მთავარ შინაარსზე გადასვლა
საგამოცდო რვეული
მენიუ

ბრტყელი ფიგურების ფართობი

ყველა ტერმინი (ლექსიკონი) →

§1. ფართობის თვისებები, მართკუთხედი, კვადრატი, პარალელოგრამი

ამ ნაწილის ტერმინები (3)
ერთეულოვანი კვადრატი
კვადრატი, რომლის გვერდია 1; მისი ფართობი 1-ია და მასთან ვადარებთ სხვა ფიგურების ფართობს.მაგალითი: 1 სმ გვერდიანი კვადრატის ფართობია 1 სმ².
სიმაღლე
წვეროდან მოპირდაპირე გვერდზე (ან მის გაგრძელებაზე) დაშვებული მართობი.მაგალითი: სამკუთხედში ფუძე 12 და სიმაღლე 5: S=12⋅12⋅5=30S = \dfrac{1}{2} \cdot 12 \cdot 5 = 30.
ფართობი
რამდენ ერთეულოვან კვადრატს იტევს ბრტყელი ფიგურა; იზომება კვადრატულ ერთეულებში.მაგალითი: მართკუთხედი 7 და 9 გვერდებით იტევს 7⋅9=637 \cdot 9 = 63 ერთეულოვან კვადრატს.

ფართობი — ბრტყელი ფიგურის დადებითი სიდიდე, რომელიც გვიჩვენებს, რამდენ ერთეულოვან კვადრატს იტევს ფიგურა. იზომება კვადრატულ ერთეულებში: სმ², მ² და ა. შ. ფართობის სამი თვისება:

  1. ერთეულოვანი კვადრატის (გვერდი 1) ფართობი 1-ია;
  2. ტოლ ფიგურებს ტოლი ფართობები აქვთ;
  3. თუ ფიგურა რამდენიმე ნაწილისგან შედგება (ნაწილებს საერთო შიგა წერტილები არა აქვთ), მისი ფართობი ნაწილების ფართობების ჯამია.

სიმაღლე — წვეროდან მოპირდაპირე გვერდზე (ან მის გაგრძელებაზე) დაშვებული მართობი. პარალელოგრამისა და ტრაპეციის სიმაღლე არის მანძილი პარალელურ გვერდებს შორის.

მართკუთხედი გვერდებით aa და bb: S=abS = ab. კვადრატი გვერდით aa: S=a2S = a^2; თუ მოცემულია დიაგონალი dd, მაშინ S=d22S = \dfrac{d^2}{2} (რადგან d2=a2+a2=2a2d^2 = a^2 + a^2 = 2a^2).

პარალელოგრამი. მისი ფართობია S=ahaS = a h_a, სადაც hah_a არის aa გვერდზე დაშვებული სიმაღლე. რატომ? პარალელოგრამიდან სამკუთხედს ვჭრით ერთ მხარეს და მეორე მხარეს ვამაგრებთ: მიიღება მართკუთხედი იმავე aa ფუძით და hah_a სიმაღლით. ასევე S=absin⁡αS = ab\sin\alpha, სადაც α\alpha არის კუთხე მეზობელ გვერდებს aa და bb-ს შორის (რადგან ha=bsin⁡αh_a = b\sin\alpha). პარალელოგრამის დიაგონალი მას ორ ტოლ სამკუთხედად ჰყოფს.

მაგალითი 1

კვადრატის დიაგონალია 10. იპოვეთ გვერდი, ფართობი და პერიმეტრი.

ამოხსნა

  1. S=d22=1022=1002=50S = \dfrac{d^2}{2} = \dfrac{10^2}{2} = \dfrac{100}{2} = 50.
  2. S=a2S = a^2, ამიტომ a=50=52a = \sqrt{50} = 5\sqrt{2}.
  3. პერიმეტრი: 4a=4⋅52=2024a = 4 \cdot 5\sqrt{2} = 20\sqrt{2}.

პასუხი: a=52a = 5\sqrt{2}; S=50S = 50; P=202P = 20\sqrt{2}.

მაგალითი 2

პარალელოგრამის გვერდებია 8 და 12, კუთხე მათ შორის 30°30°. იპოვეთ ფართობი და ორივე გვერდზე დაშვებული სიმაღლე.

