = 180°

კუთხის ბისექტრისა — წვეროდან გამოსული სხივი, რომელიც კუთხეს ორ ტოლ ნაწილად ყოფს. 80°80°-იანი კუთხის ბისექტრისა მას ყოფს 40°40° და 40°40°-ად.

მოსაზღვრე კუთხეები. ორ კუთხეს მომიჯნავე (მოსაზღვრე) ჰქვია, თუ მათ ერთი საერთო გვერდი აქვთ, ხოლო დანარჩენი ორი გვერდი ერთ წრფეზე დევს (ერთმანეთის გაგრძელებაა).

ვერტიკალური კუთხეები. ორი წრფე რომ გადაიკვეთოს, მიიღება 4 კუთხე. მოპირდაპირე კუთხეებს, რომელთა გვერდები ერთმანეთის გაგრძელებაა, ვერტიკალური ჰქვია.

წესები:

  1. მომიჯნავე კუთხეების ჯამი 180°180°-ია. მათი გარე გვერდები გაშლილ კუთხეს ქმნიან.
  2. ვერტიკალური კუთხეები ტოლია. ორივე ერთი და იმავე კუთხის მომიჯნავეა, ამიტომ თითოეული 180°−β180° - \beta-ს ტოლია.
  3. ერთი წერტილის გარშემო კუთხეების ჯამი 360°360°-ია.
  4. მომიჯნავე კუთხეების ბისექტრისები მართობულია: α2+180°−α2=90°\dfrac{\alpha}{2} + \dfrac{180° - \alpha}{2} = 90°.
  5. ბისექტრისის თვისება. კუთხის ბისექტრისის ყოველი წერტილი კუთხის გვერდებიდან ტოლი მანძილითაა დაშორებული. შებრუნებულიც მართალია: კუთხის შიგნით წერტილი, რომელიც გვერდებიდან ტოლი მანძილითაა, ბისექტრისაზე დევს.

მაგალითი 6

ორი მომიჯნავე კუთხის ზომების შეფარდებაა 2:72 : 7. იპოვეთ ეს კუთხეები.

ამოხსნა

  1. კუთხეები იყოს 2x2x და 7x7x.
  2. მომიჯნავე კუთხეების ჯამი 180°180°-ია: 2x+7x=180°2x + 7x = 180°, 9x=180°9x = 180°, x=20°x = 20°.
  3. კუთხეებია 2×20°=40°2 \times 20° = 40° და 7×20°=140°7 \times 20° = 140°.
  4. შემოწმება: 40°+140°=180°40° + 140° = 180°.

პასუხი: 40°40° და 140°140°

მაგალითი 7

ორი წრფე იკვეთება. ერთი კუთხეა (3x+10)°(3x + 10)°, მისი ვერტიკალური კუთხე — (5x−30)°(5x - 30)°. იპოვეთ ოთხივე კუთხე.

ამოხსნა

  1. ვერტიკალური კუთხეები ტოლია: 3x+10=5x−303x + 10 = 5x - 30.
  2. 40=2x40 = 2x, x=20x = 20.
  3. პირველი კუთხე: 3×20+10=70°3 \times 20 + 10 = 70°. მისი ვერტიკალური კუთხეც 70°70°-ია (შემოწმება: 5×20−30=705 \times 20 - 30 = 70).
  4. დანარჩენი ორი კუთხე ამ კუთხეების მომიჯნავეა: 180°−70°=110°180° - 70° = 110° (და ისინიც ერთმანეთის ვერტიკალურია).

პასუხი: 70°70°, 110°110°, 70°70°, 110°110°

მაგალითი 8

რა კუთხეს ქმნის საათის ისრები 77 საათსა და 2020 წუთზე?

ამოხსნა

  1. წუთის ისარი 60 წუთში 360°360°-ს გადის, ანუ 1 წუთში 6°6°-ს. 20 წუთზე ის 20×6°=120°20 \times 6° = 120°-ზეა (12-დან ათვლით).
  2. საათის ისარი 12 საათში 360°360°-ს გადის, ანუ 1 საათში 30°30°-ს, 1 წუთში 0,5°0{,}5°-ს. 77 საათსა და 2020 წუთზე ის 7×30°+20×0,5°=210°+10°=220°7 \times 30° + 20 \times 0{,}5° = 210° + 10° = 220°-ზეა.
  3. კუთხე ისრებს შორის: 220°−120°=100°220° - 120° = 100°.