ამოხსნა

  1. S=absin⁡α=8⋅12⋅sin⁡30°=96⋅12=48S = ab\sin\alpha = 8 \cdot 12 \cdot \sin 30° = 96 \cdot \dfrac{1}{2} = 48.
  2. S=ahaS = a h_a. 8 სიგრძის გვერდზე: h=48÷8=6h = 48 \div 8 = 6.
  3. 12 სიგრძის გვერდზე: h=48÷12=4h = 48 \div 12 = 4.

პასუხი: S=48S = 48; სიმაღლეები 6 და 4.

მაგალითი 3

მართკუთხედის გვერდებია 2 მ და 50 სმ. იპოვეთ ფართობი სმ²-ში და მ²-ში.

ამოხსნა

  1. ერთეულები ერთნაირი უნდა იყოს: 22 მ =200= 200 სმ.
  2. S=200⋅50=10 000S = 200 \cdot 50 = 10\,000 სმ².
  3. 11 მ² =100⋅100=10 000= 100 \cdot 100 = 10\,000 სმ², ამიტომ S=1S = 1 მ².
  4. შემოწმება მეტრებში: 2⋅0,5=12 \cdot 0{,}5 = 1 მ².

პასუხი: 10 00010\,000 სმ² =1= 1 მ².

მაგალითი 4

ABCDABCD მართკუთხედის BCBC გვერდზე მონიშნულია EE წერტილი. ABEDABED ოთხკუთხედის ფართობია 9, AECDAECD ოთხკუთხედისა — 12. იპოვეთ ABCDABCD მართკუთხედის ფართობი.

ამოხსნა

  1. აღვნიშნოთ მართკუთხედის ფართობი SS. AEDAED სამკუთხედს ADAD ფუძე და ABAB სიმაღლე აქვს, როგორც მართკუთხედს, ამიტომ მისი ფართობია S2\dfrac{S}{2}.
  2. მართკუთხედი სამ სამკუთხედად იყოფა: ABEABE, AEDAED და DECDEC. ამიტომ SABE+SDEC=S−S2=S2S_{ABE} + S_{DEC} = S - \dfrac{S}{2} = \dfrac{S}{2}.
  3. ABED=S−SDECABED = S - S_{DEC} და AECD=S−SABEAECD = S - S_{ABE}. ჯამი: 2S−S2=3S22S - \dfrac{S}{2} = \dfrac{3S}{2}.
  4. ჯამი 9+12=219 + 12 = 21, ამიტომ 3S2=21\dfrac{3S}{2} = 21 და S=14S = 14.

პასუხი: S=14S = 14.

შეამოწმე თავი

  1. მართკუთხედის გვერდებია 7 და 9. რას უდრის მისი ფართობი?
  2. პარალელოგრამის ერთი გვერდია 10, მასზე დაშვებული სიმაღლე 4,5. რას უდრის ფართობი?
  3. კვადრატის დიაგონალია 6. რას უდრის ფართობი?

პასუხები: 1) 6363 2) 4545 3) 1818

§2. სამკუთხედის ფართობის ფორმულები

გვერდები aa, bb, cc; hah_a არის aa გვერდზე დაშვებული სიმაღლე; γ\gamma — კუთხე aa და bb გვერდებს შორის; p=a+b+c2p = \dfrac{a + b + c}{2} — ნახევარპერიმეტრი.

  1. გვერდი და სიმაღლე: S=12ahaS = \dfrac{1}{2} a h_a. სამკუთხედი შესაბამისი პარალელოგრამის ნახევარია. მართკუთხა სამკუთხედი (კათეტები aa, bb): S=12abS = \dfrac{1}{2} ab.
  2. ორი გვერდი და კუთხე მათ შორის: S=12absin⁡γS = \dfrac{1}{2} ab\sin\gamma (რადგან ha=bsin⁡γh_a = b\sin\gamma). მისგან: ყველაზე დიდი ფართობი მოცემული ორი გვერდისთვის იქნება მაშინ, როცა sin⁡γ=1\sin\gamma = 1, ანუ γ=90°\gamma = 90°.
  3. ჰერონის ფორმულა (სამივე გვერდი): S=p(p−a)(p−b)(p−c)S = \sqrt{p(p - a)(p - b)(p - c)}.
  4. ტოლგვერდა სამკუთხედი: S=a234S = \dfrac{a^2\sqrt{3}}{4}.
  5. ჩახაზული და შემოხაზული წრეწირი: S=prS = pr (rr — ჩახაზული წრეწირის რადიუსი), S=abc4RS = \dfrac{abc}{4R} (RR — შემოხაზული წრეწირის რადიუსი).

მაგალითი 5

სამკუთხედის გვერდებია 9, 10 და 17. ჰერონის ფორმულით იპოვეთ ფართობი და 9 სიგრძის გვერდზე დაშვებული სიმაღლე.

ამოხსნა

  1. ნახევარპერიმეტრი: p=9+10+172=18p = \dfrac{9 + 10 + 17}{2} = 18.
  2. p−a=9p - a = 9, p−b=8p - b = 8, p−c=1p - c = 1.
  3. S=18⋅9⋅8⋅1=1296=36S = \sqrt{18 \cdot 9 \cdot 8 \cdot 1} = \sqrt{1296} = 36.
  4. S=12⋅9⋅hS = \dfrac{1}{2} \cdot 9 \cdot h, ამიტომ h=2⋅369=8h = \dfrac{2 \cdot 36}{9} = 8.

პასუხი: S=36S = 36; h=8h = 8.

მაგალითი 6

იპოვეთ (ა) იმ სამკუთხედის ფართობი, რომლის ორი გვერდია 6 და 8, კუთხე მათ შორის კი 30°30°; (ბ) ტოლგვერდა სამკუთხედის ფართობი გვერდით 6; (გ) ტოლგვერდა სამკუთხედის გვერდი, თუ მისი ფართობია 16316\sqrt{3}.

ამოხსნა

  1. (ა) S=12⋅6⋅8⋅sin⁡30°=24⋅12=12S = \dfrac{1}{2} \cdot 6 \cdot 8 \cdot \sin 30° = 24 \cdot \dfrac{1}{2} = 12.
  2. (ბ) S=6234=3634=93S = \dfrac{6^2\sqrt{3}}{4} = \dfrac{36\sqrt{3}}{4} = 9\sqrt{3}.
  3. (გ) a234=163\dfrac{a^2\sqrt{3}}{4} = 16\sqrt{3}. ორივე მხარე გავყოთ 3\sqrt{3}-ზე და გავამრავლოთ 4-ზე: a2=64a^2 = 64, a=8a = 8.

პასუხი: (ა) 12; (ბ) 939\sqrt{3}; (გ) 8.

მაგალითი 7

სამკუთხედის ორი გვერდია 3 და 5. მესამე გვერდი aa ცვალებადია. aa-ს რა მნიშვნელობისთვის იქნება სამკუთხედის ფართობი უდიდესი? რას უდრის ეს ფართობი?

ამოხსნა

  1. S=12⋅3⋅5⋅sin⁡γ=7,5sin⁡γS = \dfrac{1}{2} \cdot 3 \cdot 5 \cdot \sin\gamma = 7{,}5\sin\gamma, სადაც γ\gamma არის კუთხე 3 და 5 გვერდებს შორის.
  2. sin⁡γ≤1\sin\gamma \le 1 და sin⁡γ=1\sin\gamma = 1 მხოლოდ მაშინ, როცა γ=90°\gamma = 90°. ამ დროს ფართობი უდიდესია: S=7,5S = 7{,}5.
  3. მაშინ aa მართკუთხა სამკუთხედის ჰიპოტენუზაა: a=32+52=34a = \sqrt{3^2 + 5^2} = \sqrt{34}.

პასუხი: a=34a = \sqrt{34}; S=7,5S = 7{,}5.

მაგალითი 8

ტოლფერდა სამკუთხედის გვერდებია 10, 10 და 12 (ფუძე 12). იპოვეთ ფართობი, ჩახაზული წრეწირის რადიუსი და შემოხაზული წრეწირის რადიუსი.