პასუხი: 100°100°

მაგალითი 9

∠AOB=50°\angle AOB = 50° და ∠BOC=130°\angle BOC = 130° მომიჯნავე კუთხეებია. OMOM პირველის ბისექტრისაა, ONON — მეორესი. იპოვეთ ∠MON\angle MON.

ამოხსნა

  1. ∠MOB=50°÷2=25°\angle MOB = 50° \div 2 = 25°.
  2. ∠BON=130°÷2=65°\angle BON = 130° \div 2 = 65°.
  3. OBOB სხივი OMOM-სა და ONON-ს შორისაა, ამიტომ ∠MON=25°+65°=90°\angle MON = 25° + 65° = 90°.
  4. შემოწმება: 50°+130°2=90°\dfrac{50° + 130°}{2} = 90°.

პასუხი: 90°90°

მაგალითი 10

OO წერტილის გარშემო სამი კუთხეა, რომლებიც ერთად მთელ ბრუნს ავსებს: 2x2x, 3x3x და 4x4x. იპოვეთ ისინი.

ამოხსნა

  1. ერთი წერტილის გარშემო ჯამი 360°360°-ია: 2x+3x+4x=360°2x + 3x + 4x = 360°.
  2. 9x=360°9x = 360°, x=40°x = 40°.
  3. კუთხეებია 80°80°, 120°120°, 160°160°.
  4. შემოწმება: 80+120+160=36080 + 120 + 160 = 360.

პასუხი: 80°80°, 120°120°, 160°160°

შეამოწმე თავი

  1. ერთი კუთხე 112°112°-ია. რას უდრის მისი მომიჯნავე კუთხე?
  2. ორი წრფის გადაკვეთისას ერთი კუთხე მისი მომიჯნავე კუთხის სამჯერ მეტია. რას უდრის უფრო დიდი კუთხე?
  3. რა კუთხეს ქმნის საათის ისრები 33 საათსა და 3030 წუთზე?

პასუხები: 1) 68°68° 2) 135°135° 3) 75°75°

§3. პარალელური წრფეები და მკვეთი

ამ ნაწილის ტერმინები (5)
მკვეთი
წრფე, რომელიც ორ სხვა წრფეს კვეთს.მაგალითი: ორ პარალელურ წრფეს რომ გადაკვეთს ერთი დახრილი წრფე, მიიღება 8 კუთხე.
პარალელური წრფეები
ერთ სიბრტყეზე მდებარე წრფეები, რომლებიც არასოდეს იკვეთება.მაგალითი: რკინიგზის ორი რელსი.
შესაბამისი კუთხეები
კუთხეები, რომლებიც ორი წრფის გადაკვეთისას მკვეთთან ერთნაირ ადგილზეა; პარალელური წრფეების შემთხვევაში ტოლია.მაგალითი: ორივე წრფესთან ზევით-მარცხნივ მდებარე კუთხეები: თუ ერთი 118°-ია, მეორეც 118°-ია.
შიგა ცალმხრივი კუთხეები
კუთხეები წრფეებს შორის, მკვეთის ერთ მხარეს; პარალელური წრფეების შემთხვევაში მათი ჯამი 180°-ია.მაგალითი: თუ ერთი კუთხე 72°-ია, მეორეა 180° − 72° = 108°.
შიგა ჯვარედინი კუთხეები
კუთხეები წრფეებს შორის, მკვეთის სხვადასხვა მხარეს; პარალელური წრფეების შემთხვევაში ტოლია.მაგალითი: ერთი კუთხე 65°-ია, მეორეც 65°-ია.

პარალელური წრფეები — ერთ სიბრტყეზე მდებარე წრფეები, რომლებიც არ იკვეთება. მკვეთი (გადამკვეთი წრფე) — წრფე, რომელიც ორ სხვა წრფეს კვეთს. ორი წრფისა და მკვეთის გადაკვეთისას მიიღება 8 კუთხე.

კუთხეების დასახელება. წარმოვიდგინოთ ორი ჰორიზონტალური წრფე: aa ზევით და bb ქვევით, და მათი გადამკვეთი დახრილი წრფე cc. cc კვეთს aa-ს AA წერტილში და bb-ს BB წერტილში. თითოეულ წერტილთან ოთხი კუთხეა, ჩამოვთვალოთ ისინი ასე: ზევით-მარცხნივ, ზევით-მარჯვნივ, ქვევით-მარჯვნივ, ქვევით-მარცხნივ.

  • AA-სთან ეს კუთხეებია ∠1\angle 1, ∠2\angle 2, ∠3\angle 3, ∠4\angle 4.
  • BB-სთან — ∠5\angle 5, ∠6\angle 6, ∠7\angle 7, ∠8\angle 8 (იმავე რიგით).

მაშინ:

  • შესაბამისი კუთხეები (ერთნაირ ადგილას AA-სთან და BB-სთან): ∠1\angle 1 და ∠5\angle 5; ∠2\angle 2 და ∠6\angle 6; ∠3\angle 3 და ∠7\angle 7; ∠4\angle 4 და ∠8\angle 8.
  • შიგა ჯვარედინი კუთხეები (წრფეებს შორის, მკვეთის სხვადასხვა მხარეს): ∠3\angle 3 და ∠5\angle 5; ∠4\angle 4 და ∠6\angle 6.
  • შიგა ცალმხრივი კუთხეები (წრფეებს შორის, მკვეთის ერთ მხარეს): ∠4\angle 4 და ∠5\angle 5; ∠3\angle 3 და ∠6\angle 6.

პარალელობის ნიშნები. a∥ba \parallel b, თუ მკვეთთან მათ აქვთ: ტოლი შესაბამისი კუთხეები, ან ტოლი შიგა ჯვარედინი კუთხეები, ან შიგა ცალმხრივი კუთხეები, რომელთა ჯამი 180°180°-ია.

პარალელური წრფეების თვისებები. თუ a∥ba \parallel b, მაშინ მკვეთთან: შესაბამისი კუთხეები ტოლია, შიგა ჯვარედინი კუთხეები ტოლია, შიგა ცალმხრივი კუთხეების ჯამი 180°180°-ია.

პარალელობის აქსიომა. წრფის გარეთ მდებარე წერტილზე ამ წრფის პარალელური მხოლოდ ერთი წრფე გადის. შედეგები:

  • თუ ორი წრფე მესამის პარალელურია, ისინი ერთმანეთის პარალელურია;
  • ორი წრფე, რომელიც ერთსა და იმავე მესამეს მართობულია, ერთმანეთის პარალელურია;
  • თუ მკვეთი ერთ პარალელურ წრფეს კვეთს, მეორესაც კვეთს.

მაგალითი 11

a∥ba \parallel b, cc მკვეთია. ∠3=(4x−15)°\angle 3 = (4x - 15)° და ∠5=(2x+25)°\angle 5 = (2x + 25)° (ესენი შიგა ჯვარედინი კუთხეებია). იპოვეთ ეს კუთხეები და ∠3\angle 3-ის მომიჯნავე შიგა ცალმხრივი ∠6\angle 6.

ამოხსნა

  1. პარალელური წრფეების შემთხვევაში შიგა ჯვარედინი კუთხეები ტოლია: 4x−15=2x+254x - 15 = 2x + 25.
  2. 2x=402x = 40, x=20x = 20.
  3. ∠3=4×20−15=65°\angle 3 = 4 \times 20 - 15 = 65° და ∠5=2×20+25=65°\angle 5 = 2 \times 20 + 25 = 65°.
  4. ∠3\angle 3 და ∠6\angle 6 შიგა ცალმხრივია, მათი ჯამი 180°180°-ია: ∠6=180°−65°=115°\angle 6 = 180° - 65° = 115°.

პასუხი: ∠3=∠5=65°\angle 3 = \angle 5 = 65°; ∠6=115°\angle 6 = 115°

მაგალითი 12

a∥ba \parallel b და ∠1=118°\angle 1 = 118°. იპოვეთ დანარჩენი შვიდი კუთხე.