ამოხსნა

  1. ფუძეზე დაშვებული სიმაღლე ფუძეს შუაზე ყოფს: მართკუთხა სამკუთხედში ჰიპოტენუზაა 10, ერთი კათეტი 12÷2=612 \div 2 = 6. სიმაღლე h=102−62=8h = \sqrt{10^2 - 6^2} = 8.
  2. S=12⋅12⋅8=48S = \dfrac{1}{2} \cdot 12 \cdot 8 = 48.
  3. p=10+10+122=16p = \dfrac{10 + 10 + 12}{2} = 16. S=prS = pr, ამიტომ r=4816=3r = \dfrac{48}{16} = 3.
  4. S=abc4RS = \dfrac{abc}{4R}, ამიტომ R=abc4S=10⋅10⋅124⋅48=1200192=254R = \dfrac{abc}{4S} = \dfrac{10 \cdot 10 \cdot 12}{4 \cdot 48} = \dfrac{1200}{192} = \dfrac{25}{4}.

პასუხი: S=48S = 48; r=3r = 3; R=254R = \dfrac{25}{4}.

შეამოწმე თავი

  1. სამკუთხედის ფუძეა 12, მასზე დაშვებული სიმაღლე 5. რას უდრის ფართობი?
  2. სამკუთხედის გვერდებია 13, 14, 15. რას უდრის ფართობი?
  3. ტოლფერდა სამკუთხედის ფერდებია 10 და 10, კუთხე მათ შორის 150°150°. რას უდრის ფართობი?

პასუხები: 1) 3030 2) 8484 3) 2525

§3. ფართობების შეფარდებები სამკუთხედში

ამ ნაწილის ტერმინები (1)
შუახაზი
სამკუთხედში — ორი გვერდის შუაწერტილების შემაერთებელი მონაკვეთი; ტრაპეციაში — ფერდების შუაწერტილების შემაერთებელი; ის ფუძეების ნახევარჯამია.მაგალითი: ტრაპეციის ფუძეებია 10 და 24, შუახაზი 10+242=17\dfrac{10 + 24}{2} = 17.

სამკუთხედის ფართობის ფორმულიდან S=12ahS = \dfrac{1}{2} a h გამომდინარეობს სამი წესი.

  1. საერთო სიმაღლე. თუ ორ სამკუთხედს საერთო სიმაღლე აქვთ, მათი ფართობები ფუძეების პროპორციულია. მაგალითად, თუ DD წერტილი BCBC გვერდზეა, ABDABD და ADCADC სამკუთხედებს AA წვეროდან დაშვებული საერთო სიმაღლე აქვთ, ამიტომ SABD:SADC=BD:DCS_{ABD} : S_{ADC} = BD : DC. ამის გამო მედიანა სამკუთხედს ორ ტოლფართობიან სამკუთხედად ჰყოფს (BD=DCBD = DC).
  2. შუახაზი. სამკუთხედის შუახაზი (ორი გვერდის შუაწერტილების შემაერთებელი მონაკვეთი) მესამე გვერდის პარალელურია და მისი ნახევრის ტოლია. ის მოკვეთს მსგავს სამკუთხედს მსგავსების კოეფიციენტით 12\dfrac{1}{2}, ამიტომ მოკვეთილი სამკუთხედის ფართობი მთელის (12)2=14\left(\dfrac{1}{2}\right)^2 = \dfrac{1}{4}-ია (იხ. §5).
  3. ბისექტრისა. კუთხის ბისექტრისა მოპირდაპირე გვერდს ყოფს მეზობელი გვერდების პროპორციულად: თუ CDCD არის CC კუთხის ბისექტრისა და D∈ABD \in AB, მაშინ AD:DB=AC:BCAD : DB = AC : BC. ამ ფარდობით და პირველი წესით იპოვება მოკვეთილი სამკუთხედების ფართობები.

მაგალითი 9

ABCABC სამკუთხედის ფართობია 60. DD წერტილი BCBC გვერდზეა და BD:DC=2:3BD : DC = 2 : 3. იპოვეთ ABDABD სამკუთხედის ფართობი.

ამოხსნა

  1. ABDABD და ADCADC სამკუთხედებს AA წვეროდან დაშვებული საერთო სიმაღლე აქვთ, ამიტომ მათი ფართობები BD:DC=2:3BD : DC = 2 : 3-ის პროპორციულია.
  2. BCBC გვერდი 2+3=52 + 3 = 5 ნაწილისგან შედგება, BDBD — ამ ნაწილებიდან 2-ისგან.
  3. SABD=60⋅25=24S_{ABD} = 60 \cdot \dfrac{2}{5} = 24.
  4. შემოწმება: SADC=60⋅35=36S_{ADC} = 60 \cdot \dfrac{3}{5} = 36, 24+36=6024 + 36 = 60.