ამოხსნა

  1. ∠3\angle 3 და ∠1\angle 1 ვერტიკალურია: ∠3=118°\angle 3 = 118°.
  2. ∠2\angle 2 და ∠4\angle 4 კუთხე ∠1\angle 1-ის მომიჯნავეა: 180°−118°=62°180° - 118° = 62°.
  3. ∠5\angle 5 და ∠1\angle 1 შესაბამისია, ამიტომ ∠5=118°\angle 5 = 118°; ანალოგიურად ∠7=∠3=118°\angle 7 = \angle 3 = 118°.
  4. ∠6=∠8=∠2=62°\angle 6 = \angle 8 = \angle 2 = 62° (შესაბამისი ან ვერტიკალური კუთხეები).

პასუხი: 118°118° არის ∠1\angle 1, ∠3\angle 3, ∠5\angle 5, ∠7\angle 7; 62°62° არის ∠2\angle 2, ∠4\angle 4, ∠6\angle 6, ∠8\angle 8

მაგალითი 13

ორ წრფეს გადაკვეთს მკვეთი. პირველ შემთხვევაში ∠4=72°\angle 4 = 72° და ∠5=108°\angle 5 = 108°, მეორეში ∠3=65°\angle 3 = 65° და ∠5=75°\angle 5 = 75°. რომელ შემთხვევაში არის წრფეები პარალელური?

ამოხსნა

  1. პირველ შემთხვევაში ∠4\angle 4 და ∠5\angle 5 შიგა ცალმხრივია. მათი ჯამია 72°+108°=180°72° + 108° = 180° — პარალელობის ნიშანი სრულდება.
  2. მეორე შემთხვევაში ∠3\angle 3 და ∠5\angle 5 შიგა ჯვარედინია. 65°≠75°65° \ne 75°, ამიტომ პარალელობის ნიშანი არ სრულდება და წრფეები პარალელური არაა.

პასუხი: მხოლოდ პირველ შემთხვევაში

მაგალითი 14

a∥ba \parallel b, cc მკვეთია. ორი შიგა ცალმხრივი კუთხის ბისექტრისები KK წერტილში იკვეთება. იპოვეთ ∠AKB\angle AKB, თუ ერთი შიგა ცალმხრივი კუთხე 70°70°-ია.

ამოხსნა

  1. მეორე შიგა ცალმხრივი კუთხეა 180°−70°=110°180° - 70° = 110°.
  2. AKBAKB სამკუთხედში AA-სთან კუთხეა 70°÷2=35°70° \div 2 = 35°, BB-სთან — 110°÷2=55°110° \div 2 = 55°.
  3. სამკუთხედის კუთხეთა ჯამი 180°180°-ია: ∠AKB=180°−35°−55°=90°\angle AKB = 180° - 35° - 55° = 90°.

პასუხი: 90°90°

შეამოწმე თავი

  1. a∥ba \parallel b. ერთი შიგა ცალმხრივი კუთხე 123°123°-ია. რას უდრის მეორე შიგა ცალმხრივი კუთხე?
  2. a∥ba \parallel b. შიგა ჯვარედინი კუთხეებია (2x+6)°(2x + 6)° და (3x−14)°(3x - 14)°. რას უდრის თითოეული მათგანი?
  3. ორი წრფე ერთსა და იმავე მესამე წრფეს მართი კუთხით კვეთს. პარალელურია თუ არა ისინი?

პასუხები: 1) 57°57° 2) 46°46° 3) კი, პარალელურია

§4. შუამართობი, მართობი, დახრილი, გეგმილი

ამ ნაწილის ტერმინები (4)
გეგმილი
დახრილის ფუძიდან მართობის ფუძემდე მონაკვეთი წრფეზე.მაგალითი: მართობი 8, დახრილი 10: გეგმილია √(100 − 64) = 6.
დახრილი
მონაკვეთი წერტილიდან წრფის რომელიმე წერტილამდე, რომელიც მართობი არ არის; ის მართობზე გრძელია.მაგალითი: მართობი 8 სმ-ია, დახრილი — 10 სმ.
მართობი
მონაკვეთი წერტილიდან წრფემდე, რომელიც წრფესთან მართ კუთხეს ქმნის; ის ამ წერტილიდან წრფემდე უმოკლესი გზაა.მაგალითი: ბოძიდან გზამდე უმოკლესი მანძილი 8 მ-ია.
მონაკვეთის შუამართობი
წრფე, რომელიც მონაკვეთს მისი შუა წერტილზე მართი კუთხით კვეთს; მისი ყოველი წერტილი მონაკვეთის ორივე ბოლოდან ტოლი მანძილითაა.მაგალითი: AB = 12 სმ: შუამართობის წერტილიდან A-მდე და B-მდე ერთნაირი სიგრძეა, მაგალითად 10 სმ და 10 სმ.

მონაკვეთის შუამართობი — წრფე, რომელიც მონაკვეთს მისი შუა წერტილზე მართი კუთხით კვეთს.

მართობი, დახრილი, გეგმილი. AA წერტილიდან ll წრფეზე დაშვებული მართობი AHAH არის მონაკვეთი, რომელიც ll-ს მართი კუთხით ეხება (HH — მართობის ფუძე). AA-დან ll-ის ნებისმიერ სხვა BB წერტილამდე გავლებულ ABAB მონაკვეთს დახრილი ჰქვია. HBHB არის ამ დახრილის გეგმილი ll წრფეზე. მანძილი წერტილიდან წრფემდე არის მართობის სიგრძე AHAH.

კუთხე ორ წრფეს შორის. ორი გადამკვეთი წრფე ქმნის ორ წყვილ ვერტიკალურ კუთხეს. წრფეებს შორის კუთხედ მიიჩნევა მათგან მცირე, ანუ ის, რომელიც 90°90°-ს არ აღემატება. მართობულ წრფეებს შორის კუთხე 90°90°-ია.

წესები:

  1. შუამართობის თვისება. შუამართობის ყოველი წერტილი მონაკვეთის ბოლოებიდან ტოლი მანძილითაა დაშორებული. შებრუნებულიც მართალია: ბოლოებიდან ტოლი მანძილით დაშორებული წერტილი შუამართობზე დევს.
  2. ერთი მართობი. წერტილიდან წრფეზე მხოლოდ ერთი მართობის დაშვება შეიძლება.
  3. მართობი ყველაზე მოკლეა. ერთი წერტილიდან გავლებულ ყველა დახრილზე მართობი მოკლეა.
  4. დახრილისა და გეგმილის კავშირი. AB2=AH2+HB2AB^2 = AH^2 + HB^2 (პითაგორას თეორემა AHBAHB მართკუთხა სამკუთხედში). ამიტომ მეტი გეგმილის მქონე დახრილი უფრო გრძელია.
  5. მანძილი პარალელურ წრფეებს შორის არის ერთი წრფის ნებისმიერი წერტილიდან მეორეზე დაშვებული მართობის სიგრძე; ის ყველა წერტილისთვის ერთია.

მაგალითი 15

PP წერტილი ABAB მონაკვეთის შუამართობზე დევს. PA=(3x−2)PA = (3x - 2) სმ, PB=(x+6)PB = (x + 6) სმ, AB=12AB = 12 სმ. იპოვეთ PAPA და PABPAB სამკუთხედის პერიმეტრი.

ამოხსნა

  1. შუამართობის თვისებით PA=PBPA = PB: 3x−2=x+63x - 2 = x + 6.
  2. 2x=82x = 8, x=4x = 4.
  3. PA=3×4−2=10PA = 3 \times 4 - 2 = 10 სმ (შემოწმება: PB=4+6=10PB = 4 + 6 = 10).
  4. პერიმეტრი: 10+10+12=3210 + 10 + 12 = 32 სმ.

პასუხი: PA=10PA = 10 სმ; პერიმეტრი 3232 სმ

მაგალითი 16

PP წერტილი კუთხის ბისექტრისაზე დევს. მანძილი PP-დან კუთხის ერთი გვერდიდან (2x+1)(2x + 1) სმ-ია, მეორე გვერდიდან — (x+9)(x + 9) სმ. იპოვეთ ეს მანძილები.

ამოხსნა

  1. ბისექტრისის თვისებით PP-დან გვერდებამდე მანძილები ტოლია: 2x+1=x+92x + 1 = x + 9.
  2. x=8x = 8.
  3. მანძილი: 2×8+1=172 \times 8 + 1 = 17 სმ (შემოწმება: 8+9=178 + 9 = 17).