პასუხი: SABD=24S_{ABD} = 24.

მაგალითი 10

DEDE მონაკვეთი ABCABC სამკუთხედის შუახაზია (D∈ABD \in AB, E∈BCE \in BC, DE∥ACDE \parallel AC). ABCABC-ს ფართობია 12 სმ². იპოვეთ ADECADEC ოთხკუთხედის ფართობი.

ამოხსნა

  1. DEDE შუახაზია, ამიტომ BDEBDE სამკუთხედი BACBAC სამკუთხედის მსგავსია კოეფიციენტით 12\dfrac{1}{2}.
  2. მსგავსი ფიგურების ფართობები შეეფარდება k2=14k^2 = \dfrac{1}{4}-ს: SBDE=12⋅14=3S_{BDE} = 12 \cdot \dfrac{1}{4} = 3.
  3. ADECADEC ოთხკუთხედი მთელი სამკუთხედიდან BDEBDE-ს გამოკლებით რჩება: 12−3=912 - 3 = 9.

პასუხი: 99 სმ².

მაგალითი 11

ABCABC სამკუთხედში AC=6AC = 6, BC=8BC = 8, ∠ACB=45°\angle ACB = 45°. CC კუთხის ბისექტრისა ABAB გვერდს DD წერტილში კვეთს, MM არის ACAC გვერდის შუაწერტილი. იპოვეთ ADMADM სამკუთხედის ფართობი.

ამოხსნა

  1. მთელი სამკუთხედის ფართობი: SABC=12⋅6⋅8⋅sin⁡45°=24⋅22=122S_{ABC} = \dfrac{1}{2} \cdot 6 \cdot 8 \cdot \sin 45° = 24 \cdot \dfrac{\sqrt{2}}{2} = 12\sqrt{2}.
  2. ბისექტრისის თვისებით AD:DB=AC:BC=6:8=3:4AD : DB = AC : BC = 6 : 8 = 3 : 4. ამიტომ ADAD მთელი ABAB-ს 37\dfrac{3}{7}-ია.
  3. ACDACD და ABCABC სამკუთხედებს CC წვეროდან დაშვებული საერთო სიმაღლე აქვთ: SACD=37⋅122=3627S_{ACD} = \dfrac{3}{7} \cdot 12\sqrt{2} = \dfrac{36\sqrt{2}}{7}.
  4. DMDM არის ACDACD სამკუთხედის მედიანა (MM არის ACAC-ს შუაწერტილი), ამიტომ ის სამკუთხედს შუაზე ყოფს: SADM=12⋅3627=1827S_{ADM} = \dfrac{1}{2} \cdot \dfrac{36\sqrt{2}}{7} = \dfrac{18\sqrt{2}}{7}.

პასუხი: 1827\dfrac{18\sqrt{2}}{7}.

შეამოწმე თავი

  1. ABCABC-ს ფართობია 40, D∈BCD \in BC, BD:DC=1:4BD : DC = 1 : 4. რას უდრის SABDS_{ABD}?
  2. სამკუთხედის შუახაზით მოკვეთილი სამკუთხედის ფართობია 5. რას უდრის მთელი სამკუთხედის ფართობი?
  3. ABCABC სამკუთხედის ფართობია 30, MM არის BCBC-ს შუაწერტილი. რას უდრის ABMABM-ის ფართობი?

პასუხები: 1) 88 2) 2020 3) 1515

§4. რომბი და ტრაპეცია

რომბი — ოთხკუთხედი, რომლის ოთხივე გვერდი ტოლია. მისი დიაგონალები მართი კუთხით იკვეთება და გადაკვეთის წერტილში შუაზე იყოფა. ფართობი: S=12d1d2,S=ah,S=a2sin⁡α.S = \dfrac{1}{2} d_1 d_2, \qquad S = a h, \qquad S = a^2\sin\alpha. რატომ 12d1d2\dfrac{1}{2} d_1 d_2? დიაგონალები რომბს ოთხ ტოლ მართკუთხა სამკუთხედად ჰყოფს, თითოეულის კათეტებია d12\dfrac{d_1}{2} და d22\dfrac{d_2}{2}: 4⋅12⋅d12⋅d22=12d1d24 \cdot \dfrac{1}{2} \cdot \dfrac{d_1}{2} \cdot \dfrac{d_2}{2} = \dfrac{1}{2} d_1 d_2.