პასუხი: 1717 სმ

მაგალითი 17

AA წერტილიდან ll წრფეზე დაშვებულია მართობი AH=8AH = 8 სმ და გავლებულია ორი დახრილი: AB=10AB = 10 სმ და AC=17AC = 17 სმ (BB და CC წრფეზე დევს). იპოვეთ გეგმილები HBHB, HCHC და მანძილი BB-სა და CC-ს შორის.

ამოხსნა

  1. AHBAHB მართკუთხა სამკუთხედია: HB2=AB2−AH2=100−64=36HB^2 = AB^2 - AH^2 = 100 - 64 = 36, HB=6HB = 6 სმ.
  2. HC2=AC2−AH2=289−64=225HC^2 = AC^2 - AH^2 = 289 - 64 = 225, HC=15HC = 15 სმ.
  3. თუ BB და CC HH-ს სხვადასხვა მხარესაა: BC=6+15=21BC = 6 + 15 = 21 სმ. თუ ერთსა და იმავე მხარესაა: BC=15−6=9BC = 15 - 6 = 9 სმ.
  4. შემოწმება: უფრო გრძელ დახრილს (1717) უფრო დიდი გეგმილი (1515) აქვს.

პასუხი: HB=6HB = 6 სმ, HC=15HC = 15 სმ; BC=21BC = 21 სმ ან 99 სმ

მაგალითი 18

ორი წრფე იკვეთება. ერთი კუთხეა 130°130°. რას უდრის კუთხე ამ წრფეებს შორის?

ამოხსნა

  1. გადაკვეთისას კუთხეებია 130°130°, 180°−130°=50°180° - 130° = 50°, 130°130°, 50°50°.
  2. წრფეებს შორის კუთხედ მიიჩნევა მცირე, რომელიც 90°90°-ს არ აღემატება.

პასუხი: 50°50°

მაგალითი 19

a∥ba \parallel b და მანძილი მათ შორის 66 სმ-ია. AA წერტილი aa-ზეა, BB — bb-ზე, AB=10AB = 10 სმ. AA-დან bb-ზე დაშვებული მართობის ფუძეა HH. იპოვეთ HBHB.

ამოხსნა

  1. AHAH მართობია aa-სა და bb-ს შორის, ამიტომ AH=6AH = 6 სმ.
  2. ABAB დახრილია, HBHB — მისი გეგმილი: HB2=AB2−AH2=100−36=64HB^2 = AB^2 - AH^2 = 100 - 36 = 64.
  3. HB=8HB = 8 სმ.

პასუხი: 88 სმ

შეამოწმე თავი

  1. AA წერტილიდან წრფეზე დაშვებულია მართობი AH=5AH = 5 სმ და გავლებულია დახრილი AB=13AB = 13 სმ. რას უდრის გეგმილი HBHB?
  2. ორი წრფე იკვეთება, ერთი კუთხე 110°110°-ია. რას უდრის კუთხე ამ წრფეებს შორის?
  3. PP წერტილი კუთხის ბისექტრისაზეა. მანძილები გვერდებამდე (4x−3)(4x - 3) სმ და (2x+9)(2x + 9) სმ-ია. რას უდრის მანძილი?

პასუხები: 1) 1212 სმ 2) 70°70° 3) 2121 სმ

მოკლედ

  • B∈AC⇒AC=AB+BCB \in AC \Rightarrow AC = AB + BC; სამკუთხედის უტოლობა: ∣a−b∣<c<a+b|a - b| < c < a + b.
  • მომიჯნავე კუთხეების ჯამი 180°180°; ვერტიკალური კუთხეები ტოლია; ერთი წერტილის გარშემო 360°360°.
  • მომიჯნავე კუთხეების ბისექტრისებს შორის კუთხე 90°90°-ია.
  • პარალელური წრფეები: შესაბამისი და შიგა ჯვარედინი კუთხეები ტოლია, შიგა ცალმხრივთა ჯამი 180°180°.
  • ბისექტრისის წერტილი გვერდებიდან ტოლი მანძილითაა; შუამართობის წერტილი ბოლოებიდან ტოლი მანძილითაა.
  • მართობი ყველაზე მოკლეა; AB2=AH2+HB2AB^2 = AH^2 + HB^2 (დახრილი, მართობი, გეგმილი).
  • კუთხე ორ წრფეს შორის არ აღემატება 90°90°-ს.