ტრაპეცია — ოთხკუთხედი, რომლის ორი გვერდი (ფუძეები aa და bb) პარალელურია. ფერდები — დანარჩენი ორი გვერდი. შუახაზი m=a+b2m = \dfrac{a + b}{2} ფერდების შუაწერტილებს აერთებს. ფართობი: S=a+b2⋅h=mh,S = \dfrac{a + b}{2} \cdot h = m h, სადაც hh არის მანძილი ფუძეებს შორის (ფერდი არ არის სიმაღლე, გარდა მართკუთხა ტრაპეციის მართი ფერდისა). რატომ? დიაგონალი ტრაპეციას ორ სამკუთხედად ჰყოფს ფუძეებით aa და bb და ერთი და იგივე სიმაღლით hh: 12ah+12bh\dfrac{1}{2} a h + \dfrac{1}{2} b h.

ტოლფერდა ტრაპეციაში ფერდები ტოლია. თუ მცირე ფუძის ბოლოებიდან დიდ ფუძეზე სიმაღლეებს დავუშვებთ, დიდ ფუძეზე ორივე მხარეს ტოლი მონაკვეთები რჩება, თითოეული a−b2\dfrac{a - b}{2}.

მაგალითი 12

რომბის გვერდია 13, ერთი დიაგონალი 10. იპოვეთ მეორე დიაგონალი, ფართობი და რომბის სიმაღლე.

ამოხსნა

  1. დიაგონალები მართი კუთხით იკვეთება და შუაზე იყოფა: მართკუთხა სამკუთხედის ჰიპოტენუზაა 13, ერთი კათეტი 10÷2=510 \div 2 = 5.
  2. მეორე კათეტი: 132−52=144=12\sqrt{13^2 - 5^2} = \sqrt{144} = 12, ამიტომ მეორე დიაგონალი 2⋅12=242 \cdot 12 = 24.
  3. S=12d1d2=12⋅10⋅24=120S = \dfrac{1}{2} d_1 d_2 = \dfrac{1}{2} \cdot 10 \cdot 24 = 120.
  4. S=ahS = a h, ამიტომ h=12013h = \dfrac{120}{13}.

პასუხი: d2=24d_2 = 24; S=120S = 120; h=12013h = \dfrac{120}{13}.

მაგალითი 13

ტრაპეციის ფუძეებია 10 და 24, ფერდები — 13 და 15. იპოვეთ ფართობი.

ამოხსნა

  1. მცირე ფუძის ბოლოებიდან დიდ ფუძეზე სიმაღლეები დავუშვათ. დიდი ფუძიდან რჩება 24−10=1424 - 10 = 14; ის ორ მონაკვეთად xx და 14−x14 - x იყოფა (ფერდების მხარეს: xx — 13-იანი ფერდის, 14−x14 - x — 15-იანის).
  2. ორივე მართკუთხა სამკუთხედში სიმაღლე ერთი და იგივეა: 132−x2=152−(14−x)213^2 - x^2 = 15^2 - (14 - x)^2.
  3. 169−x2=225−196+28x−x2169 - x^2 = 225 - 196 + 28x - x^2, ე.ი. 169=29+28x169 = 29 + 28x, x=5x = 5.
  4. h=132−52=12h = \sqrt{13^2 - 5^2} = 12.
  5. S=10+242⋅12=17⋅12=204S = \dfrac{10 + 24}{2} \cdot 12 = 17 \cdot 12 = 204.

პასუხი: 204204.

მაგალითი 14

ტოლფერდა ტრაპეციის ფუძეებია 6 და 16, ფერდი 13. იპოვეთ სიმაღლე და ფართობი.

ამოხსნა

  1. სიმაღლეებიდან დიდ ფუძეზე ორივე მხარეს ტოლი მონაკვეთები რჩება: 16−62=5\dfrac{16 - 6}{2} = 5.
  2. მართკუთხა სამკუთხედში ჰიპოტენუზაა ფერდი 13, კათეტი 5: h=132−52=12h = \sqrt{13^2 - 5^2} = 12.
  3. S=6+162⋅12=11⋅12=132S = \dfrac{6 + 16}{2} \cdot 12 = 11 \cdot 12 = 132.

პასუხი: h=12h = 12; S=132S = 132.

მაგალითი 15

ABCDABCD კვადრატის BCBC გვერდზე მოცემულია KK წერტილი. DKDK მონაკვეთი კვადრატს ყოფს სამკუთხედად DCKDCK და ოთხკუთხედად ABKDABKD, რომელთა ფართობები შეეფარდება როგორც 1:51 : 5. იპოვეთ KC:BKKC : BK.

ამოხსნა

  1. აღვნიშნოთ კვადრატის გვერდი aa. მთელი ფართობი a2a^2 იყოფა 1+5=61 + 5 = 6 ნაწილად, ამიტომ SDCK=a26S_{DCK} = \dfrac{a^2}{6}.
  2. DCKDCK მართკუთხა სამკუთხედია კათეტებით DC=aDC = a და KCKC: SDCK=12a⋅KCS_{DCK} = \dfrac{1}{2} a \cdot KC.
  3. 12a⋅KC=a26\dfrac{1}{2} a \cdot KC = \dfrac{a^2}{6}, ამიტომ KC=a3KC = \dfrac{a}{3}.
  4. BK=a−a3=2a3BK = a - \dfrac{a}{3} = \dfrac{2a}{3}.
  5. KC:BK=a3:2a3=1:2KC : BK = \dfrac{a}{3} : \dfrac{2a}{3} = 1 : 2.

პასუხი: 1:21 : 2.

შეამოწმე თავი

  1. რომბის დიაგონალებია 8 და 15. რას უდრის ფართობი?
  2. ტრაპეციის ფუძეებია 7 და 13, სიმაღლე 6. რას უდრის ფართობი?
  3. რომბის გვერდია 6, ერთი კუთხე 30°30°. რას უდრის ფართობი?

პასუხები: 1) 6060 2) 6060 3) 1818

§5. მსგავსი ფიგურების ფართობები

თუ ორი ფიგურა მსგავსია და მსგავსების კოეფიციენტია kk (შესაბამისი სიგრძეების შეფარდება), მაშინ:

  • პერიმეტრების შეფარდება =k= k;
  • ფართობების შეფარდება =k2= k^2.

რატომ? ფართობი ორი სიგრძის ნამრავლია, ამიტომ ორივე სიგრძე kk-ჯერ იცვლება. მაგალითად, კვადრატი გვერდით 2 და კვადრატი გვერდით 6: k=3k = 3, ფართობები 4 და 36, შეფარდება 9=329 = 3^2.

თუ სამკუთხედის გვერდის პარალელურად წრფეს გავავლებთ, ის მოკვეთს მსგავს სამკუთხედს.

მაგალითი 16

ორი მსგავსი სამკუთხედის შესაბამისი გვერდები შეეფარდება როგორც 3:53 : 5. მცირე სამკუთხედის ფართობია 18. იპოვეთ დიდი სამკუთხედის ფართობი. რას უდრის პერიმეტრების შეფარდება?

ამოხსნა

  1. მსგავსების კოეფიციენტი (დიდი მცირისკენ): k=53k = \dfrac{5}{3}.
  2. ფართობების შეფარდება: k2=259k^2 = \dfrac{25}{9}.
  3. დიდი ფართობი: 18⋅259=2⋅25=5018 \cdot \dfrac{25}{9} = 2 \cdot 25 = 50.
  4. პერიმეტრების შეფარდება უდრის kk-ს: 5:35 : 3.

პასუხი: S=50S = 50; პერიმეტრების შეფარდება 5:35 : 3.

მაგალითი 17

ABCABC სამკუთხედის ფართობია 72. MM წერტილი ABAB გვერდზეა და AM:MB=1:2AM : MB = 1 : 2. MM წერტილიდან გავლებულია MN∥BCMN \parallel BC (N∈ACN \in AC). იპოვეთ AMNAMN სამკუთხედისა და MBCNMBCN ოთხკუთხედის ფართობები.

ამოხსნა

  1. AM:AB=1:(1+2)=1:3AM : AB = 1 : (1 + 2) = 1 : 3.
  2. AMNAMN სამკუთხედი ABCABC-ის მსგავსია, k=13k = \dfrac{1}{3}.
  3. ფართობების შეფარდება k2=19k^2 = \dfrac{1}{9}: SAMN=72⋅19=8S_{AMN} = 72 \cdot \dfrac{1}{9} = 8.
  4. MBCNMBCN დანარჩენი ნაწილია: 72−8=6472 - 8 = 64.

პასუხი: SAMN=8S_{AMN} = 8; SMBCN=64S_{MBCN} = 64.

მაგალითი 18

ABCDABCD პარალელოგრამის ფართობია 40. BCBC გვერდის გაგრძელებაზე CC წერტილის იქით აღებულია KK წერტილი ისე, რომ CK=14BCCK = \dfrac{1}{4} BC. AKAK მონაკვეთი CDCD გვერდს MM წერტილში კვეთს. იპოვეთ ABCMABCM ოთხკუთხედის ფართობი.

ამოხსნა

  1. CM∥ABCM \parallel AB (CD∥ABCD \parallel AB), ამიტომ KCMKCM სამკუთხედი KBAKBA-ს მსგავსია. BC=4xBC = 4x იყოს, მაშინ CK=xCK = x და BK=4x+x=5xBK = 4x + x = 5x.
  2. მსგავსების კოეფიციენტი: k=CKBK=x5x=15k = \dfrac{CK}{BK} = \dfrac{x}{5x} = \dfrac{1}{5}, ამიტომ CM=15ABCM = \dfrac{1}{5} AB.
  3. ABCMABCM ტრაპეციაა ფუძეებით ABAB და CMCM და სიმაღლით hh, რომელიც პარალელოგრამის სიმაღლეა. AB=aAB = a იყოს; SABCD=ah=40S_{ABCD} = a h = 40.
  4. SABCM=a+a52⋅h=3a5⋅h=35⋅40=24S_{ABCM} = \dfrac{a + \dfrac{a}{5}}{2} \cdot h = \dfrac{3a}{5} \cdot h = \dfrac{3}{5} \cdot 40 = 24.

პასუხი: 2424.

შეამოწმე თავი

  1. მსგავსი სამკუთხედების მსგავსების კოეფიციენტია 2, მცირეს ფართობია 7. რას უდრის დიდის ფართობი?
  2. ორი მსგავსი ფიგურის ფართობები შეეფარდება როგორც 49:1649 : 16. რას უდრის შესაბამისი გვერდების შეფარდება?
  3. ABCABC-ს ფართობია 45; MN∥BCMN \parallel BC მოკვეთს სამკუთხედს ფართობით 5. რას უდრის AM:ABAM : AB?

პასუხები: 1) 2828 2) 7:47 : 4 3) 1:31 : 3

მოკლედ

  • ტოლ ფიგურებს ტოლი ფართობი აქვთ; ფიგურის ფართობი ნაწილების ფართობების ჯამია.
  • მართკუთხედი abab; კვადრატი a2=d22a^2 = \dfrac{d^2}{2}; პარალელოგრამი aha=absin⁡αah_a = ab\sin\alpha.
  • სამკუთხედი: 12aha\dfrac{1}{2} a h_a; 12absin⁡γ\dfrac{1}{2} ab\sin\gamma; p(p−a)(p−b)(p−c)\sqrt{p(p-a)(p-b)(p-c)}; prpr; abc4R\dfrac{abc}{4R}; ტოლგვერდა a234\dfrac{a^2\sqrt{3}}{4}.
  • საერთო სიმაღლის მქონე სამკუთხედებში ფართობების შეფარდება = ფუძეების შეფარდებას; მედიანა ფართობს შუაზე ყოფს.
  • რომბი 12d1d2=a2sin⁡α\dfrac{1}{2} d_1 d_2 = a^2\sin\alpha; ტრაპეცია a+b2⋅h\dfrac{a+b}{2} \cdot h.
  • მსგავსი ფიგურები: გვერდების შეფარდება kk, ფართობების შეფარდება k2k^2.